Kardeşe, Geline, Damada Zekât Verilir mi? Akraba Listesi

Kısa cevap: Kişi zekâtını usûlüne (anne, baba, dede, nine), fürûuna (çocuk, torun) ve eşine veremez. Bunların dışında kalan fakir akrabaya; kardeşe, amcaya, halaya, dayıya, teyzeye, yeğene, kayınpedere, kayınvalideye, geline, damada ve üvey anne-babaya zekât verilebilir. Hatta fakir akrabaya vermek yabancıya vermekten daha faziletlidir; çünkü hem zekât borcu ödenmiş hem de akrabalık bağı gözetilmiş olur.

Neden bazı yakınlara verilmez?

Zekâtta asıl olan, malın verenin mülkünden tamamen çıkıp fakirin mülküne geçmesidir. Anne-baba ile çocuklar arasında menfaatler iç içedir; kişi zaten fakir düşen anne-babasına ve küçük çocuklarına bakmakla yükümlüdür. Bu kimselere zekât vermek, bir bakıma parayı bir cebinden diğerine aktarmak ve nafaka yükümlülüğünü zekâtla karşılamak anlamına gelir. Eşler arasında da Hanefi mezhebine göre menfaat ortaklığı bulunduğundan birbirlerine zekât vermeleri caiz görülmemiştir.

Akraba akraba hüküm tablosu

• Anne, baba, dede, nine: Verilmez.
• Oğul, kız, torun: Verilmez (evli ve ayrı evde olsalar da).
• Eş: Hanefi mezhebinde koca karısına, karı kocasına veremez. İmam Ebû Yûsuf, İmam Muhammed ve Şafii mezhebine göre kadın, fakir kocasına zekât verebilir.
• Erkek ve kız kardeş: Fakir ise verilir.
• Amca, hala, dayı, teyze ve çocukları: Verilir.
• Gelin ve damat: Verilir. Gelin ve damat, kişinin usûl ve fürûundan değildir; kendi mal varlıkları itibarıyla fakir iseler zekât alabilirler.
• Kayınpeder, kayınvalide, kayınbirader, baldız, görümce: Verilir.
• Üvey anne, üvey baba, üvey çocuk: Aralarında kan bağı olmadığı için verilir.
• Sütkardeş, sütanne: Verilir.

Akrabaya vermenin fazileti

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: “Yoksula verilen sadaka bir sadakadır; akrabaya verilen ise iki sadakadır: biri sadaka, diğeri sıla-i rahimdir” (Tirmizî, Zekât 26; Nesâî, Zekât 82). Abdullah b. Mes’ûd’un eşi Zeyneb, kocasına ve himayesindeki yetimlere yaptığı harcamanın sadaka sayılıp sayılmayacağını sorduğunda Resûlullah “Evet, ona iki ecir vardır: akrabalık ecri ve sadaka ecri” cevabını vermiştir (Buhârî, Zekât 44; Müslim, Zekât 45). Kadının kocasına zekât verebileceğini söyleyen âlimler bu hadisi delil alır; Hanefi mezhebinde Ebû Hanîfe ise bunu nafile sadaka olarak yorumlamıştır.

Fıkıh kitaplarında öncelik sırası da belirtilir: Önce fakir kardeşler, sonra onların çocukları, sonra amca ve halalar, dayı ve teyzeler, diğer akrabalar, komşular ve kişinin yaşadığı beldenin fakirleri gelir.

Gelin ve damada verirken dikkat edilecek nokta

Gelin veya damada zekât verilebilir; ancak verilen paranın dolaylı olarak kişinin kendi çocuğunun nafakasını karşılaması meselesi sorulabilir. Hüküm şöyledir: Zekât, fakir olan geline veya damada teslim edilir ve onun mülkü olur; o da bunu dilediği gibi, ev geçimine de harcayabilir. Zekât geçerlidir. Bununla birlikte burada samimiyet önemlidir: Asıl amaç kendi evladına destek olmaksa ve gelin ya da damat yalnızca bir “aracı” olarak kullanılıyorsa, bu ibadetin ruhuna uygun düşmez. Evlada destek, zekât dışı maldan yapılmalıdır.

Aynı evde yaşayan kardeşe zekât

Aynı evde yaşamak tek başına engel değildir. Kardeşin kendine ait nisap miktarı malı yoksa zekât alabilir. Ancak bakımını mahkeme kararıyla veya fiilen üstlendiğiniz bir yakına, zaten yapmakta olduğunuz zorunlu nafakayı zekâta sayarak vermeniz uygun görülmemiştir; nafakadan ayrı ve fazla olarak verdiğiniz zekât olur.

Verirken uygulanacak adımlar

1. Akrabanızın gerçekten zekât alabilecek durumda olduğundan emin olun: Temel ihtiyaçları ve borçları dışında nisap miktarı malı bulunmamalıdır.
2. Kalben zekâta niyet edin; “zekât” demeniz gerekmez. Akraba arasında incitmemek için hediye adıyla vermek daha güzeldir.
3. Parayı doğrudan ona teslim edin veya hesabına gönderin.
4. Verdikten sonra hatırlatmayın, minnet altında bırakmayın.

Zekât verilecek akrabanın “fakir” sayılma ölçüsü

Akrabaya zekât verirken en çok tereddüt edilen konu, karşı tarafın gerçekten zekât alıp alamayacağıdır. Ölçü şudur: Oturduğu ev, ev eşyası, kullandığı araç ve meslek aletleri gibi temel ihtiyaçları ile borçları dışında 80,18 gram altın değerinde herhangi bir malı olmayan kişi zekât alabilir. Düzenli maaşı olup ay sonunu getiremeyen, birikimi bulunmayan kişi de bu kapsamdadır. Buna karşılık geliri düşük olsa bile kullanmadığı bir arsası, ikinci bir evi veya nisap miktarı altını bulunan kişi zekât alamaz. Akrabanın mal varlığını sorguya çekmek gerekmez; görünen hâline ve güçlü kanaate göre hareket etmek yeterlidir.

Kardeşler arasında zekât alıp vermenin ilişkileri zedelemesinden endişe edenler, zekâtı üçüncü bir kişi veya güvenilir bir kurum aracılığıyla, kimden geldiği belli olmayacak şekilde ulaştırabilir. Böylece hem ihtiyaç karşılanır hem de gönüller incinmez.

Sık Sorulan Sorular

Fakir anne-babama zekât veremiyorsam onlara nasıl yardım edeceğim?

İhtiyaç içindeki anne-babanın geçimini sağlamak, evladın zaten üzerine düşen bir görevdir ve zekâttan ayrı olarak kendi malından karşılanır. Bu harcama da Allah katında büyük bir sadaka değerindedir.

Kız kardeşimin kocası zengin ama kendisinin parası yok, zekât verebilir miyim?

Evli kadının nafakası kocasına aittir ve geçimi sağlanıyorsa fiilen muhtaç sayılmaz. Hukuken kocanın zenginliği kadını zengin yapmaz; bu yüzden birçok Hanefi fakih verilen zekâtı geçerli sayar. Yine de zekâtı, geçimi sağlanmayan gerçek ihtiyaç sahiplerine yönlendirmek daha isabetlidir.

Üniversitede okuyan yeğenime zekât verebilir miyim?

Evet. Yeğen, usûl ve fürûdan değildir. Kendisine ait nisap miktarı malı yoksa zekât alabilir; ergenlik çağına ulaşmış olduğundan babasının zenginliği buna engel olmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Tirmizî, Zekât 26; Nesâî, Zekât 82; Buhârî, Zekât 44; Müslim, Zekât 45; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi', Kitâbü'z-Zekât; Din İşleri Yüksek Kurulu, Fetvalar