Avustralya Müslümanları İslam’la Ne Zaman ve Nasıl Tanıştı?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Makassarlı denizciler ve kuzeyin Aborjinleri
Afgan deve sürücüleri
İlk camiler

Avustralya’da İslam’la ilk temas, kuzey kıyılarına gelen Makassarlı Müslüman denizcilerle başlar; kalıcı Müslüman topluluk ise XIX. yüzyılın ortasından itibaren çöl ulaşımında çalışan Afgan ve Hintli deve sürücüleriyle oluşur. Beyaz Avustralya politikası sonrasında, özellikle 1960’lardan itibaren göçle büyük bir topluluğa dönüşmüştür.

Makassarlı denizciler ve kuzeyin Aborjinleri

Sulawesi’nin Makassar bölgesinden gelen Müslüman denizciler, yaklaşık XVIII. yüzyıldan (bazı araştırmacılara göre daha erken) itibaren Avustralya’nın kuzey kıyılarına teripang (deniz hıyarı) avlamak için geldi. Her yıl muson rüzgârlarıyla gelen bu seferler, Arnhem Land’deki Yolngu halkıyla ticaret ve kültürel temas kurdu. Yolngu dillerine Makassar dilinden pek çok kelime geçti; bazı araştırmacılar, bazı Yolngu dua ve anma ifadelerinde İslamî kökenli sözcüklerin izini sürer. Bu etkinin derinliği hâlâ araştırılmaktadır ve kesin yargılardan kaçınmak gerekir. 1906’da Güney Avustralya hükûmeti bu seferleri yasakladı ve bu temas sona erdi.

Afgan deve sürücüleri

1860 tarihli Burke ve Wills seferiyle birlikte Avustralya’ya deve ve onları idare edecek Güney Asyalı sürücüler getirildi. Sonraki on yıllarda binlerce deve ve yüzlerce sürücü, çöl bölgelerinde nakliyat, madencilik ve telgraf hattı inşaatında çalıştı. Bu insanlar “Afgan” olarak anılsa da gerçekte Afganistan, Beluçistan, Pencap ve Keşmir gibi bölgelerden geliyordu. Çoğu Müslümandı ve ibadetlerini çölün ortasında sürdürdü. Orta Avustralya’yı kat eden “The Ghan” treninin adı bu toplulukları anar.

İlk camiler

Güney Avustralya’nın Marree kasabasında Afgan deve sürücüleri 1860’larda kerpiçten bir mescit yaptı; ülkenin ilk camilerinden biri olarak kabul edilir. Adelaide’de 1888-1889’da kurulan cami (Adelaide Central Mosque), ayakta kalan en eski camidir ve bir hayır işi olarak tanınır. Perth’te 1905’te, Broome’da ise Malay ve Güneydoğu Asyalı inci dalgıçları tarafından benzeri mescitler açıldı. Bu camiler, kalıcı yerleşimden çok geçici işçilerin ihtiyaçlarına cevap veriyordu. Bu dönemin ayrıntıları için Avustralya Müslümanları: Kısa İslam Tarihi yazısına bakılabilir.

Beyaz Avustralya politikası

1901’de federasyonun kurulmasıyla birlikte Avustralya, Asya ve Afrika kökenlilerin göçünü sınırlayan “Beyaz Avustralya” politikasını uygulamaya koydu. Bu politika, Afgan deve sürücülerinin ve diğer Müslüman işçilerin sayısını azalttı; motorlu taşıtların yaygınlaşması da deve ulaşımını sona erdirdi. Birçok sürücü ya ülkeyi terk etti ya da çölde yaşlandı; bazıları yerli kadınlarla evlenerek aile kurdu. Müslüman nüfus 1940’lara kadar birkaç bin kişiyi geçmedi.

Savaş sonrası göç

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avustralya, nüfus artırma politikası kapsamında Avrupa’dan göçmen kabul etti. Arnavutlar, Boşnaklar ve Kosovalılar bu gruplar arasında Müslümanlardı. 1960’ların sonunda Türkiye ile imzalanan göç anlaşması ve Lübnan İç Savaşı sonrası gelen Lübnanlılar, Müslüman nüfusu hızla artırdı. Beyaz Avustralya politikasının terk edilmesi, Güney Asya ve Orta Doğu’dan göçü kolaylaştırdı. Gelişmeler Avustralya Müslümanları: Kısa İslam Tarihi yazısında devam eder.

Devam okuması

Avustralya Müslümanlarının dinî kültürü için Avustralya Müslümanları arasında dinî kültür ve gelenekler, ilim hayatı için âlimler ve eserler, bugünkü durum için Avustralya Müslümanları bugün yazıları okunabilir. Göç yoluyla oluşan başka bir topluluk için Brezilya Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısı karşılaştırma imkânı sunar.

Çölde dinî hayat

Çöl yollarında çalışan sürücüler, kervan konaklarında ve kasabaların kıyısındaki kamplarda ibadet ederdi. Namaz vakitleri güneşin konumuna göre belirlenir, abdest suyu ise çoğu zaman kıt olduğu için teyemmümle yapılırdı. Kurban Bayramı’nda koyun ya da keçi kesmek için çiftçilerle anlaşmalar yapılır, bayram günleri Marree ve Oodnadatta gibi kasabalarda bir araya gelinirdi. Cenaze ve defin ise ayrı bir sorundu: birçok sürücü, Müslüman olmayan kasaba mezarlıklarının dışında özel parsellerde, kıbleye dönük defnedilirdi. Bu mezarlıkların bir kısmı bugün tarihî miras olarak korunmaktadır.

İnci dalgıçları ve Broome

Batı Avustralya’nın Broome kasabasında XIX. yüzyılın sonlarında inci endüstrisi gelişti. Bu sektörde Malay, Endonezyalı, Japon ve Çinli dalgıçlar çalıştı. Müslüman olan Malay ve Endonezyalı dalgıçlar, kasabada küçük bir cami yaptı ve bayramları kutladı. Broome, çok kültürlü yapısıyla tanınan bir kasaba hâline geldi; mezarlıklardaki Müslüman, Japon ve Çinli mezar taşları bu geçmişin izlerini taşır.

Yerli halkla ilişkiler

Afgan sürücüler ve Aborjin halk arasında ticaret ve evlilikler görüldü. Bazı sürücüler yerli kadınlarla evlenerek aile kurdu; bu ailelerin torunları bugün Avustralya’nın çeşitli bölgelerinde yaşamaktadır. Bu bağların bir kısmı Müslüman kimliğini korumadı; bir kısmı ise dedelerinin mirasını araştırarak yeniden keşfetmektedir. Bu ilişkiler, Avustralya’daki İslam tarihinin hem Aborjinler hem de göçmenlerle iç içe geçtiğini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Avustralya’ya İslam ilk nasıl geldi?

İlk temaslar, kuzey kıyılarına teripang avlamaya gelen Makassarlı Müslüman denizcilerle, kalıcı topluluk ise XIX. yüzyılın ikinci yarısında gelen Afgan ve Güney Asyalı deve sürücüleriyle başlamıştır.

Avustralya’daki ilk cami nerede?

Güney Avustralya’nın Marree kasabasında 1860’larda Afgan deve sürücülerinin yaptığı mescit, ülkedeki ilk camilerden biri olarak anılır; Adelaide’de 1889’da tamamlanan cami ise ayakta kalan en eski camidir.

Ghan treni adını nereden alır?

Orta Avustralya’yı kat eden demiryolu ‘The Ghan’ adını, bölgede çalışan Afgan deve sürücülerinden almıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avustralya" maddesi; Avustralya İstatistik Bürosu (ABS), abs.gov.au; Regina Ganter, Mixed Relations: Asian-Aboriginal Contact in North Australia

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →