ABD Müslümanları Arasından Yetişen Ünlü Âlimler ve Mutasavvıflar

ABD’de İslam ilimleri; köleleştirilmiş Müslümanların yazılı mirası, XX. yüzyılın ikinci yarısında üniversitelere yerleşen İslam düşünürleri ve son yıllarda kurulan Müslüman eğitim kurumları aracılığıyla şekillenmiştir. Burada kısa bir seçki sunulmakta; her ismin eseri ve etkisi hakkında farklı değerlendirmeler bulunduğu, bazı yorumların âlimler arasında tartışmalı olduğu unutulmamalıdır.

Köleleştirilmiş âlimlerin yazılı mirası

Omar ibn Said (yaklaşık 1770-1864), Senegal’deki Fuuta Toro’da bir İslam âlimi olarak yetişti. 1807’de köleleştirilerek Güney Carolina’ya getirildi, daha sonra Kuzey Carolina’da yaşadı. 1831’de Arapça yazdığı otobiyografisi, Amerika’da Arapça yazılmış en eski özyaşam metinlerinden biri olarak kabul edilir. Metinde Mülk Suresi’nden alıntılar yer alır. Bilali Muhammed (ö. 1859), Sapelo Adası’nda yaşadı ve Mâlikî fıkhına dair notlar içeren bir el yazması bıraktı. Ayuba Süleyman Diallo (1701-1773) ve Abdurrahman İbrahima (1762-1829) da yazılı ve sözlü anlatımlarıyla tanınır. Bu isimler, ABD topraklarında Arapça ilmin varlığını belgeler. Daha geniş tarihî çerçeve için ABD Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısına bakılabilir.

Üniversitelerde İslam düşüncesi

Fazlur Rahman (1919-1988), Pakistan’da yetişmiş, Chicago Üniversitesi’nde İslam düşüncesi dersleri veren bir düşünürdü. Islam, Islam and Modernity ve Major Themes of the Qur’an adlı eserleriyle bilinir. Kur’an’ın yorumunda tarihsel bağlamın önemini vurgulayan yaklaşımı tartışmalara yol açmış, kimi âlimlerce eleştirilmiştir. İsmail Râcî el-Fârûkî (1921-1986) ise Filistin kökenli bir akademisyen ve Temple Üniversitesi’nde İslam araştırmaları öğretmeniydi. Uluslararası İslam Düşüncesi Enstitüsü’nün (IIIT) kurucularındandır ve “bilginin İslamileştirilmesi” fikriyle tanınır. Bu iki ismin yaklaşımları farklı olmakla birlikte, Amerika’da İslam üzerine akademik çalışmanın temelini attılar.

Warith Deen Mohammed ve Sünnî dönüşüm

Warith Deen Mohammed (1933-2008), babası Elijah Muhammed’in ölümünün ardından 1975’te Nation of Islam’ın başına geçti ve cemaati Sünnî İslam’a yönlendirdi. Bu dönüşüm, ABD’deki Afro-Amerikan Müslümanların büyük bölümünün ana akım İslam’a katılması anlamına geldi. Mohammed, sonraki yıllarda Müslüman Amerikan Toplumu (American Society of Muslims) adıyla bilinen yapıyı yönetti ve diğer Müslüman topluluklarla köprü kurmaya çalıştı. Onun hikâyesi Afro-Amerikan Müslümanlar tarihi yazısında ayrıntılı olarak ele alınır.

Eğitim kurumları

Hartford Seminary, 1833’te kurulmuş Hristiyan bir ilahiyat okuludur; Duncan Black Macdonald’ın öncülüğünde bir İslam çalışmaları merkezi hâline geldi ve bugün Müslüman imam ve manevi danışman yetiştirme programı yürütür. Zaytuna College, 2009’da Kaliforniya’da kurulan ve geleneksel İslam bilimlerini liberal sanatlarla birleştiren bir kolejdir. Al-Azhar ve Medine İslam Üniversitesi mezunu Amerikalı Müslümanlar, ülkedeki cami ve dernekler aracılığıyla ilmî faaliyet yürütür. Birçok Amerikan üniversitesinde İslam araştırmaları bölümleri vardır.

Tasavvuf ve manevi çevreler

ABD’de tasavvuf çevreleri geniş bir yelpazede yer alır. Nakşibendî, Şâzelî, Kadirî, Mevlevî ve Çiştî gibi tarikatların bazı şeyhleri Amerika’da cemaatler kurmuştur. Bunlar arasında Hazret-i İnâyet Han’ın Batı’ya taşıdığı Sûfî hareketin Amerika kolu da bulunur. Mevlânâ’nın şiirleri Amerika’da geniş okur kitlesine ulaşmıştır; bu da bazen Mevlânâ’nın İslamî bağlamından koparılarak ele alınmasına yol açmaktadır. Bu konuda hassas olmak gerekir.

Kadın âlimler

Amerika’da kadınların İslam ilimlerindeki rolü, geçmiş yıllara göre görünürlüğünü artırmıştır. Hadis, fıkıh, tefsir ve sosyal bilimler alanlarında akademik eser veren Müslüman kadınlar bulunmaktadır. Bazı kadın akademisyenler ve imamlar, cemaat içinde farklı ve bazen tartışmalı yorumlar önermektedir. Kadınlar için ayrılmış dinî eğitim programları ve kadın hocaların verdiği dersler artmaktadır.

Bağlantılı yazılar

ABD’deki tarihî gelişim için ABD Müslümanları tarihi, gelenekler için dinî kültür ve gelenekler, bugünkü durum için ABD Müslümanları bugün yazıları okunabilir. Kanada’daki ilim çevreleri için Kanada Müslümanları arasından yetişen âlimler yazısı karşılaştırma imkânı sunar.

Yayıncılık ve çeviri faaliyetleri

Amerika’daki Müslüman yayınevleri, klasik İslam eserlerinin İngilizceye çevrilmesinde önemli rol oynar. Kur’an meâlleri, hadis külliyatları, fıkıh ve akaid metinleri İngilizceye aktarılmış; ayrıca Amerikalı Müslüman yazarlar ilmihal, siyer ve çocuk kitapları hazırlamıştır. Bu çalışmaların niteliği değişkendir ve kaynakların seçiminde yazarın ilmî yetkinliğine, atıf doğruluğuna ve cemaatteki kabulüne dikkat edilmelidir. Dijital arşivler ve çevrimiçi kütüphaneler ise ilme erişimi kolaylaştırmaktadır.

Fetva ve azınlık fıkhı

ABD’de fetva hizmeti, cemaatlerin imamları, bağımsız hocalar ve fetva konseyleri aracılığıyla verilir. Kuzey Amerika Fıkıh Meclisi gibi kuruluşlar, ev kredisi, ordu görevi, helal sertifikalama ve okul uygulamaları gibi konularda görüş yayımlar. Bu görüşler her zaman ortak kabul görmez; farklı mezhep ve ekollerin yorumları bir arada yaşar. Kişisel meselelerde yerel bir âlime danışmak tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fazlur Rahman kimdir?

1919’da Hindistan alt kıtasında doğan ve 1988’de Chicago’da vefat eden Fazlur Rahman, Chicago Üniversitesi’nde ders veren ve İslam’ın modern yorumlanması üzerine yazan bir İslam düşünürüdür.

Zaytuna College nedir?

2009’da Kaliforniya’da kurulan, geleneksel İslam bilimleri ile Batı liberal sanatlar eğitimini birleştirmeyi amaçlayan bir Müslüman liberal sanatlar kolejidir.

ABD’de imamlar nasıl yetişir?

Imamların çoğu yurt dışında ilahiyat eğitimi almış kişilerdir; ABD’de ise Hartford Seminary, Zaytuna ve bazı üniversite programları imam ve manevi danışman yetiştirmeye çalışmaktadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Fazlur Rahman" ve "İsmail Râci el-Fârûkī" maddeleri; Fazlur Rahman, Islam and Modernity; Allan D. Austin, African Muslims in Antebellum America

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →