Teyemmüm Hangi Toprakla Yapılır? Taş, Kum ve Duvar

Teyemmüm, yeryüzü cinsinden temiz maddelerle yapılan bir temizliktir. Hanefîlere göre toprak, kum, taş, kireç, alçı ve benzeri maddeler uygundur. Şâfiî ve Hanbelîler ise tozlu toprak arar. İki darbede yüz ve kollar meshedilir, niyet şarttır ve teyemmüm abdest veya gusül yerine geçer.

Kur’an’da “Saîd-i Tayyib”

Mâide Suresi’nin 6. ayetinde teyemmüm için “saîdan tayyiben” ifadesi kullanılır. “Saîd” kelimesi yeryüzü, “tayyib” ise temiz anlamına gelir. Hanefî ve Mâlikîler “saîd”i yeryüzünün cinsi olarak anlar; yani toprak, taş, kum, çakıl gibi yer yüzeyini oluşturan her türlü madde ile teyemmüm caizdir. Şâfiî ve Hanbelîler ise bunu “toprak” ve toz olarak yorumlar ve ellerde iz bırakacak toz aranır. Hz. Peygamber’in “Yeryüzü bana mescit ve temiz kılındı” (Buhârî, Teyemmüm; Müslim, Mesâcid) sözü ise genel bir ifade olarak yer yüzeyinin teyemmüm için uygun olduğunu ima eder. İhtilafın kaynağı ayetteki kelimenin kapsamının yorumudur.

Hanefî Mezhebi: Yer Cinsi

Hanefîlere göre yeryüzünün cinsinden olan ve yanıp kül olmayan, erimeyen ve yumuşamayan maddelerle teyemmüm yapılır. Bu çerçevede toprak, kum, taş, kireç, alçı, tuğla, çamur ve cevher gibi maddeler uygundur. Altın, gümüş, bakır, demir gibi metaller, odun, cam, kömür, yanmış kül ve hayvansal maddeler ise uygun değildir. Tozsuz taş üzerinde de teyemmüm caizdir; çünkü hüküm tozun bulunmasına değil, maddenin yeryüzü cinsinden olmasına bağlıdır. Bu, Ebû Hanîfe ve Muhammed’in görüşüdür. Ebû Yûsuf ise toz bulunması şartını arar. Pratikte Hanefî mezhebine mensup kimsenin, yakınında toprak yoksa taş, kum, tuğla veya boyasız duvarla teyemmüm yapması kolaylık sağlar.

Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî Görüşleri

Şâfiîlere göre teyemmüm temiz topraktan yapılır; toz bulunması şarttır. Taş, kum veya toz bırakmayan maddeler yeterli değildir. Hanbelîlerde de benzer şekilde toz bulunan toprak aranır; ancak toprak bulunamazsa, kum ve taş gibi maddelerle de teyemmüm mümkün sayılır. Mâlikîler ise Hanefîlere yakın olarak yeryüzünün tamamını kapsayan geniş bir yorum benimser; taş, kum, kar ve bitki dahi teyemmüm için kullanılabilir. Dört mezhebin bu farkları, ayetteki ifadeye ve rivayetlere verilen ağırlıkla ilgilidir. Usul farkının arka planı için usul farkları yazısına bakılabilir.

Duvar, Halı ve Günümüzdeki Yüzeyler

Şehirde yaşayan kimselerin en çok karşılaştığı soru, duvarla teyemmümün caiz olup olmadığıdır. Hanefîlere göre toprak, taş, tuğla veya alçıyla yapılmış ve üstü yağlı boya, plastik veya benzeri bir madde ile kaplı olmayan duvar üzerinde teyemmüm yapılabilir. Boyalı duvar, tozu veya toprağı engelliyorsa, teyemmüm için uygun değildir; çünkü boya yeryüzü cinsinden sayılmaz. Mermer ve seramik kaplamalar taş cinsinden kabul edilir ve üzerlerinde teyemmüm yapılabileceğini söyleyen fetvalar vardır. Halı, kumaş, ahşap zemin gibi yüzeyler ise toz birikmişse bile ana madde yeryüzü cinsinden olmadığı için uygun görülmez. Şâfiî ölçüsüne göre ise yüzeyde toz bulunması aranır.

Teyemmümün Yapılışı

Teyemmümün yapılışı şöyledir:

1. Niyet edilir: “Abdestsizlikten (veya cünüplükten) temizlenmek ve namaz kılabilmek için teyemmüme niyet ettim.”
2. Besmele çekilir.
3. Eller parmaklar aralık olarak temiz toprağa, taşa veya duvara vurulur. Fazla toz silkelenir.
4. Birinci darbeyle yüz bütünüyle meshedilir.
5. Eller ikinci defa toprağa vurulur; sol elle sağ kol, sağ elle sol kol dirseklerle birlikte meshedilir. Parmak araları hilallenir, yüzük çıkarılır veya oynatılır.

Hanefî ve Şâfiîlere göre eller dirseklere kadar meshedilir; Hanbelîler ve bir görüşe göre Mâlikîler ise elleri bileğe kadar meshetmeyi yeterli görür. Ammâr b. Yâsir’in rivayeti, Hz. Peygamber’in bir kez toprağa vurup yüzünü ve ellerini meshettiğini bildirir (Buhârî, Teyemmüm; Müslim, Hayz); bu da farklı görüşlerin dayanağıdır.

Niyet ve Teyemmümün Süresi

Teyemmümde niyet şarttır; çünkü toprak temizlik sağlayıcı bir madde değildir ve teyemmümün abdest yerine geçmesi niyetle olur. Teyemmümle birden fazla namaz kılınabilir mi sorusunda Hanefîler, teyemmümün abdest gibi olduğunu ve bozulana kadar geçerli kaldığını söyler. Şâfiîlere göre ise her farz namaz için ayrı teyemmüm yapılmalıdır. Teyemmümün bozulması konusu teyemmüm abdesti bozan durumlar yazısında ele alınmıştır. Teyemmümü gerektiren haller için ise teyemmümü gerektiren haller yazısı kaynak olabilir.

Sonuç

Teyemmümün maddesi mezhepler arasında farklılık gösterse de amaç ibadeti kolaylaştırmaktır. Hanefî mezhebi geniş bir ruhsat sunar; Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri ise daha dar bir tanım yapar. Su kullanımının güç olduğu durumlar için necaset çeşitleri ve gusül sonrası abdest yazıları da okunabilir. Zaruret halinde kişi, bulunduğu ortamda ulaşabildiği en uygun yüzeyle teyemmüm eder ve ibadetini yerine getirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Teyemmüm hangi maddelerle yapılabilir?

Hanefîlere göre yer cinsinden olan toprak, kum, taş, kireç, alçı ve çamur gibi maddelerle yapılabilir. Altın, gümüş, bakır, odun, cam gibi yanıp kül olan veya erimeyen maddelerle yapılmaz.

Duvara teyemmüm yapılır mı?

Hanefîlerde boyasız, toprak, taş veya tuğla duvarla yapılabilir; üzeri yağlı boya veya plastikle kaplıysa yapılamaz. Şâfiî ve Hanbelîlerde toz bulunması aranır.

Teyemmüm kaç darbe ve nasıl yapılır?

Hanefîlere göre iki darbe yapılır: Birinci darbede yüz, ikinci darbede kollar dirseklerle birlikte meshedilir. Eller toprağa vurulup silkelenir.

Teyemmümde niyet şart mıdır?

Evet. Teyemmümün abdest veya gusül yerine geçmesi için niyet şarttır; çünkü toprak doğası gereği temizleyici değildir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Haziran 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Mâide Suresi (5/6); Buhârî, Teyemmüm (Ammâr b. Yâsir rivayeti); Müslim, Hayz ve Mesâcid; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Teyemmüm" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →