Çeyiz, Başlık Parası ve Düğün Masrafları: Kim Karşılar?

İslam fıkhına göre evin hazırlanması, eşyası ve eşin nafakası kocanın sorumluluğundadır; kız tarafının çeyiz hazırlaması ise dinî bir yükümlülük değil, örfe dayanan bir gelenektir. Kadına verilen mehir kadının kendi malıdır ve çeyiz yapma zorunluluğu doğurmaz. Kızın ailesine bedel olarak ödenen başlık parası ise mehirden farklıdır ve kadını adeta alınıp satılan bir mal konumuna düşürdüğü için dinen caiz değildir. Düğün masrafları konusunda asıl ölçü, iki tarafın imkânına göre, israf etmeden ve kimseyi borç altına sokmadan hareket etmektir.

Evin ve Eşyanın Hazırlanması Kimin Görevi?

Kur’an, erkeği ailenin geçimini sağlamakla yükümlü kılar: “Çocuk kendisinin olan babaya da annelerin örfe uygun şekilde yiyeceklerini ve giyeceklerini sağlamak borcu vardır.” (Bakara Suresi, 2/233). Bir başka ayette de “Gücünüz ölçüsünde, oturduğunuz yerin bir kısmında onları oturtun” buyrulur (Talâk Suresi, 65/6). Fakihler bu ayetlerden hareketle meskenin, temel ev eşyasının, yiyecek ve giyeceğin kocanın nafaka yükümlülüğü içinde olduğunu belirtmişlerdir.

Bu sebeple Hanefi âlimlerinin genel kabulüne göre kadın, çeyiz getirmeye zorlanamaz. Mehrin çeyize harcanması şartı da ancak taraflar anlaşmışsa ve örf bunu gerektiriyorsa söz konusu olabilir; aksi hâlde mehir kadının dilediği gibi tasarruf edeceği bir haktır.

Çeyiz Geleneğinin Yeri

Toplumumuzda anne-babaların kızlarına çeyiz hazırlaması, kızın yeni evine eli boş gitmemesi ve ailesinin ona sevgisini göstermesi anlamında köklü bir gelenektir. Peygamberimizin kızı Hz. Fâtıma’yı Hz. Ali ile evlendirirken ona kadife bir örtü, içi lif dolu deri bir yastık, bir su kabı ve bir el değirmeni gibi sade eşyalar hazırladığı nakledilir (Nesâî, Nikâh; İbn Mâce, Zühd). Bu eşyaların Hz. Ali’nin verdiği mehirle alındığına dair rivayetler de bulunmaktadır. Her hâlükârda bu örnek, çeyizin sadeliğini ve ihtiyaç ölçüsünde tutulmasını öğretir.

Çeyiz, ailenin gönül hoşluğuyla yaptığı bir hediye olduğu sürece güzeldir. Ancak şu hâllerde sorun hâline gelir:

• Damat tarafının çeyizi bir şart ve beklenti olarak dayatması,
• Kızın ailesinin borçlanarak çeyiz hazırlamak zorunda kalması,
• Çeyizin sergilenip gösteriş ve kıyas konusu yapılması,
• Hiç kullanılmayacak eşyaların sırf gelenek diye alınması.

Mehir ile Başlık Parası Arasındaki Fark

Mehir, Kur’an’ın emrettiği ve nikâhla birlikte doğrudan kadına ait olan bir haktır (Nisâ Suresi, 4/4). Başlık parası ise bazı bölgelerde kızın babasına veya ailesine, kızı “vermesi” karşılığında ödenen bir bedeldir. Aralarındaki farklar şöyle özetlenebilir:

1. Sahibi: Mehir kadının malıdır; başlık parası ise ailenin eline geçer.
2. Dayanağı: Mehir ayet ve hadislerle sabittir; başlık parasının dinî bir dayanağı yoktur.
3. Anlamı: Mehir kadına duyulan saygının ve evlilikteki ciddiyetin ifadesidir; başlık parası ise kadını bir alışveriş konusu gibi göstermektedir.
4. Sonucu: Başlık parası evliliği zorlaştırır, gençleri borca sokar, hatta kaçarak evlenme gibi sorunlara yol açar.

Kız tarafı, başlık parası adı altında aldığı parayı kızına mehir olarak teslim ediyorsa bu artık mehir hükmündedir. Ancak paranın aileye kalması, kızın hakkının gasp edilmesi anlamına gelir.

Düğün Masraflarında Ölçü

Düğün masraflarının kimin tarafından karşılanacağı konusunda Kur’an ve sünnette belirli bir paylaşım bulunmaz. Velime yemeği aslen damadın sünnetidir; diğer masraflar örfe ve tarafların anlaşmasına göre paylaşılabilir. Burada gözetilmesi gereken temel ilkeler şunlardır:

• Kolaylaştırmak: Peygamberimiz “Kolaylaştırın, zorlaştırmayın” buyurmuştur (Buhârî, İlim 11; Müslim, Cihâd 8). Evlilik masrafları da bu ilkeye göre belirlenmelidir.
• İsraftan kaçınmak: Kur’an, israf edenleri şeytanın kardeşleri olarak niteler (İsrâ Suresi, 17/27).
• Borçla başlamamak: Kredi ve borçla yapılan şatafatlı düğünler, evliliğin ilk yıllarını ağır bir yükle başlatır.
• Açık konuşmak: Kim neyi karşılayacak, ev nasıl döşenecek, takılar kime ait olacak gibi konular baştan açıkça konuşulmalı ve mümkünse yazıya dökülmelidir.

Düğün Takıları Kime Aittir?

Düğünde takılan takıların kime ait olduğu, ayrılık durumunda sıkça tartışma konusu olmaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, aksine bir örf veya anlaşma bulunmadıkça kadına takılan ziynet eşyaları, kimin takmış olduğuna bakılmaksızın kadının kişisel malıdır. Dinî açıdan da kadına hediye edilmek amacıyla takılan altınlar onun mülküdür. Anlaşmazlıkları önlemek için bu konu da evlilik öncesinde açıkça konuşulmalıdır.

Evlilik hazırlığında iki ailenin bir araya gelip beklentilerini dürüstçe paylaşması, ileride doğabilecek pek çok kırgınlığın önüne geçer. Bir tarafın maddi gücü yetmiyorsa bunu gizlemek yerine açıkça söylemesi, diğer tarafın da bunu anlayışla karşılaması gerekir. Unutulmamalıdır ki bereket, harcanan paranın çokluğunda değil, niyetin samimiyetinde ve Allah’ın rızasının gözetilmesindedir.

Sık Sorulan Sorular

Kızın ailesi çeyiz hazırlamazsa günah olur mu?

Hayır. Çeyiz dinî bir yükümlülük değildir. Evin döşenmesi dinen kocanın sorumluluğundadır. Kızın ailesi imkânı ölçüsünde gönül hoşluğuyla hediye verirse bu güzel bir davranıştır.

Başlık parası verildiyse evlilik geçersiz mi olur?

Hayır. Nikâhın şartları tamamsa evlilik geçerlidir. Ancak başlık parası almak ve vermek dinen doğru olmayan bir uygulamadır; alınan para kadına mehir olarak teslim edilmelidir.

Düğünü sade yaparsam çevrem ayıplar, ne yapmalıyım?

Sade bir düğün, sünnete ve akla uygun olandır. Çevrenin baskısı yerine yeni kurulacak ailenin huzurunu ve geleceğini önceleyin. Sade düğünler yaygınlaştıkça bu baskı da azalacaktır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/233); Talâk Suresi (65/6); Nisâ Suresi (4/4); İsrâ Suresi (17/27); Nesâî, Nikâh; İbn Mâce, Zühd; Buhârî, İlim 11; Müslim, Cihâd 8; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, Başlık parası ile ilgili değerlendirmeler