Zilhicce, Arefe ve Teşrik Günleri
Zilhicce'nin ilk on günü, arefe, teşrik tekbirleri. 117 soru ve cevap.
Zilhicce'nin İlk On Günü, Arefe ve Teşrik Tekbirleri
Zilhicce, hac ibadetinin yapıldığı ve Kurban Bayramı'nın içinde bulunduğu hicrî takvimin son ayıdır; bu ayın ilk on günü, dokuzuncu günü olan Arefe ve bayram günlerini kapsayan teşrik günleri, yılın en faziletli zaman dilimleri arasında yer alır. Kur'an-ı Kerim'de yemin edilen "on gece"nin Zilhicce'nin ilk on gecesi olduğu tefsirlerde yaygın olarak belirtilmiştir (Fecr Suresi 89/2).
Peygamber Efendimiz, içinde yapılan salih amellerin Allah katında bu on günden daha sevimli olduğu hiçbir gün bulunmadığını bildirmiştir (Buhârî). Bu günlerde oruç tutmak, zikir ve tekbir getirmek, sadaka vermek ve Kur'an okumak tavsiye edilir. Hac Suresi'nde de "belli günlerde Allah'ın adını anmaları" emredilmiştir (Hac Suresi 22/28).
Arefe günü, hacıların Arafat'ta vakfeye durduğu gündür. Hacı olmayanlar için bu günün orucu, geçmiş ve gelecek birer yılın günahlarına kefaret olarak müjdelenmiştir (Müslim). Arefe günü dua ve istiğfarla değerlendirilmelidir.
Teşrik tekbirleri, Arefe günü sabah namazından başlayarak bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar, toplam yirmi üç vakit farz namazın ardından getirilir: "Allâhü ekber Allâhü ekber, lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber, Allâhü ekber ve lillâhi'l-hamd." Hanefî mezhebine göre bu tekbirler vaciptir; kadın-erkek, cemaatle ya da tek başına kılan herkes getirir. Bu bölümde bu mübarek günlerin ibadetleri ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. Arefe günü aynı zamanda bayram hazırlıklarının yapıldığı bir gündür; ancak bu hazırlıklar günün manevi değerini gölgelememelidir. Kurban kesmeye niyetli olanların Zilhicce'nin ilk gününden kurbanı kesilinceye kadar saç ve tırnaklarını kesmemesi müstehap görülmüştür (Müslim). Teşrik tekbirleri erkekler tarafından sesli, kadınlar tarafından ise sessizce okunur; unutulduğunda mescitten çıkmadan ve konuşmadan hatırlanırsa getirilir.
- Zilhicce'nin ilk on günü yılın en faziletli günlerindendir.
- Arefe orucu hacı olmayanlar için sünnettir.
- Teşrik tekbirleri 23 vakit farzın ardından getirilir.
- Bu günlerde zikir, sadaka ve dua çoğaltılır.
Sık Sorulan Sorular
Zilhicce günlerinde ölmüş yakınlarım için sadaka verebilir veya Kur’an okuyabilir miyim?
Evet. Ölmüşler adına sadaka vermenin, dua etmenin ve hayır yapmanın onlara fayda sağladığı sahih hadislerle sabittir. Kur’an okuyup sevabını bağışlamak da Hanefî mezhebine göre caizdir. Bu faziletli günlerde yapılması ayrıca güzeldir. Ancak bu günlere özel bir ölü ziyareti veya belirli bir okuma töreni sünnet değildir; kişi imkânı ölçüsünde hayır yapar.
Arefe günü işe gidiyorum; bu günün faziletinden nasıl yararlanabilirim?
İş başında olmak Arefe’nin faziletine engel değildir. Gücü yeten oruç tutabilir; tutamayan da gün boyunca dilini zikir ve duayla meşgul edebilir. Yol süresini tevhid, tekbir ve istiğfarla geçirmek, öğle ve ikindi namazlarını vaktinde kılıp ardından kısa bir dua yapmak, sabah namazından itibaren teşrik tekbirini ihmal etmemek, işini dürüstlükle yapmak ve çalışma arkadaşlarıyla helalleşmek bu günü değerlendirmenin yollarıdır. Resmî yarım gün izin varsa öğleden sonrasını dua ve aile ile geçirmek güzeldir.
Zilhicce’nin ilk günlerinde yolculuktayım; bu günleri nasıl değerlendiririm?
Yolculuk da bu günlerin faziletini yaşamaya engel değildir. Yolda tekbir, istiğfar ve dua edebilir, sesli kitap veya Kur’an dinleyebilirsiniz. Nafile oruç tutmak yolcu için serbesttir; zorlanacaksanız tutmamakta sakınca yoktur. Namazları kasr ederek kılabilirsiniz. Yolculukta edilen dua, kabul edilen dualardan sayılmıştır; bu fırsatı değerlendirmek güzel olur.
Arefe günü Kur’an hatmi indirmek veya hatim duası yapmak sünnet mi?
Arefe gününe özel bir hatim sünneti yoktur, ama Kur’an okumak ve hatim duası yapmak bu mübarek günde güzel bir ameldir. Zilhicce’nin ilk on gününde yapılan salih amellerin Allah’a daha sevimli olduğu bildirilmiştir; Kur’an okumak da bu ameller arasındadır. Aile veya komşular arasında Zilhicce başından itibaren hatmi paylaşıp Arefe günü bitirmek ve duayla sevabı bağışlamak iyi bir gelenektir. Ancak bunun yapılmasını zorunlu veya belli bir usule bağlı görmek doğru değildir.
Zilhicce’nin ilk on gecesi kandil gibi kutlanır mı?
Hayır, bu geceler kandil geceleri arasında sayılmaz. Türkiye’de kandil olarak anılan geceler Mevlid, Regaib, Miraç, Berat ve Kadir geceleridir. Zilhicce’nin ilk on gecesinin fazileti vardır; ancak bu gecelere özel toplu merasim, ışıklandırma veya belirli bir kutlama sünnette yer almaz. Bu geceler bireysel ibadet, dua ve Kur’an ile değerlendirilir. Arefe gecesi de halk arasında özel önem taşır, ancak kandil değildir.
Arefe günü kurbanlık hayvana kına yakmak dinî bir şey mi?
Hayır, dinî bir emir değil, Anadolu’da yaygın bir gelenektir. Kurbanlık hayvanı kınalamak, süslemek ve kurdele bağlamak halk kültüründe hayvanın “adanmış” olduğunu göstermek için yapılır. Bunda dinen bir sakınca yoktur; yeter ki hayvana eziyet verilmesin ve bundan sevap ya da uğur beklenmesin. Sünnet olan, kurbanlığın iyi beslenmesi, eziyetten korunması, susuz bırakılmaması ve kesim sırasında diğer hayvanların gözü önünde kesilmemesidir.
Hacca giden yakınımızdan dua istemek sünnet mi?
Evet, güzel bir davranıştır. Hz. Ömer umreye gitmek için izin istediğinde Peygamberimizin ona “Bizi de duandan unutma” dediği rivayet edilir; bu rivayetin senedinde bazı âlimler zayıflık görmüştür. Bununla birlikte Müslümanın kardeşine gıyabında ettiği duanın kabule layık olduğu sahih hadisle sabittir. Hacıyı uğurlarken helalleşmek, ona dua etmek ve dua istemek Anadolu’da köklü bir gelenektir.
Arefe günü Arafat’taki hacılardan dua istemek doğru mu?
Evet, güzel bir davranıştır. Müminin, gıyabında kardeşi için yaptığı duaya meleklerin “Sana da aynısı” diye karşılık verdiği sahih hadiste bildirilmiştir. Arafat gibi duanın kabulüne vesile olan bir yerde ve vakitte hacılardan dua istemek bu yüzden anlamlıdır. Bununla birlikte hacıların meşgul olduğu ve kendi duasına yoğunlaşması gerektiği unutulmamalı; ısrarlı mesaj ve aramalarla vakfelerini bölmemek gerekir. Herkes kendisi de aynı saatlerde bulunduğu yerde dua edebilir.
Zilhicce günleri için kendime günlük tekbir veya istiğfar hedefi koymam doğru mu?
Evet, doğrudur ve devamlılığı kolaylaştırır. Peygamberimizin günde yüz defa istiğfar ettiği sahih hadislerle bildirilmiştir. Kişinin kendine örneğin her namazdan sonra otuz üç tekbir ve günde yüz istiğfar gibi bir hedef koyması teşvik edilen bir yöntemdir. Önemli olan, bu hedefi dinî bir zorunluluk gibi görmemek ve yapamadığı gün kendini suçlu hissetmemektir.
Arefe günü vefat eden kişinin özel bir fazileti var mı?
Arefe günü ölmenin özel bir fazileti hakkında sahih bir hadis yoktur. Cuma günü veya gecesi ölen Müslümanın kabir fitnesinden korunacağına dair bir rivayet bulunur; o da zayıf kabul edilir. Arafat’ta ihramlı iken devesinden düşüp vefat eden bir sahâbî için Hz. Peygamber’in “Kıyamet günü telbiye ederek diriltilecektir” buyurduğu sahihtir; bu, hac hâlinde ölen için geçerlidir. Mübarek bir günde vefat etmek güzel bir işaret sayılabilir, ama asıl olan kişinin hayatını iman ve salih amelle geçirmesidir.
Hac ayları (eşhür-i hac) hangileridir, Zilhicce’nin ilk on günü bunlara dahil mi?
Hanefîlere göre hac ayları Şevval, Zilkade ve Zilhicce’nin ilk on günüdür. Kur’an’da haccın “bilinen aylar”da yapılacağı belirtilir. Hac için ihrama bu dönemde girilir; haccın temel rükünlerinden Arafat vakfesi Zilhicce’nin dokuzunda, ziyaret tavafının ilk vakti onuncu gündedir. Mâlikîler Zilhicce’nin tamamını hac ayı sayar. Bu görüş farkı, temettu ve kırân haccı gibi konularda sonuç doğurur.
Kur’an’da Arefe gününe işaret eden ayetler var mı?
Evet, bazı ayetler müfessirlerce Arefe günüyle açıklanmıştır. Bakara 198. ayette Arafat’tan akın edildiğinde Meş’ar-i Harâm’da Allah’ın anılması emredilir. Mâide 3. ayetin dinin kemale erdiğini bildiren kısmı Arefe günü inmiştir. Fecr Suresi’ndeki “çift ve tek” yemini ile Burûc Suresi’ndeki “şahit olunan gün” ifadesinin Arefe günü olduğu da bazı sahâbî ve tâbiîlerden nakledilen tefsir görüşleridir; bu konudaki merfû rivayetler ise zayıftır. Kesin olanlar ilk iki ayettir.
Kurbanlığı Zilhicce’nin ilk günlerinde alıp birkaç gün beslemek daha faziletli mi?
Hanefî fıkıh kitaplarında kurbanı kesimden birkaç gün önce alıp bakmak müstehap sayılmıştır. Bu, hayvana şefkat göstermek ve ibadete hazırlanmak açısından anlamlıdır. Ancak şehirlerde uygun barınak, temizlik, gürültü ve komşu hakkı gibi konular göz önüne alınmalıdır. Hayvana eziyet edecek dar ve sağlıksız bir ortamda tutmaktansa kesim yerinden veya güvenilir bir kurumdan almak daha uygundur.
Arefe günü bayram temizliği ve hazırlıkla geçiyor, sevap kaçırmış olur muyum?
Hayır, niyet güzel olursa bu hazırlık da ibadet hükmüne girer. Evi temizlemek, misafir için yemek hazırlamak, aileyi bayrama hazırlamak ve kurban işlerini düzenlemek, Allah rızası gözetilerek yapıldığında sevaplı işlerdendir. Bu işler yapılırken dil tevhid, tekbir ve salavatla meşgul edilebilir. Hazırlığı ev halkı arasında paylaşmak, işin yükünü tek kişiye bırakmamak da güzeldir. Yalnız farz namazları geciktirmemeye ve teşrik tekbirini unutmamaya dikkat edilmelidir.
Zilhicce’nin ilk on günü yeni bir iyilik alışkanlığı başlatmak için uygun mu?
Evet, çok uygundur. Bu günlerdeki manevi ortam, yeni bir alışkanlığı başlatmak için güçlü bir motivasyon sağlar. Günlük bir sayfa Kur’an okumak, haftada bir gün nafile oruç, düzenli küçük bir sadaka veya sabah namazını cemaatle kılmak gibi hedefler burada başlatılıp yıl boyunca sürdürülebilir. Az da olsa devamlı olan amel Allah katında daha sevimlidir.
Veda Hutbesi Arefe günü mü okunmuştu, bugün de okunması gerekir mi?
Evet, Veda Hutbesi’nin en uzun ve bilinen bölümü Hz. Peygamber tarafından Arefe günü Arafat’ta, Urene vadisinde okunmuştur; bir kısmı da bayram günü Mina’da irad edilmiştir. Bu hutbede can, mal ve namusun dokunulmazlığı, faizin ve kan davasının kaldırılması, kadın haklarına riayet ve Kur’an ile sünnete sarılma vurgulanmıştır. Bugün hacılara Arafat’ta hutbe okunması sünnettir. Hac yapmayanların Veda Hutbesi’ni okuması ise bir gereklilik değil, faydalı bir öğüt alma vesilesidir.
Zilhicce oruçlarına hangi günden başlanır, bayramın birinci günü tutulur mu?
Oruca Zilhicce’nin birinci gününden başlanabilir; bayramın birinci günü (10 Zilhicce) ise oruç tutulmaz. Zilhicce hilalinin görüldüğü gecenin sahurunda niyet edilerek ilk oruç tutulur. Dokuzuncu gün Arefe günüdür ve tutulabilecek son gündür. Kurban Bayramı’nın dört günü, yani bayramın üç günü ile teşrik günlerinin sonuncusu dahil 10-13 Zilhicce’de oruç tutmak tahrîmen mekruhtur. Bu günlerde tutulan nafile, kaza veya adak orucu geçerli sayılmaz.