Ashâbü’l-Uhdûd Kıssası: Hendek Halkı ve Genç Mümin

Ashâbü’l-Uhdûd, “hendek sahipleri” demektir. Burûc Suresi’nde, müminleri ateş dolu hendeklere atarak yakan zalim bir topluluk anılır. Sahih bir hadiste anlatıldığına göre bir genç, krala rağmen halkı Allah’a iman ettirmiş; kral onları yakmış, sonunda halk “Gencin Rabbine inandık” demiştir.

Burûc Suresi’ndeki Anlatım

Surenin 4-8. ayetleri şöyle anlatır: “Yakıtı bol ateşin hendek sahipleri kahrolsun! Hani onlar başında oturmuş, müminlere yaptıklarını seyrediyorlardı. Onlardan yalnız, çok güçlü ve övgüye layık Allah’a inandıkları için intikam almışlardı.” Ayetler, zulmün asıl sebebinin yalnızca iman olduğunu vurgular. Sonraki ayette, “Müminlere ve mümin kadınlara işkence edip sonra tevbe etmeyenler için cehennem azabı ve yakıcı azap vardır” buyrulur (85/10).

Hadisteki Genç ve Kral Kıssası

Müslim’de Suheyb er-Rûmî’den rivayet edilen uzun hadise göre, eski bir devirde sihirbaz danışmanı olan bir kral vardı. Yaşlanan sihirbaz, kendi yerine yetiştirmesi için krala bir genç istedi. Genç, sihirbaza giderken yolda bir rahibe uğrayıp onun öğretilerinden etkilenerek iman etti. Yolun üzerinde bir canavar çıkınca “Rahibin işi mi yoksa sihirbazın işi mi Allah katında daha makbul, bunu anlayayım” diyerek bir taş attı ve canavarı öldürdü. Halk şaşırdı, genç körleri ve alacalıları iyileştirdi; “Ben iyileştirmem, Allah iyileştirir” diye tebliğ etti.

Kral, krallığını ve ilâhlığını yitirme korkusuyla önce rahibi, sonra gencin arkadaşı bir meclis üyesini öldürttü. Gençle ilgili olarak ise yüksek bir dağdan atılmasını, denize atılmasını emretti; her seferinde genç “Allah’ım, onlara karşı beni dilediğinle koru” diyerek kurtuldu. Sonunda genç krala, onu ancak halkı bir yere toplayıp “Gencin Rabbinin adıyla” diyerek ok atarsa öldürebileceğini söyledi. Kral bunu yapınca genç şehit oldu, halk ise “Gencin Rabbine iman ettik” dedi.

Hendeklerin Kazılması

Haberi duyan kral öfkeyle ağzı açık hendekler kazdırıp içlerine ateş yaktırdı ve iman edenleri ateşe atmakla tehdit etti. Rivayete göre bir kadın, çocuğuyla ateşe girmekte tereddüt edince bebeği dile gelerek “Anneciğim, sabret, sen hak üzeresin” dedi. Bu hadis, Müslim’de uzun ve ayrıntılı bir şekilde yer alır. Kıssanın Burûc Suresi’ndeki olayla özdeşliği konusunda çoğunluk, bu rivayetin ayetlerin ana açıklaması olduğunu söyler; ancak bazı müfessirler, olayın Necrân, Yemen ya da Babil gibi farklı yerlerde yaşanan benzer olaylar olduğunu da aktarmıştır.

Tarihî Görüşler

Tefsir kaynaklarında Ashâbü’l-Uhdûd’un kimliği hakkında birçok rivayet vardır. Bunlardan biri, Yemen’de Himyerî kralı Zû Nüvâs’ın Necrân Hıristiyanlarına yönelik katliamını işaret eder. Bu olayın tarihî kaynaklarda (6. yüzyılın başında) bilindiğini söyleyen araştırmacılar vardır. Diğer görüşler ise olayın daha eski bir dönemde yaşandığını belirtir. Kur’an isim ve yer vermediği için bu konudaki kesin hüküm vermek mümkün değildir.

Kıssadan Alınacak Dersler

• İmanda sebat: İşkence ve ölüm tehdidi karşısında inancı terk etmemek.
• Dâvâya sahip çıkma: Gencin şehadeti, bir halkın imanına vesile olmuştur.
• Zulmün sonu: Zalimin elindeki güç geçicidir, ahiret azabı ise kalıcıdır.
• Tevbe kapısı: Ayet, zalimlerin bile tevbe etmeleri hâlinde bağışlanabileceğini hatırlatır.

Zulüm karşısında imanı koruyan kişi örneği olarak Âsiye, kavimlerin helakı olarak Lût kavmi ve Medyen halkı, Mekke’ye saldıran zalim güç olarak Ashâbü’l-Fîl ve yasaklara karşı hileli davranan topluluk olarak Ashâbü’s-Sebt maddeleri incelenebilir. Ayrıca Kalem Suresi’ndeki bahçe sahiplerinin kıssası, nimetin kıymetini bilmeyen insanın akıbetini gösterir.

Güncel Mesaj

Müslim’deki hadis, Peygamberimiz’in ashabına geçmiş ümmetlerden örnekler vererek sabrı öğrettiğini gösterir. Zulme uğrayan müminlerin sabrı ve gencin şehadeti, bireysel kahramanlığın ötesinde, hakikatin yayılmasına vesile olan bir fedakârlık olarak anlatılır. Bugün de adalet, özgürlük ve inanç için zorluk çekenlerin hatırlanmasında bu kıssa bir referans noktasıdır; ancak siyasi tartışmalara malzeme yapılmamalıdır.

Hadisin Senedi ve Değerlendirilmesi

Müslim’deki rivayet, Zühd bölümündeki “Ashâbü’l-Uhdûd, Sâhibü’r-râhib ve Gulâm kıssası” başlığıyla yer alır ve Suheyb er-Rûmî’den Peygamberimiz’e ulaşan sahih bir senede dayanır. Hadis âlimleri, kıssanın Burûc Suresi’ne tefsir olarak getirilip getirilmediği konusunda ihtiyatlıdır; Tirmizî ve Ahmed b. Hanbel’in rivayetlerinde de benzer anlatılar bulunur. Bu yüzden hadiste anlatılan olay ile ayetteki Ashâbü’l-Uhdûd’un aynı olup olmadığı hakkında bir ayrışma görülür.

Hadisteki genç, ilk anlatımda krala karşı gelen cesur bir dâvâ adamıdır. Ancak gencin ölümü için kral tarafından yöntemin kendisine bildirilmesi, bazı âlimlerce şehadet arzusunun gerçekleşmesi için yapılan bilinçli bir seçim olarak yorumlanmıştır. Hadisten çıkarılan fıkhî hüküm konusunda ise âlimler dikkatli davranır; kimin hangi şartlarda hayatını tehlikeye atabileceği, uzmanlık gerektiren bir tartışmadır.

Burûc Suresi, kıssanın ardından Allah’ın azabının çok şiddetli olduğunu, Allah’ın zalimleri sarmış olduğunu ve Kur’an’ın levh-i mahfûzda korunduğunu bildirerek sona erer (85/12-22). Bu bölümler, müminlerin zulme maruz kalsa bile kazanan taraf olduğunu hatırlatan bir güven mesajı taşır.

Q: Ashâbü’l-Uhdûd ne demektir? ## “Hendek sahipleri” anlamına gelir; ateşle dolu hendeklere iman edenleri atıp yakan zalim topluluğu ifade eder.
Q: Kıssa hangi hadiste geçer? ## Müslim’de, Suheyb er-Rûmî’den rivayet edilen uzun hadiste geçer (Zühd bölümü).
Q: Olay hangi dönemde yaşanmıştır? ## Kur’an dönem ve yer belirtmez. Bazı rivayetler Himyerî kralı Zû Nüvâs’ın Necrân’daki olaylarına işaret eder; kesin bir bilgi yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Burûc Suresi (85/1-11); Müslim, Zühd (Ashâbü'l-Uhdûd kıssası, Suheyb er-Rûmî'den); Taberî, Câmiu'l-Beyân (Burûc Suresi tefsiri); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ashâbü'l-Uhdûd" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →