Avustralya Müslümanları: Kısa İslam Tarihi ve Önemli Dönemleri
Avustralya Müslümanlarının tarihi: Afgan deve sürücüleri, Beyaz Avustralya, Türk ve Lübnan göçü, AFIC, Çanakkale bağı ve 2000'li yıllar.
- XIX. yüzyıl ve 1901 sonrası
- Çanakkale ve Türk bağı
- 1960'lar: Göç anlaşmaları ve yeni gelenler
Avustralya Müslümanları tarihi, Afgan deve sürücülerinden Beyaz Avustralya politikasına, 1960’ların göç anlaşmalarından 1970’lerin çok kültürlülük politikasına ve 2000’li yıllardaki güvenlik ve ayrımcılık tartışmalarına uzanan uzun bir süreçtir. 2021 sayımında Müslümanlar nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sini, yani sekiz yüz bin kişiden fazlasını oluşturuyordu.
XIX. yüzyıl ve 1901 sonrası
Afgan deve sürücüleri ve Malay dalgıçlar, Avustralya’nın ilk Müslüman toplulukları oldu. 1901’de federasyonun kurulması ve Beyaz Avustralya politikasının uygulanması, Asya ve Afrika kökenli göçü sınırladı. Bu politika onlarca yıl sürdü ve Müslüman nüfus neredeyse sıfıra yakın bir düzeyde kaldı. Başlangıç hikâyesi Avustralya Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısında anlatılmıştır.
Çanakkale ve Türk bağı
1915’te Çanakkale’de savaşan Anzac birlikleri ile Osmanlı askerleri arasındaki çatışma, Avustralya ulusal hafızasının merkezi hâline geldi. Mustafa Kemal Atatürk’ün 1934’te Anzac mezarlarına dair sözleri, iki ülke arasındaki hatıra kültürünün sembollerinden biri sayılır. Bu hafıza, sonraki yıllarda Avustralya’ya gelen Türk göçmenler için de özel bir anlam taşıdı. Her yıl Anzac Günü’nde Çanakkale’de ve Avustralya’da anma törenleri düzenlenir.
1960’lar: Göç anlaşmaları ve yeni gelenler
1960’lı yıllarda Avustralya’nın göç politikasında liberalleşme başladı. 1964’te Avustralya İslam Dernekleri Federasyonu (AFIC) kuruldu; ülkedeki Müslüman toplulukların ortak sesi olmayı hedefledi. 1967-68’de Türkiye ile imzalanan göç anlaşması, binlerce Türk işçisinin Avustralya’ya gelmesini sağladı. Aynı yıllarda Lübnanlı, Kıbrıslı ve Yugoslavyalı Müslümanlar da geldi. Camiler Sydney, Melbourne ve diğer şehirlerde kuruldu; ilk İslam okulları 1980’lerde açıldı.
1970’ler: Çok kültürlülük
1973’te Beyaz Avustralya politikası resmen terk edildi; 1975’te Irk Ayrımcılığı Yasası çıkarıldı. Çok kültürlülük politikası, göçmen toplulukların kendi dillerini ve dinlerini korumasını destekledi. Lübnan İç Savaşı’ndan (1975) kaçan Lübnanlı Müslümanlar, Sydney’in güneybatısında yoğun yerleşti. Lakemba Camii gibi büyük camiler bu dönemde ortaya çıktı. Müslüman dernekleri, Arapça, Türkçe, Urduca ve Boşnakça dil kursları düzenledi.
1990’lar: Mülteciler ve kurumsallaşma
Körfez Savaşı, Bosna Savaşı ve Somali krizi, yeni mülteci gruplarını getirdi. Müslüman nüfus bu dönemde hızla arttı. 1989’da bir Avustralya Başmüftülüğü makamı oluşturuldu; ancak bu makamın ülkedeki bütün Müslümanları temsil edip etmediği tartışmalıdır. Eyalet düzeyinde İslam konseyleri kuruldu. Üniversitelerde Müslüman öğrenci dernekleri ve araştırma merkezleri açıldı.
2001 sonrası: Güvenlik, ayrımcılık ve dayanışma
11 Eylül sonrası Avustralya Müslümanlarına yönelik ayrımcılık ve nefret söylemi arttı. Aralık 2005’te Sydney’deki Cronulla sahilinde yaşanan ırkçı olaylar, ülkede ciddi bir toplumsal gerilim yarattı. Aralık 2014’te Sydney’deki bir kafede yaşanan rehine krizinden sonra “#illridewithyou” etiketiyle yapılan dayanışma kampanyası, toplumun bir kısmının Müslümanlara destek verdiğini gösterdi. 2019’da Yeni Zelanda’daki Christchurch camii saldırısı, Avustralya’da da yas ve dayanışma ile karşılandı. Müslüman temsilciler bu olaylarda şiddeti kınayarak ortak değerleri vurguladı.
Kurumsal olgunluk
Bugün Avustralya Müslümanları yüzlerce cami, onlarca İslam okulu, hayır kuruluşu, helal sertifikasyon kuruluşu ve gençlik örgütüne sahiptir. Üniversitelerde İslam çalışmaları alanında akademik birimler faaliyet gösterir. Bugünkü durum için Avustralya Müslümanları bugün, gelenekler için dinî kültür ve gelenekler yazıları okunabilir.
Eğitim ve sosyal hizmetler
Avustralya Müslümanları 1980’lerden itibaren ilk İslam okullarını kurdu. Bu okullar devlet desteğiyle işlemekte ve ulusal müfredata ek olarak Arapça, Kur’an ve İslamî ahlak dersleri vermektedir. Müslüman hayır kuruluşları, yaşlı bakımı, konut yardımı, aile danışmanlığı ve mülteci destek hizmetleri sunar. Hastane ve cezaevlerinde Müslüman manevi danışmanlar çalışır. Bu kurumların bir kısmı AFIC ve eyalet konseyleriyle koordinasyon içindedir. Cemaat ilmine ait ayrıntılar Avustralya Müslümanları: Yetiştirdiği Âlimler, Eserler ve İlim Mirası yazısında yer alır.
Hukuk ve toplum
Avustralya’da federal düzeyde bir din özgürlüğü anayasal güvencesi sınırlıdır; ancak ayrımcılık karşıtı yasalar bazı korumalar sağlar. Terörle mücadele yasalarının Müslüman topluluklar üzerindeki etkisi, kamuoyunda ve akademide tartışılmıştır. Müslüman örgütleri hem güvenlik işbirliğini desteklediklerini hem de orantısız uygulama kaygılarını dile getirmiştir. Bu tartışmalar, çok kültürlü bir ülkede azınlık haklarının güvenlikle dengelenmesinin zorluğunu gösterir.
Kadınlar, gençler ve spor
Müslüman kadınlar sağlık, eğitim, hukuk ve politika alanlarında görünür hale gelmiştir. Gençler arasında spor, özellikle futbol ve rugby, kimlik ve toplumsal katılım için önemli bir alandır. Müslüman sporcuların başarıları, topluluğun toplum içindeki imajına olumlu katkı sağlamıştır. Gençlik dernekleri kamplar, mentorluk ve girişimcilik programları düzenler. Çanakkale ve Anzac hafızası da özellikle Türk gençlerinin kimliğinde yer tutar; bu ortak hafıza için İslam’la tanışma yazısında ayrıca değinilmiştir.
Kısacası Avustralya Müslümanlarının tarihi, ülkenin göç ve çok kültürlülük tarihinden ayrı düşünülemez; her dönemin politikası topluluğun biçimini belirlemiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Avustralya’da Müslüman nüfus ne kadar?
2021 sayımında yaklaşık 813 bin kişi Müslüman olarak kaydedilmiş; bu, nüfusun yüzde 3,2’sine denk gelir. 2011’de bu oran yüzde 2,2’ydi.
AFIC nedir?
Avustralya İslam Dernekleri Federasyonu (AFIC), 1964’te kurulan ve ülke çapında Müslüman dernekleri bir araya getiren çatı örgütlerinden biridir.
Çanakkale bağı nedir?
1915’teki Çanakkale Savaşı, Türkiye ile Avustralya arasında Anzac hafızası üzerinden ortak bir hatırlama kültürü yaratmıştır; Türk kökenli Avustralyalılar bu bağda özel bir yer tutar.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avustralya" maddesi; Avustralya İstatistik Bürosu (ABS), abs.gov.au; Abdullah Saeed, Muslim Australians: Their Beliefs, Practices and Institutions
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avustralya" maddesi
- Avustralya İstatistik Bürosu (ABS), abs.gov.au
- Abdullah Saeed, Muslim Australians: Their Beliefs, Practices and Institutions
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.