Kâbe Hakemliği: Hacerülesved Anlaşmazlığı Nasıl Çözüldü?

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) otuz beş yaşlarındayken Kureyş Kâbe’yi yeniden inşa etmiş, sıra Hacerülesved’in yerine konmasına gelince kabileler arasında kan dökülmesine varacak bir anlaşmazlık çıkmıştır. Hakem tayin edilen Hz. Muhammed, taşı bir örtünün ortasına koydurmuş, her kabileden bir temsilciye örtünün ucundan tutturarak taşı birlikte kaldırtmış ve kendi eliyle yerine yerleştirmiştir. Böylece hiçbir kabile dışlanmamış, şeref paylaşılmış ve muhtemel bir savaş önlenmiştir.

Kâbe Neden Yeniden Yapıldı?

O dönemde Kâbe, insan boyunu biraz aşan, üstü açık, harçsız taşlarla örülmüş bir yapıydı. Bir yangın duvarlarını zayıflatmış, ardından Mekke’de sık görülen sel baskınlarından biri yapıyı yıkılma noktasına getirmişti. Ayrıca içerideki hazineye hırsız girmesi de Kureyş’i harekete geçirdi. Binanın yıkılıp sağlam biçimde, üstü örtülü olarak yeniden yapılmasına karar verildi.

Tam o günlerde Cidde yakınındaki Şuaybe limanında bir Bizans gemisi karaya oturmuştu. Kureyş geminin kerestesini satın aldı, gemideki Bâkūm adlı ustadan da inşaatta yararlandı.

Helal Kazanç Şartı

Siyer kaynaklarının kaydettiği dikkat çekici bir ayrıntı vardır: Kureyş, inşaata yalnızca temiz kazançtan harcama yapılmasını şart koştu. Faiz geliri, zulümle alınmış mal ve fuhuş kazancı bu işe karıştırılmayacaktı. Helal para yetmeyince Kâbe, Hz. İbrahim’in temellerinden daha küçük yapıldı; Hicr (Hatîm) denilen yarım daire biçimli kısım bu yüzden dışarıda kaldı. Hz. Peygamber bu durumu yıllar sonra Hz. Âişe’ye anlatmıştır (Buhârî, Hac 42; Müslim, Hac 398-405).

Peygamberimiz İnşaatta Taş Taşıdı

Kâbe’nin dört duvarı kabileler arasında paylaştırıldı. Herkes kendi payına düşen tarafta çalıştı. Hz. Peygamber de amcası Abbas ile birlikte omzunda taş taşıdı (Buhârî, Hac 42). Eski yapıyı yıkmaya ilk başta kimse cesaret edemedi; Velîd b. Mugîre “Allah’ım, biz ancak hayır murat ediyoruz” diyerek ilk kazmayı vurdu, ona bir şey olmadığını görünce diğerleri de katıldı.

Anlaşmazlık: Şeref Kimin Olacak?

Duvarlar Hacerülesved’in konacağı hizaya ulaştığında iş durdu. Hz. İbrahim’den kalan bu kutsal taşı yerine koymak, Araplar nazarında nesiller boyu anlatılacak bir şerefti ve her kabile bunu kendisi için istiyordu. Tartışma dört-beş gün sürdü. Abdüddâroğulları içi kan dolu bir kap getirdi ve Adiyoğulları ile birlikte ellerini kana batırarak ölümüne savaşmaya yemin ettiler. Bu olay tarihe “kan yalayanlar yemini” olarak geçti.

Sonunda Kureyş’in en yaşlılarından Ebû Ümeyye b. Mugîre bir teklifte bulundu: Benî Şeybe kapısından Harem’e ilk girecek kişi hakem olsun. Herkes kabul etti.

“İşte el-Emîn! Ona Razıyız”

Kapıdan giren kişi Hz. Muhammed oldu. Onu görenler, “Bu el-Emîn’dir, onun hükmüne razıyız” dediler. Bu tepki, peygamberlikten beş yıl önce onun Mekke toplumundaki itibarını gösteren en açık delillerden biridir. Yıllar sonra aynı insanların bir kısmı, doğruluğundan şüphe etmedikleri bu kişinin getirdiği mesajı inkâr edecektir; Kur’an bu çelişkiye işaret eder: “Onlar aslında seni yalanlamıyorlar; fakat o zalimler Allah’ın ayetlerini inkâr ediyorlar” (En’âm, 6/33).

Çözüm: Adım Adım

1. Peygamberimiz bir örtü (ridâ) istedi ve yere serdi.
2. Hacerülesved’i kendi eliyle örtünün ortasına koydu.
3. Her kabilenin bir temsilci seçmesini ve örtünün bir ucundan tutmasını istedi.
4. Temsilciler taşı birlikte, konulacağı hizaya kadar kaldırdılar.
5. Peygamberimiz taşı alıp yerine yerleştirdi.

Bu Hakemlikten Alınacak Dersler

• Kazan-kazan çözümü: Birini kazandırıp diğerlerini kaybettirmek yerine, herkese pay veren bir yol bulmuştur. Anlaşmazlıklarda “kim haklı”dan önce “herkesin onurunu koruyan çözüm ne” sorusu sorulmalıdır.
• Güvenilirlik sermayedir: Çözümün kabul edilmesini sağlayan, fikrin zekice oluşu kadar, sahibinin güvenilirliğidir.
• Süratli ve sade karar: Günlerdir süren gerginliği uzun nutuklarla değil, somut bir eylemle bitirmiştir.
• Toplumsal sorumluluk: O, toplumun sorunlarından uzak bir münzevi değil, çözümün parçası olan bir gençti.

Sık Sorulan Sorular

Kâbe hakemliği sırasında Peygamberimiz kaç yaşındaydı?

Kaynakların çoğuna göre otuz beş yaşındaydı; yani ilk vahyin gelişinden yaklaşık beş yıl önceydi.

Hacerülesved nedir?

Kâbe’nin doğu köşesinde, tavafın başlangıç noktasını belirleyen siyah taştır. Ona tapılmaz; Hz. Ömer’in dediği gibi o, fayda veya zarar vermeyen bir taştır, sünnete uyularak selamlanır (Buhârî, Hac 50; Müslim, Hac 248-251).

Hicr (Hatîm) neden Kâbe’nin dışında kaldı?

Kureyş bu onarımda helal malın yetmemesi sebebiyle binayı küçülttü. Bu nedenle Hicr’in içi Kâbe’den sayılır ve tavaf onun dışından yapılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: En'âm Suresi (6/33); Buhârî, Hac 42, 50; Müslim, Hac 248-251, 398-405; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kâbe" ve "Hacerülesved" maddeleri