Borcu Olan Kişi Zekât Verir mi? Kredi ve Taksit Borçları

Kısa cevap: Borcu olan kişi, elindeki zekâta tabi maldan borcunu düşer; kalan miktar nisaba (80,18 gram altın değerine) ulaşıyorsa zekât verir, ulaşmıyorsa vermez. Yani borçlu olmak kişiyi otomatik olarak zekâttan muaf kılmaz; belirleyici olan, borç çıkarıldıktan sonra geriye nisap miktarı mal kalıp kalmadığıdır. Uzun vadeli kredilerde ise fetvada tercih edilen görüş, borcun tamamının değil, o yıl içinde ödenecek taksitlerin düşülmesidir.

Borç neden zekât hesabından düşülür?

Zekât, zenginin malında fakirin hakkıdır. Fıkıhta zenginliğin ölçüsü, temel ihtiyaçlar ve borçlar dışında nisap miktarı mala sahip olmaktır. Elinde görünüşte parası olan fakat o kadar da borcu bulunan kimse gerçekte zengin sayılmaz. Hz. Osman’ın hilafeti döneminde zekât ayı geldiğinde halka, borcu olanın önce borcunu ödemesini, kalan malından zekât vermesini duyurduğu nakledilir (Muvatta, Zekât). Hanefi mezhebi bu esasa dayanarak kul borçlarını nisaptan düşer.

Hangi borçlar düşülür?

• Şahıslara olan ödünç borçları,
• Vadesi gelmiş ticari borçlar, çek ve senetler,
• Kredi kartının dönem borcu,
• Birikmiş kira, fatura ve vergi borçları,
• Ödenmesi kesinleşmiş mehir borcu (talep ediliyorsa),
• Uzun vadeli kredilerin o yıla ait taksitleri.

Hanefi mezhebinde, kullar tarafından talep edilme imkânı bulunmayan kefaret, adak ve hac gibi Allah hakkı niteliğindeki borçlar nisaptan düşülmez.

Konut ve taşıt kredisi olanlar

On veya yirmi yıl vadeli bir konut kredisinin toplam tutarı çoğu zaman kişinin bütün birikiminden fazladır. Borcun tamamı düşülecek olsa, düzenli geliri ve ciddi birikimi olan pek çok kişi yıllarca hiç zekât vermeyecektir. Bu nedenle Din İşleri Yüksek Kurulu’nun da benimsediği görüşe göre uzun vadeli borçlarda, zekâtın hesaplandığı yıla ait taksitler düşülür; gelecek yılların taksitleri düşülmez.

Burada bir hatırlatma yapmak gerekir: Faizli kredi kullanmak İslam’da caiz görülmez. Ancak kişi bu borca girmişse, borcun hesabı yukarıdaki esasa göre yapılır. Zekât hesabında faizin helal veya haram olması borcun düşülmesine engel olmaz; fakat kişi bu durumdan tövbe edip çıkış yolu aramalıdır.

Örnek hesap

Bir esnafın kasasında ve bankasında bir miktar nakdi, dükkânında satılık malı ve müşterilerinden tahsil edeceği alacakları bulunsun. Aynı zamanda toptancıya vadesi gelmiş borcu ve o yıl ödeyeceği on iki aylık araç kredisi taksiti olsun. Esnaf; nakit, mal ve alacakların toplamından toptancı borcunu ve on iki taksiti çıkarır. Kalan tutar nisabı aşıyorsa kırkta birini zekât olarak verir.

Borçlu kişi zekât alabilir mi?

Kur’an-ı Kerim, zekâtın verileceği sekiz sınıf arasında “borçlular”ı da sayar (Tevbe Suresi, 9/60). Borcu malından fazla olan veya borcunu düştükten sonra elinde nisap miktarı malı kalmayan kimse zekât alabilir. Günah olan bir harcama yüzünden değil de geçim, hastalık, ticari zarar gibi meşru sebeplerle borçlanan kişiye zekât vermek, fakire vermekten daha öncelikli bile görülmüştür; çünkü borç insanı hem maddeten hem manen ezer.

Dikkat edilecek noktalar

1. Borcu önce zekâta tabi olmayan mallardan değil, zekâta tabi mallardan düşmek Hanefi mezhebinin uygulamasıdır.
2. Aynı borç iki kere düşülmez. Örneğin ticari stoku veresiye almışsanız hem stoku saymayıp hem de borcu düşemezsiniz.
3. Eşinizin borcu sizin hesabınızdan düşülmez; mallar ve borçlar kişiye özeldir.
4. Borcunu ödemeye gücü yettiği hâlde ödemeyip zekât hesabını küçültmeye çalışmak, ibadetin ruhuna aykırıdır. Peygamber Efendimiz, ödeme gücü olanın borcunu geciktirmesini zulüm olarak nitelemiştir (Buhârî, Havâlât 1; Müslim, Müsâkât 33).

Borç hangi maldan düşülür?

Kişinin hem zekâta tabi malı (para, altın, ticaret malı) hem de zekâta tabi olmayan ihtiyaç fazlası malı (örneğin kullanmadığı bir arsa) bulunabilir. Hanefi kaynaklarına göre borç, öncelikle zekâta tabi mallardan, ödemesi en kolay olandan başlanarak düşülür: önce nakit, sonra ticaret malı. Bu, mükellef lehine bir kolaylıktır. Bununla birlikte birçok çağdaş âlim, borcu karşılayacak ihtiyaç fazlası gayrimenkulü bulunan kişinin borcunu bu mala sayıp nakdinin zekâtını tam vermesini takvaya daha uygun görmüştür.

Vadesi gelmemiş ticari borçlar

Tüccarın açık hesap ve vadeli çek borçları çoğunlukla bir yıl içinde ödenecek kısa vadeli borçlardır; bunlar tümüyle düşülür. Aynı şekilde, müşterilerden alınan ve henüz teslim edilmemiş mal veya hizmete ait avanslar da borç niteliğindedir. Yıl sonu hesabı yapılırken alacak ve borçların aynı tarih itibarıyla, tutarlı bir biçimde kaydedilmesi, hem fakirin hem de mükellefin hakkının korunmasını sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Şafii mezhebinde borç zekâta engel midir?

Şafii mezhebinde tercih edilen görüşe göre borç, zekâtın farz olmasına engel değildir. Kişi elindeki mal nisaba ulaşmış ve üzerinden yıl geçmişse, borcu olsa da zekâtını verir. Şafii olanların bu farkı göz önünde bulundurması gerekir.

Kredi kartı taksitlerim var, hepsini düşebilir miyim?

Dönem borcunu ve o zekât yılı içinde ödenecek taksitleri düşebilirsiniz. Bir yıldan uzun vadeye yayılmış taksitlerin sonraki yıllara ait kısmı düşülmez.

Birine borç verdim, o para benim zekât hesabıma girer mi?

Evet, verdiğiniz borç sizin alacağınızdır ve malınızdan sayılır. Tahsil edilmesi umulan alacakların zekâtı verilir; ödemeyi alacağın tahsiline kadar ertelemek de mümkündür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Tevbe Suresi (9/60); Mâlik, Muvatta, Zekât; Buhârî, Havâlât 1; Müslim, Müsâkât 33; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi', Kitâbü'z-Zekât; Din İşleri Yüksek Kurulu, Fetvalar