İsveç Müslümanları Arasından Yetişen Ünlü Âlimler ve Mutasavvıflar

İsveç’in İslam ilimleriyle ilişkisi, Uppsala ve Lund’daki köklü Doğu bilimi geleneği, Kur’an’ın İsveççeye çevrilmesi ve göçle gelen Müslüman topluluğun getirdiği ilim ve tasavvuf birikimi üzerinden okunur. Yerel bir medrese silsilesi olmadığından ilim hayatı çok kaynaklı, göçle taşınmış ve hâlâ yeni kurulmaktadır; akademik Doğu bilimi ile cemaat ilmi birbirinden ayrı ilerlemiştir.

Uppsala ve Lund’da Doğu bilimi

İsveç’te Arapça ve İslam çalışmaları XVII. yüzyıldan itibaren Uppsala Üniversitesi’nde yapıldı. Carlo Landberg (ö. 1924), Yemen ve Hadramut lehçeleri üzerine çalışmalarıyla tanınan bir Doğu bilimcidir. Karl Vilhelm Zetterstéen (ö. 1953), Uppsala’da Arapça profesörü olarak çok sayıda Memlük dönemi metnini yayımladı ve Kur’an’ı 1917’de İsveççeye çevirdi. Henrik Samuel Nyberg (ö. 1974) ise İbn Arabî’nin küçük risalelerini Kleinere Schriften des Ibn al-‘Arabi adıyla yayımlamış, Mu’tezile kelamına dair Kitâbü’l-İntisâr‘ın 1925’teki neşrinde yer almış ve İran dinleri üzerine çalışmıştır. Bu isimler Müslüman olmayan araştırmacılardır; eserleri dönemin Avrupa akademik geleneğini yansıtır, bu yüzden okurun yaklaşımlarına eleştirel bakması beklenir.

Tor Andrae (ö. 1947) ise din tarihçisi ve sonradan Linköping piskoposu olmuştur. Muhammed: Hayatı ve İnancı adlı kitabı, Hz. Muhammed’in dinî tecrübesini sempatik bir dille ele alan bir çalışma olarak tanınır ve birçok dile çevrilmiştir. Andrae’nin yaklaşımı, dönemin Avrupa oryantalizminde farklı bir yere sahiptir ancak yine de bir Müslüman bakışı değildir.

Kur’an çevirileri

Zetterstéen’in 1917 tarihli İsveççe çevirisi uzun yıllar standart kabul edildi. 1998’de ise diplomat Knut Bernström, Kur’an’ı yeniden çevirdi; yeni çeviri daha akıcı bir dil kullanmasıyla ve Müslümanların da okuyabileceği bir çeviri olma iddiasıyla yayımlandı. Çeviri, İsveçli Müslümanlar arasında ve İsveççe okuyan genel kitlede kullanıldı. Ancak her çeviri gibi bu da Kur’an’ın Arapça metninin yerini tutamaz. Çevirinin hazırlanış ve kullanım hikâyesi İsveç Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısında kısaca anılmıştır.

Göçle gelen ilim çevreleri

İsveç’teki Müslüman toplulukların ilim hayatı büyük ölçüde göçmenler aracılığıyla şekillenmiştir. Türk kökenli cemaatlerde Hanefî fıkhı, Diyanet bağlantılı imamlar ve Süleymancılık, Nakşibendîlik gibi çevreler; Arap kökenli cemaatlerde Mısır, Irak ve Suriye’nin ilim geleneği; Somali topluluklarda Şâfiî fıkhı ve Kadirî-Ahmediyye tarikatları; Bosnalılarda ise Saraybosna’nın medrese geleneği etkindir. Bu çeşitlilik, bir tek merkezî otoritenin olmadığını gösterir.

Bununla birlikte İsveççe ilmihal ve vaaz üretimi hâlâ sınırlıdır. Genç kuşaklar çevrimiçi kaynaklara yönelmektedir; bu kaynakların güvenilirliği kaynak künyesiyle denetlenmelidir.

İmam yetiştirme tartışması

İsveç’te 2000’li yıllardan itibaren “İsveçte yetişmiş imam” ihtiyacı siyasi gündemde yer aldı. Bazı hükûmet raporları, yüksek öğretim kurumlarında imam ve manevi danışman yetiştirmeyi önerdi; bazı kurumlar sertifika programları açtı. Ancak dinî otoritenin devlet eliyle belirlenmesi, laiklik ve dinî özgürlük ilkeleri açısından tartışmalıdır. Müslüman topluluk içinde de cemaatlerin kendi imam tercihlerini yapma hakkı savunulur. Bu başlık, tarihsel arka plan için İsveç Müslümanları tarihi yazısıyla birlikte okunmalıdır.

Tasavvuf ve kültür çevreleri

İsveç’te tasavvuf, küçük dernekler ve sohbet halkaları biçimindedir. Türk kökenli bazı gruplar Mevlevî sema ve ilahi geceleri düzenler. İran kökenli topluluklarda Mevlânâ ve Hâfız okumaları kültürel etkinliklerin parçasıdır. Hazret-i İnâyet Han çizgisindeki evrenselci Sûfî hareketin Avrupa’daki merkezlerinden bazıları İsveç’te de çalışmalar yürütmüştür. Bu çevrelerin sayısal büyüklüğüne ilişkin güvenilir veri bulunmamaktadır.

Bağlantılı yazılar

Gündelik hayat için İsveç Müslümanları arasında dinî kültür ve gelenekler, bugünkü durum için İsveç Müslümanları bugün ve karşılaştırma için Avusturya Müslümanları arasından yetişen âlimler yazıları faydalıdır.

Genç araştırmacılar ve akademi

İsveç’te doğup yetişen Müslüman gençlerin bir bölümü, üniversitelerde din bilimleri, sosyoloji, hukuk ve Orta Doğu çalışmaları alanlarında akademik kariyer yapmaktadır. Bu kuşak İsveççe yazarak Müslüman topluluğun içinden bir akademik ses üretir. Karşılaştırmalı din bilimleri alanında Müslüman toplulukların gündelik hayatı üzerine yapılan saha araştırmaları, İsveç’te İslam’ı anlamak için temel kaynaklar hâline gelmiştir. Ancak geleneksel anlamda medrese eğitimi almış, ijazet taşıyan âlimlerin sayısı sınırlıdır.

Bu çeşitliliğin bir sonucu olarak İsveççe yazılmış İslamî kaynaklar hâlâ yetersizdir. Dernekler ve yayınevleri, ilmihal, siyer ve çocuk kitapları çevirmekte; bazı cemaatler ise cuma hutbelerini İsveççe okuma yoluna gitmektedir. Hadis ve fıkıh kitaplarının çevirisinde terimlerin standartlaştırılması, hem akademisyenlerin hem cemaat hocalarının üzerinde çalıştığı bir konudur. Kaynak seçerken yazarın kimliği, dayandığı klasik eserler ve topluluk içindeki kabulü gözetilmelidir.

Üniversite kütüphanelerindeki Arapça yazma koleksiyonları ve Uppsala Üniversitesi Kütüphanesi’ndeki Doğu el yazmaları, İslam ilimleri tarihi çalışmaları için hâlâ başvuru kaynağıdır. Uppsala’daki koleksiyonlarda Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi yazmalar bulunduğu bilinir; ayrıntılı katalog bilgileri için kütüphanenin kendi kayıtlarına bakmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kur’an İsveççeye ne zaman çevrildi?

Karl Vilhelm Zetterstéen’in çevirisi 1917’de yayımlanmış, Knut Bernström’ün çevirisi ise 1998’de çıkmıştır.

H. S. Nyberg kimdir?

Uppsala Üniversitesi’nde Doğu dilleri profesörü olan Henrik Samuel Nyberg (ö. 1974), İbn Arabî’nin küçük risalelerini yayımlamış, Mu’tezile kelamı ve İran dinleri üzerine çalışmıştır.

İsveç’te imam yetiştiriliyor mu?

Uzun süre imamlar yurt dışından geldi; son yıllarda devlet destekli imam yetiştirme programı konusunda tartışmalar yapılmıştır, ancak uygulama sınırlı kalmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 31 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsveç" maddesi; Tor Andrae, Muhammed: Hayatı ve İnancı; H. S. Nyberg, Kleinere Schriften des Ibn al-Arabi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →