İsveç Müslümanları İslam’la Nasıl Tanıştı? Tarihî Süreç

İsveç’in İslam dünyasıyla teması Viking Çağı’nın dirhem ticaretine kadar uzanır; kalıcı Müslüman toplulukların oluşması ise XX. yüzyılın başında Tatar ailelerle başlamış, 1960’lardaki işgücü göçü ve sonraki mülteci dalgalarıyla büyümüştür. Bugün İsveç Müslümanları, farklı ülkelerden gelen kuşaklarıyla ülkenin en kalabalık dinî azınlıklarından biridir.

Viking çağı: Dirhemler ve Volga yolu

İsveç topraklarında yapılan arkeolojik kazılar, Viking Çağı’nda (yaklaşık IX.-XI. yüzyıllar) İskandinavya ile İslam dünyası arasında dolaylı bir ticaret ağı bulunduğunu gösterir. Birka ve Gotland’da, çoğu Abbâsî ve Sâmânî darphanelerinde basılmış binlerce gümüş dirhem ele geçmiştir. Doğu yolu Volga Nehri üzerinden Bulgar şehrine, oradan Hazar ve Hârezm’e, Bağdat’a uzanıyordu. Bu rotanın en bilinen yazılı tanığı, 922’de Abbâsî elçisi olarak Volga Bulgarları’na giden İbn Fadlân’dır; kendisi Rus adı verilen tüccar topluluğun görünüşünü, adetlerini ve cenaze törenini ayrıntılı biçimde anlatmıştır. Rus’ların İskandinav kökenli olup olmadığı tartışmalıdır, ancak anlatımın İsveç tarihi araştırmalarında sıkça kullanıldığı bilinir.

Birka’daki bir kadın mezarından çıkan, yüzük taşında Kûfî yazıyla bir ibare bulunan eser de aynı temas ağının izlerinden biri olarak anılır. Okunuşu ve anlamı üzerine akademik tartışmalar vardır; bu yüzden kesin bir yorumdan kaçınmak gerekir.

XVIII. yüzyıl: XII. Karl ve Osmanlı

İsveç ile Osmanlı arasındaki devlet düzeyindeki ilişki, Kuzey Savaşları sırasında yoğunlaştı. İsveç Kralı XII. Karl, 1709’daki Poltava yenilgisinin ardından Osmanlı topraklarına sığındı ve 1714’e kadar Bender çevresinde kaldı. Bu süre içinde Osmanlı yönetimi ile ittifak kurmaya çalıştı. Karl’ın maiyetindeki subaylar Osmanlı toplumunu ve İslam’ı yakından gözlemledi; bu gözlemler İsveç’e gönderilen raporlara ve anılara yansıdı. İsveç’in Doğu’ya ilgisi bu dönemde arttı, ilerleyen yıllarda Uppsala Üniversitesi’nde Doğu dilleri kürsüleri kuruldu. Bu akademik mirasa İsveç Müslümanları arasından yetişen âlimler yazısında değinilmektedir.

XX. yüzyıl başı: İlk Müslüman aileler

İsveç’te yaşayan ilk küçük Müslüman topluluklar, Birinci Dünya Savaşı ve Rus İhtilali sürecinde Rusya, Finlandiya ve Baltık ülkelerinden gelen Tatar ailelerdir. Bu aileler Stockholm ve çevresinde küçük dernekler kurdu. Bir kısmı tüccar, bir kısmı işçi olan bu toplulukların sayısı yalnızca birkaç yüz kişiydi. Finlandiya Tatarlarının hikâyesi için Finlandiya Tatarlarının İslam’la tanışması yazısına bakılabilir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bazı Balkan ve Orta Doğu kökenli sığınmacılar eklendi.

