Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması: 1925 Kanunu

677 sayılı Kanun (30 Kasım 1925), Türkiye’de tekke ve zaviyeleri kapatan, türbelerin kapatılmasını ve şeyhlik, dervişlik, müritlik gibi unvanların kullanımını yasaklayan kanundur. Bu düzenleme, tarikatların kurumsal hayatına son vermiştir. Kanun hâlâ yürürlüktedir ve tarikat kültürünün kurumsal biçimini köklü şekilde değiştirmiştir.

Tarihî Arka Plan

Kanunun çıkarılmasında 1925 yılındaki siyasi gelişmeler etkili olmuştur. Şubat-Nisan 1925’te Doğu’da çıkan Şeyh Said isyanı, bir tarikat şeyhinin liderliğinde gerçekleştiği için tarikatlar devlet nezdinde güvenlik meselesi olarak değerlendirilmiştir. Bu isyanın ardından Takrîr-i Sükûn Kanunu çıkarılmış, Ağustos-Eylül 1925’te Kastamonu ve İnebolu’da şapka konusu gündeme gelmiş, kasım ayında tekke ve zaviyelere ilişkin kanun kabul edilmiştir. Uzun vadeli arka planda ise XIX. yüzyıldan beri süren modernleşme ve tekke denetimi politikaları vardır (Osmanlı’da tarikatlar ve devlet ilişkisi).

Kanunun İçeriği

Kanunun resmî adı “Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun”dur. Kanun, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki tekke ve zaviyelerin kapatılmasını, şeyhlik, dervişlik, müritlik, dedelik, seyitlik, çelebilik, babalık, emirlik, nakiplik, halifelik, falcılık, büyücülük, üfürükçülük gibi unvan ve sıfatların kullanılmasını, bu unvanlara bağlı hizmetlerin yapılmasını yasaklar. Yasağa uymayanlar için para cezası ve hapis öngörülür. Tarikat ayinlerinin yapılması da yasak kapsamındadır.

Uygulama ve Sonuçlar

Kapatılan tekkelerin bir kısmı cami, mescit, okul, müze veya depo olarak kullanılmış, bir kısmı yıkılmış veya bakımsızlıktan harap olmuştur. Tekke vakıfları Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilmiştir. Şeyhler ve dervişler farklı şekillerde hayatlarını sürdürmeye çalışmış; bir kısmı yurt dışına gitmiştir. Mevlevîhâne’ler müzeye dönüştürülmüş, Mevlânâ Türbesi 1927’de müze yapılmıştır. Bu uygulama, tekke musikisi ve el yazması eserlerin korunması açısından da zararlar doğurmuştur (Tekke musikisi).

• Tekke ve zaviyeler: Kapatıldı.
• Türbeler: Kapatıldı; sonra ziyaret konusunda gevşeme oldu.
• Unvanlar: Yasaklandı.
• Vakıflar: Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredildi.

Tartışmalar

Kanunun gerekçeleri, isabeti ve sonuçları hakkında tartışmalar sürmektedir. Savunanlar, kanunun yeni rejimin güvenliği, laikleşme ve toplumsal modernleşme hedefleri için gerekli olduğunu belirtir; eleştirenler ise kültürel ve manevi mirasa zarar verdiğini, geleneğin tamamen sona erdirmeye çalışıldığını söyler. Akademik çalışmalar, dönemin siyasi koşullarını ve uygulamanın bölgesel farklılıklarını incelemektedir.

Kanunun Sonrası

Kanundan sonra tasavvuf kültürü kurumsal tarikat yapısı yerine sohbet, dernek ve kültürel faaliyetlerle sürmüştür. 1950’li yıllardan itibaren Mevlevî semâsı kültürel etkinlik olarak yeniden gösterilmeye başlanmış, sonraki dönemlerde bazı tarihî tekkeler restore edilmiştir (Şeb-i Arus, Tarikatların günümüzdeki durumu).

Kanunun Uygulamadaki Zorlukları

Kanun, tarikat mensuplarının geniş bir toplumsal çevresi olması ve türbe ziyaretlerinin halk dindarlığındaki köklü yeri nedeniyle uygulamada çeşitli zorluklar yaşamıştır. Bazı bölgelerde ziyaretler gizli devam etmiş, kimi türbeler halk tarafından korunmuştur. Daha sonra Demokrat Parti döneminden itibaren türbe ziyaretleri konusunda uygulamalar yumuşamış, bazı türbeler yeniden ziyarete açılmıştır. Bununla birlikte kanun hükümleri yürürlükten kaldırılmadığı için tarikat adıyla örgütlenme hâlâ hukuken yasaktır.

Kanunun kültürel mirası etkileyen yönü de çok boyutludur. Tekke arşivleri, kütüphaneleri, enstrümanları ve mimari yapıları zamanla kayboldu; bazıları ise devlet kütüphanelerine ve müzelere devredildi. Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi gibi kurumlar bu devredilen koleksiyonlara ev sahipliği yapar. Araştırmacılar bu birikimi değerlendirerek tarikat tarihinin yeniden yazılmasına katkıda bulunmaktadır.

Kanunun Hukukî Niteliği ve Sonraki Düzenlemeler

677 sayılı kanun kısa bir metin olup altı maddeden oluşur. Kanun, tekke ve zaviyelerin kapatılması yanında Meclis’ten alınan yetkiyle bazı unvanların yasaklanmasını da içerir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında çıkarılan bu düzenleme, sonraki dönemde Türk Ceza Kanunu’ndaki ilgili hükümlerle de desteklenmiştir; ancak bu hükümlerin kapsamı zamanla değişmiştir. Anayasa Mahkemesi ve diğer yargı organlarının kanunun yürürlüğüne ilişkin kararları ve yorumları hukuk literatüründe tartışılmaktadır.

Günümüzde bazı hukukçular kanunun din ve vicdan özgürlüğü bağlamında yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunurken, bazıları devletin laik niteliğiyle bağlantılı olarak yürürlükte kalması gerektiğini söyler. Bu tartışma Türkiye’de devlet-din ilişkilerinin temel başlıklarından biridir. Okuyucunun hem hukuki metni hem de tarihî bağlamı birlikte okuması, konuyu dengeli değerlendirmesine yardımcı olur. Güncel hukuki durum için resmî mevzuat kaynaklarına başvurmak gerekir.

Kapatmanın Tasavvuf Kültürüne Etkileri

Kapatma sonrasında bazı şeyhler camilerde imamlık yapmaya devam etmiş, bazıları ise müridleriyle gizlice görüşmüştür. Tasavvufi eğitim, ev sohbetlerine ve aile içi aktarıma taşınmıştır. Bu süreç, tarikat kültürünün biçim değiştirerek yaşamasına yol açmıştır. Bazı tekkeler cami olarak ibadete açık kalmış, bazıları ise müze, kütüphane veya kültür merkezi olmuştur. Ayrıca yazma eserlerin devlet kütüphanelerine devredilmesi, bu mirasın korunmasına katkıda bulunmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

Tekke ve zaviyeler ne zaman kapatıldı?

30 Kasım 1925 tarihli 677 sayılı kanunla.

Kanun neleri yasakladı?

Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılmasını, şeyhlik, dervişlik, müritlik, dedelik, seyitlik, çelebilik, babalık, falcılık gibi unvanların kullanılmasını ve tarikat faaliyetlerini yasakladı.

Kanun hâlâ yürürlükte mi?

Evet, kanun yürürlüktedir; ancak türbelerin ziyareti ve bazı yapıların müze veya cami olarak kullanımı ayrı düzenlemelerle ele alınmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tekke" md.; 677 sayılı "Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına Dair Kanun"; Mustafa Kara, Din, Hayat, Sanat Açısından Tekkeler ve Tarikatlar

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →