Benî Kurayza Olayı: İhanet, Kuşatma ve Sa‘d b. Muâz’ın Hükmü

Kısa cevap: Benî Kurayza, Medine’nin güneydoğusunda yaşayan ve Müslümanlarla antlaşmalı bir Yahudi kabilesiydi. Hendek kuşatmasının en kritik anında ahdi bozarak Ahzâb ordusuyla anlaştılar. Kuşatma dağıldıktan hemen sonra hicrî 5. yılda Hz. Peygamber kabileyi kuşattı. Kabile teslim olunca, kendi seçtikleri ve eski müttefikleri olan Evs reisi Sa‘d b. Muâz hakem tayin edildi. Sa‘d’ın hükmü, savaşçıların cezalandırılması ve diğerlerinin esir edilmesi şeklinde oldu. Olay, dönemin savaş hukuku ve antlaşma ihlalinin ağırlığı içinde değerlendirilmelidir.

Antlaşmanın Bozulması

Hendek kuşatması sırasında Benî Nadîr’in reislerinden Huyey b. Ahtab, Kurayza’nın reisi Ka‘b b. Esed’i ikna ederek Müslümanlarla olan antlaşmayı bozdurdu. Bu, Medine’nin güney tarafının, yani kadın ve çocukların bulunduğu bölgenin savunmasız kalması demekti. Resûlullah, durumu teyit etmek için Sa‘d b. Muâz ve Sa‘d b. Ubâde başta olmak üzere bir heyet gönderdi; heyet ihanetin doğru olduğunu bildirdi.

Kuşatma

Ahzâb çekildiği gün Resûlullah, ashabına “Hiç kimse ikindiyi Benî Kurayza yurdundan başka yerde kılmasın” buyurdu (Buhârî, Megâzî). Bu emrin yorumlanması konusunda sahabiler arasında ihtilaf olmuş: bir kısmı yolda namaz vaktini geçirmemek için kılmış, bir kısmı ise emrin zahirine uyarak varınca kılmıştır. Hz. Peygamber hiçbir grubu kınamamıştır. Bu hadis, İslam hukukunda “içtihad farklılığının meşruluğu”na delil olarak sıkça anılır.

Kuşatma yirmi beş gün kadar sürdü ve kabile teslim oldu.

Sa‘d b. Muâz’ın Hakemliği

Evs kabilesi, eski müttefikleri olan Kurayza’ya hafif bir muamele yapılmasını istedi. Resûlullah, hükmü Evs’in reisi Sa‘d b. Muâz’a bırakmayı teklif etti ve bu kabul edildi. Hendek’te ağır yaralanmış olan Sa‘d getirildiğinde, savaşabilecek erkeklerin öldürülmesine, kadın ve çocukların esir alınmasına hükmetti. Resûlullah, “Allah’ın hükmüyle hükmettin” buyurdu (Buhârî, Megâzî; Müslim, Cihâd).

Olayı Anlamak İçin Bazı Notlar

• Hüküm sebebi dinî farklılık değil, savaş zamanında ihanettir. Aynı dönemde antlaşmasına bağlı kalan diğer Yahudilere dokunulmamıştır.
• Hakem, tarafların razı olduğu biridir. Hüküm, dönemin kabile ve savaş teamüllerine uygundur; Tevrat’ın Tesniye kitabındaki savaş hükümleriyle de benzerlik taşıdığı belirtilir.
• Öldürülenlerin sayısı tartışmalıdır. Kaynaklarda farklı rakamlar geçer; bazı modern araştırmacılar yüksek rakamları eleştirel biçimde ele almıştır.
• İstisnalar: Müslüman olan veya ihanete katılmayan bazı kişiler bağışlanmıştır.

Sa‘d b. Muâz’ın Vefatı

Sa‘d, bu olaydan kısa süre sonra Hendek’te aldığı yara sebebiyle vefat etti. Resûlullah’ın, “Sa‘d b. Muâz’ın ölümüyle Rahmân’ın arşı titredi” buyurduğu sahih hadislerde geçer (Buhârî, Menâkıbü’l-Ensâr; Müslim, Fezâilü’s-Sahâbe).

Ahzâb Suresi’nde Anlatım

Olay, Ahzâb Suresi’nin 26-27. ayetlerinde kısaca anlatılır: Allah, müşriklere yardım eden Kitap ehlini kalelerinden indirmiş ve yurtlarını Müslümanlara miras kılmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Hz. Peygamber hükmü neden kendisi vermedi?

Kabilenin eski müttefikleri olan Evs’in gönlünü almak ve tarafların kabul edeceği bir hakemle meseleyi çözmek için hükmü Sa‘d’a bırakmıştır.

“İkindiyi Kurayza’da kılın” hadisi ne öğretir?

Bir emrin lafzına veya maksadına bakarak farklı yorum yapan sahabilerin ikisinin de kınanmaması, samimi içtihad farklılıklarına hoşgörüyle bakılması gerektiğini öğretir.

Bu olay bugün için nasıl okunmalı?

Belirli bir tarihî savaş ortamındaki antlaşma ihlaline verilen bir hukuki karar olarak okunmalı; genel bir toplum düşmanlığına dayanak yapılmamalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Ahzâb Suresi (33/26-27); Buhârî, Megâzî; Buhârî, Menâkıbü’l-Ensâr; Müslim, Cihâd ve’s-Siyer; Müslim, Fezâilü’s-Sahâbe; İbn Hişâm, es-Sîre; Vâkıdî, el-Megâzî; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Benî Kurayza” maddesi