1960-1980: İşgücü göçü

1960’larda İsveç sanayisi işçi açığı yaşıyordu. Yugoslavya, Yunanistan, Türkiye ve İtalya’dan çok sayıda işçi geldi. Türkiye’den gelenler Södertälje, Stockholm ve Göteborg çevresinde yerleşti. İsveç hükûmeti 1970’lerde çok kültürlülük yaklaşımını benimseyen bir göçmen politikası geliştirdi; bu politika, göçmenlerin kendi dillerini ve dinlerini korumalarını destekledi. Bu dönemde cuma namazı için kiralanan salonlar, ilk mescitlere dönüştü. 1980’lerde ise aile birleşmeleri ve mülteci kabulleriyle topluluk hızla büyüdü.

1980’ler ve sonrası: Mülteci dalgaları

İran-Irak Savaşı’nın ardından İran ve Irak’tan, ardından 1990’larda Bosna ve Kosova’dan, Somali’den çok sayıda Müslüman İsveç’e sığındı. 2010’larda Suriye’deki savaş nedeniyle yeni bir göç dalgası yaşandı; özellikle 2015’te İsveç, kişi başına en çok sığınmacı kabul eden Avrupa ülkelerinden biri oldu. Bu göçlerin ürünü olarak İsveç Müslümanları etnik açıdan oldukça çeşitlenmiştir. Çeşitliliğin tarihî ve kurumsal boyutu İsveç Müslümanları tarihi yazısında ayrıntılı olarak ele alınır.

İhtida örnekleri

İsveç’te doğup büyüyen kişilerin Müslüman olması da gözlemlenen bir olgudur. Bunlar arasında evlilik, akademik ilgi veya tasavvufla tanışma yoluyla Müslüman olanlar bulunur. Diplomat Knut Bernström’ün (ö. 2012) Kur’an’ı İsveççeye çevirmesi (1998) bu açıdan kayda değer bir örnektir. Bernström’ün meâli, İsveç’te Müslümanlar arasında olduğu kadar genel okurlar arasında da kullanılmıştır. Ancak toplam ihtida sayısına dair güvenilir veri yoktur.

Karşılaştırma ve devam okuması

Kuzey Avrupa’daki diğer Müslüman topluluklarla karşılaştırma için Avusturya Müslümanlarında dinî kültür ve gelenekler ile İsveç Müslümanları arasında dinî kültür yazıları kullanılabilir. Avrupa’nın başka bölgelerindeki mülteci toplulukları ise Avrupa’daki Müslüman mültecilerin İslam’la tanışması yazısında ele alınmıştır.

Dinî hayatın ilk biçimleri

Göçün ilk yıllarında dinî ihtiyaçlar çoğunlukla evlerde ve kiralanan küçük salonlarda karşılanıyordu. Bayram namazı için şehirlerin spor salonları kiralandı, ölülerin yıkanması ve cenaze namazı için ise geçici çözümler bulundu. Kur’an öğrenmek isteyen çocuklar için hafta sonu kursları açıldı; bunları genellikle gönüllü hocalar ve ebeveynler yürütüyordu. Zamanla bu dernekler tüzel kişilik kazanıp bina satın aldı. Bu pratik tecrübe, İsveç’te dinî hayatın dernek temelli ve topluluk kaynaklı kurulmasının temelini oluşturdu.

Sıkça Sorulan Sorular

İsveç’te Arap paraları bulunmuş mudur?

Evet. Viking Çağı’na ait Birka ve Gotland gibi yerleşimlerde çok sayıda Abbâsî ve Sâmânî dirhemi bulunmuştur; bu, İskandinavya’nın Volga ticaret yoluyla İslam dünyasıyla temas ettiğini gösterir.

XII. Karl Osmanlı’da ne kadar kaldı?

İsveç Kralı XII. Karl, Poltava yenilgisinden sonra 1709’dan 1714’e kadar Osmanlı topraklarında, Bender ve çevresinde kalmıştır.

İsveç’e ilk Müslüman gruplar kimlerdir?

XX. yüzyılın başında Rusya ve Finlandiya’dan gelen Tatar aileler ilk küçük toplulukları oluşturmuştur; kalabalık göç ise 1960’larda başlamıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsveç" maddesi; İbn Fadlân, Risâle (Volga Bulgarları ve Rus'lar bölümü); Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →