WhatsApp Grubunda Gıybet ve Kötü Söz

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Gıybet nedir, yazılı olunca değişir mi?
Gruplarda sık görülen gıybet biçimleri
Dinleyenin ve okuyanın sorumluluğu

WhatsApp gruplarında birini arkasından kötü anmak, yazılı da olsa gıybettir. Hucurât Suresi 12. ayet, gıybeti ölü kardeşin etini yemeye benzetir. Dinleyen ve onaylayan da günaha ortak olur. Gruplarda konuyu değiştirmek, uyarmak ve gerekirse gruptan ayrılmak, Müslümanın kardeşinin ırzını koruma sorumluluğudur.

Gıybet nedir, yazılı olunca değişir mi?

Müslim’de Hz. Peygamber’e “gıybet nedir?” diye sorulduğunda, kardeşini hoşlanmayacağı şekilde anmak olarak cevap verdiği, “ya söylediğim onda varsa?” sorusuna ise “varsa gıybet etmişsin, yoksa iftira etmişsin” buyurduğu bildirilir. Bu tanım, sözlü ve yazılı ifadeyi aynı ölçüde kapsar. WhatsApp mesajı, kalıcı bir kayıttır; ekran görüntüsüyle başkalarına gidebilir ve silinmesi mümkün olmayabilir. Üstelik bir grupta yazılan söz, birçok kişiye aynı anda ulaşır; günah, etkinin büyüklüğüyle birlikte ağırlaşabilir. Emoji, ima ve alaycı çıkartmalar da gıybet anlamı taşıyabilir. Genel bilgi için gıybet ve dedikodu yazısı okunabilir.

Gruplarda sık görülen gıybet biçimleri

Katılımcı olmayanı konuşmak: Gruptaki olmayan kişinin davranışlarını, eşini, çocuklarını ve işini eleştirmek.
Alaycı fotoğraf ve çıkartma: Kişinin görüntüsünü, ses kaydını veya ekran görüntüsünü paylaşıp alay etmek.
“Ben demedim ama duydum ki” yöntemi: Kaynak göstererek dedikodu yaymak.
Dua bahanesiyle gıybet: “Allah ıslah etsin” diyerek kişinin kusurunu ifşa etmek.
Aile ve komşu gruplarında kişisel eleştiri: Gelin, damat, komşu gibi kişilerin hayatlarını tartışmak.
İş yeri grupları: Yöneticiyi veya meslektaşları aşağılamak.

Dinleyenin ve okuyanın sorumluluğu

Tirmizî’de Hz. Peygamber’in, kardeşinin ırzını koruyan kişinin yüzünü Allah’ın kıyamet günü ateşten koruyacağını bildirdiği anlatılır. Bu hadis, gıybet duyduğunda susmanın yeterli olmadığını, müdahale etmenin gerektiğini hatırlatır. Grup içinde gıybet başladığında yapılabilecekler: Konuyu değiştirmek, “bu kişi burada yok, bunu konuşmayalım” demek, güzel yönlerini hatırlatmak, mesaj yazmamak veya gruptan geçici olarak ayrılmak. Hiçbiri mümkün olmuyorsa, onaylayıcı emoji veya cevaplardan kaçınmak, en azından kişinin rıza göstermediğini ifade eder. Okuduğu mesajı sessizce geçen kişi bile, gıybetin yayılmasına seyirci olabilir. Gruptan ayrılmak tek çare gibi görünse de, kardeşlik bağlarını koruma çabası da değerlidir.

Gıybetin caiz olduğu istisnalar

Âlimler, ihtiyaç ve maslahat gereği bazı durumlarda kişinin kusurunun anlatılmasına ruhsat vermiştir: Zulme uğrayan kişinin yetkili merciye şikâyeti, kötülüğü engellemek için bilgi sahibi bir kişiye danışmak, evlilik veya ortaklık için araştırma yapılırken gerçeği söylemek, açıkça günah işleyen ve insanlara zarar veren birinin durumunu uyarı amaçlı bildirmek ve hadis ravilerinin güvenilirliğini incelemek (cerh ve tadil). Bu istisnalar eğlence ve dedikodu için değil, gerçek bir ihtiyaç için kullanılabilir; ayrıca ihtiyaç kadar sınırlı tutulmalıdır. Hadis ravileriyle ilgili bu tür bir inceleme için cerh ve tadil ilmi nedir? Gıybet sayılır mı? yazısına bakılabilir.

Grup yöneticisinin ve katılımcıların adabı

Kuralları baştan belirleyin: Grup açıklamasına “gıybet, hakaret ve kaynaksız paylaşım yok” gibi sade kurallar yazın.
Uyarıyı nazikçe yapın: Hatalı bir mesaj için herkesin önünde utandırmak yerine özelden uyarmak daha etkilidir.
Mesajları silin: Yönetici yetkisi varsa gıybet içeren mesajı kaldırın ve gerektiğinde grup kurallarını hatırlatın.
Gruplarda konu sınırı koyun: Aile ve hatim gibi amaçlı gruplarda konudan sapmayı azaltın.
Katılımcıların rızası: Kimseyi habersizce gruba eklemeyin; ayrılmak isteyene baskı yapmayın.
Ekran görüntüsünü yaymayın: Mesajlar, güven içinde yazılmış emanettir. Ayrıntı için ekran görüntüsüyle mesaj ifşa yazısı faydalıdır.

Tövbe ve helallik

Gıybet eden kişi, önce mesajı silmeli ve tövbe etmelidir. Gıybet edilen kişi durumdan haberdar edilmeden de bağışlanma dilemek mümkündür; ancak bazı âlimler, kişinin haberi varsa helallik istemenin gerektiğini, haberi yoksa ve bilmesi onu üzecekse onun için hayır dua etmenin yeterli olacağını söyler. Gıybetten sonra o kişiden iyilikle söz etmek, gruba doğruyu yazmak ve onun lehine dua etmek de telafi niteliğindedir. Ayrıntı için gıybetten tövbe ve helallik alma yazısı okunabilir. Kin ve küslüğün sürdürülmesi ise ayrı bir günah olduğundan, kin ve küslüğün hükmü: üç günden fazla dargın durmak yazısına bakılabilir.

Örnek senaryo: mahalle grubunda tartışma

Bir apartman grubunda bir komşunun yeni aldığı araba hakkında alaycı mesajlar başlıyor. Leyla, mesajı okuduğunda şöyle yapıyor: Önce “arkadaşlar, kişi grupta yok, bunları konuşmak doğru olmaz” yazıyor. Birkaç kişi devam edince, yöneticiye özel mesaj atıp konunun kapatılmasını rica ediyor. Yönetici, grup kurallarını hatırlatan nazik bir mesaj gönderiyor. Leyla ayrıca komşuya iyi bir söz söyleyerek ilişkiyi güçlendiriyor. Böylece gıybet zinciri kırılıyor ve komşuluk korunuyor. Bu davranış, “iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma” ilkesinin hoş bir uygulamasıdır. Sosyal medyada gıybet, iftira ve linç için sosyal medyada gıybet, iftira ve linç kültürü yazısı faydalıdır. Hatim ve dua gruplarında düzen için WhatsApp hatim grubu caiz mi? yazısına bakılabilir. Kişisel sorular için müftülüğe danışılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazılı mesajla gıybet olur mu?

Evet. Gıybet, bir kişiyi hoşlanmayacağı biçimde anmaktır; sözle veya yazıyla yapılması fark etmez. Grup mesajı, bir topluluğa yayıldığından etkisi daha geniş olur.

Gıybet edilen mesajı sadece okumak günah mı?

Gıybeti engelleyebilecek durumda sessiz kalmak ve onaylamak dinleyiciyi de ortak eder. Konuyu değiştirmek, uyarmak veya gruptan ayrılmak gerekir.

Hangi durumlarda birinin kusurunu söylemek caizdir?

Zulme uğrayanın şikâyeti, çözüm için yetkiliye danışma, kişiyi kötülükten uyarma, evlilik veya ortaklık için danışma ve açıkça kötülük yapan kişiye karşı insanları koruma gibi durumlarda ölçülü olarak caiz görülmüştür.

Gıybet ettikten sonra ne yapmalıyım?

Mesajı silmek, tövbe etmek, imkân varsa kişiden helallik istemek ve onun iyiliğine dua etmek gerekir. Kişi haberdar değilse, hayır dua ve iyi anmak telafi niteliğindedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Hucurât Suresi (49/12); Müslim, Birr (gıybetin tanımı hadisi); Tirmizî, Birr (kardeşinin ırzını koruyanın mükâfatı); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gıybet" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →