Mehir Nedir? Kadının Mehir Hakkı, Çeşitleri ve Miktarı

Mehir, evlenirken erkeğin eşine vermeyi üstlendiği para veya maldır ve yalnızca kadına aittir; babası, kardeşi veya kocası onun rızası olmadan bu mala dokunamaz. Mehir bir satış bedeli veya başlık parası değil, erkeğin evliliğe verdiği önemi ve eşine karşı sorumluluğunu gösteren, aynı zamanda kadına ekonomik güvence sağlayan bir haktır.

Mehrin Dinî Dayanağı

Nisâ Suresi’nin 4. ayetinde “Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin” buyrulur. Aynı surenin 20-21. ayetlerinde, eşe yüklerle mal verilmiş olsa bile ayrılık hâlinde bundan bir şeyin geri alınmaması emredilir. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de evlenmek isteyen bir sahabiye mehir olarak verecek bir şeyi olup olmadığını sormuş, “Demirden bir yüzük de olsa ara” buyurmuş; hiçbir şey bulamayınca ezberindeki sureleri eşine öğretmesi karşılığında nikâhlarını kıymıştır (Buhârî, Nikâh 14; Müslim, Nikâh 76).

Mehir ile Başlık Parası Arasındaki Fark

Başlık parası kızın ailesine ödenen ve kadını adeta bir mal gibi gösteren bir örf uygulamasıdır; dinen dayanağı yoktur ve kınanmıştır. Mehir ise doğrudan kadının kendisine verilir. Kadın onu biriktirebilir, yatırım yapabilir, bağışlayabilir; dilerse bir kısmından veya tamamından kendi rızasıyla vazgeçebilir.

Mehrin Çeşitleri

• Mehr-i müsemmâ: Nikâh sırasında miktarı belirlenen mehirdir.
• Mehr-i misil: Miktar belirlenmemişse, kadının baba tarafındaki emsali hanımlara verilen mehre göre takdir edilen mehirdir.
• Mehr-i muaccel: Peşin ödenen kısımdır.
• Mehr-i müeccel: Ödenmesi ileri bir tarihe bırakılan kısımdır; vade belirtilmemişse en geç boşanma veya ölümle muaccel hâle gelir.

Mehir konuşulmadan kıyılan nikâh geçerlidir; ancak kadının mehir hakkı düşmez, mehr-i misil gerekir. “Mehir istemiyorum” denerek yapılan nikâhta da Hanefî mezhebine göre kadın mehr-i misle hak kazanır.

Mehrin Miktarı Ne Kadar Olmalı?

Mehrin üst sınırı yoktur. Alt sınır konusunda mezhepler farklı görüştedir: Hanefîlere göre en az on dirhem gümüş (yaklaşık 28 gram) veya değeridir; Şâfiîlere göre mal değeri taşıyan her şey mehir olabilir. Uygulamada mehir, erkeğin mali gücüne ve kadının sosyal çevresine göre makul bir düzeyde tutulmalıdır. Gösteriş için ödenemeyecek rakamlar yazdırmak da, kadının hakkını sembolik bir ifadeyle geçiştirmek de doğru değildir. Hz. Ömer’e nispet edilen sözlerde de mehirde aşırıya kaçılmaması tavsiye edilmiştir (Ebû Dâvûd, Nikâh 28; Tirmizî, Nikâh 23).

Paranın değer kaybı göz önüne alındığında müeccel mehrin altın gibi değerini koruyan bir ölçüyle belirlenmesi, ileride hak kaybı yaşanmaması bakımından isabetli olur.

Boşanma ve Ölüm Hâlinde Mehir

Zifaftan sonra gerçekleşen boşanmada kadın mehrin tamamına hak kazanır. Zifaftan önce boşanma olursa, mehir belirlenmişse yarısı verilir (Bakara 2/237); belirlenmemişse erkeğin imkânına göre “müt’a” denilen bir hediye verilir (Bakara 2/236). Koca vefat ederse ödenmemiş mehir, terekeden miras paylaştırılmadan önce ödenmesi gereken bir borçtur; kadın ayrıca miras payını da alır.

Kadının mehrinden vazgeçmesi ancak baskı olmaksızın, gönül hoşluğuyla olursa geçerlidir. Boşanma tehdidi veya aile baskısıyla imzalatılan feragatler dinen kul hakkı doğurur.

Sık Sorulan Sorular

Resmî nikâhta mehir konuşulmadıysa sonradan belirlenebilir mi?

Evet. Eşler evlilik devam ederken de karşılıklı rızayla mehri belirleyebilir veya mevcut mehri artırabilir. Belirlenmediği takdirde kadının mehr-i misil hakkı bakidir.

Düğünde takılan altınlar mehir yerine geçer mi?

Kendiliğinden geçmez. Koca, taktığı altınları mehir olarak verdiğini nikâh sırasında veya verirken açıkça belirtmişse mehre sayılır; aksi hâlde hediye hükmündedir ve mehir borcu ayrıca devam eder.

Mehir olarak hac veya umre yazdırılabilir mi?

Mal değeri taşıyan ve karşılığı belirlenebilen menfaatler mehir olabilir. Hac veya umre masrafının karşılanması da mehir olarak kararlaştırılabilir; ancak anlaşmazlığa düşmemek için kapsamın net belirlenmesi gerekir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Nisâ Suresi (4/4, 20-21); Bakara Suresi (2/236-237); Buhârî, Nikâh 14; Müslim, Nikâh 76; Ebû Dâvûd, Nikâh 28; Tirmizî, Nikâh 23; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II