Avusturya Müslümanları Bugün: Dinî Hayat, Camiler ve Kurumlar
Avusturya Müslümanları bugün: nüfus, IGGÖ ve ATIB, 2015 İslam Kanunu, İslam dini dersi, cami ve mezarlıklar, başörtüsü ve entegrasyon tartışmaları.
- Nüfus ve çeşitlilik
- IGGÖ, ATIB ve diğer yapılar
- Camiler, mezarlıklar ve eğitim
Avusturya’da Müslümanlar bugün nüfusun yaklaşık yüzde sekizini oluşturur; Türk, Bosnalı, Arap, Çeçen ve Afgan kökenli topluluklar başlıca gruplardır ve camiler, dernekler ve okullar etrafında örgütlenirler. Topluluk, 1912’den süregelen tanınmış din statüsü, Avusturya İslam Toplumu (IGGÖ) ve 2015 İslam Kanunu çerçevesinde örgütlenir.
Nüfus ve çeşitlilik
Tahminlere göre Avusturya’da yedi yüz ile sekiz yüz bin arasında Müslüman yaşar. Viyana’da oran ülke ortalamasının üzerindedir; Vorarlberg, Tirol ve Yukarı Avusturya’da Türk kökenli topluluklar yoğundur. Sünnî çoğunluğun yanında Alevî ve Şiî azınlıklar bulunur. Alevîler, 2010’dan beri ayrı bir dinî cemaat olarak tanınmaktadır. Son dönemde Suriye, Afganistan ve Çeçenistan’dan gelen sığınmacılar nüfusun yapısını değiştirmiştir. Tarihî gelişimi anlatan Avusturya Müslümanları tarihi yazısı bu tabloyu tamamlar.
IGGÖ, ATIB ve diğer yapılar
IGGÖ, devletin tanıdığı resmî temsil yapısıdır. Ancak Türk topluluğunda Diyanet bağlantılı ATIB (Avusturya Türk İslam Birliği), Milli Görüş çizgisindeki dernekler ve bağımsız cemaatler de önemli yer tutar. Bosnalılar kendi dernekleri ve camileriyle örgütlenir. 2015 İslam Kanunu, yurt dışından maaş alan imam görevlendirilmesini yasakladığı için Diyanet’in imam gönderme uygulamasını doğrudan etkilemiştir. Bu düzenleme sonucu bazı imamların oturma izinleri tartışma konusu olmuştur. Devlet bunu “Avusturya İslamı” için bir adım olarak anlatırken, topluluk temsilcileri farklı değerlendirmeler yapmıştır.
Camiler, mezarlıklar ve eğitim
Avusturya’da yüzün üzerinde cami ve mescit bulunur; çoğu dernek statüsündedir. Viyana’daki İslam Merkezi gibi büyük camilerin yanında, apartman altlarında faaliyet gösteren pek çok mescit vardır. Mezarlık alanında Viyana’daki İslam mezarlığı ve Vorarlberg’deki örnek öne çıkar. Eğitimde ise devlet okullarında İslam dini dersi, öğretmen yetiştiren yüksekokul ve üniversite programları, ayrıca özel İslamî okullar bulunur. Bu okulların denetimi ve finansmanı zaman zaman siyasi tartışma konusu olmuştur.
Tartışmalı başlıklar
Avusturya’da Müslümanlarla ilgili kamusal tartışmalar şu başlıklarda yoğunlaşır:
- Başörtüsü: 2019’da ilkokullar için çıkarılan yasak, 2020’de Anayasa Mahkemesi’nce iptal edildi
- Entegrasyon ve dil: Almanca kursları, okul başarısı ve istihdam
- Siyasal İslam: 2020’den itibaren kurulan dokümantasyon merkezi ve haritalama girişimleri
- Güvenlik: Kasım 2020’deki Viyana saldırısı sonrasındaki düzenlemeler
- Ayrımcılık: iş ve konut piyasasında şikâyetler, camilere yönelik saldırılar
Her başlıkta hükûmet, Müslüman kurumlar ve akademisyenler farklı değerlendirme yapar. Bu yazıda, tarafsızlık ilkesi gereği, siyasî hükümler verilmemiştir.
Genç kuşak ve gelecek
Avusturya’da doğup büyüyen gençler Almanca vaaz, sosyal medya ve çevrimiçi eğitimle dini öğrenme yolunu tercih etmektedir. Müslüman gençlik dernekleri spor, kültür ve diyalog projeleri yürütür. Üniversite düzeyinde İslam ilahiyatı eğitimi, bu kuşak için “kendi âlimini yetiştirme” imkânı sunar. Bu tablo, topluluğun ilim hayatını anlatan Avusturya Müslümanları arasından yetişen âlimler yazısıyla birlikte okunabilir.
İlişkili yazılar
Gelenek ve gündelik hayat için Avusturya Müslümanlarında dinî kültür ve gelenekler yazısına, komşu bölgelerle karşılaştırma için ise İsveç Müslümanlarının İslam’la tanışması ve İsveç Müslümanları tarihi yazılarına bakılabilir.
Ekonomi, istihdam ve toplumsal katılım
Avusturya Müslümanları, iş piyasasında inşaat, hizmet, sağlık ve ticaret gibi alanlarda yoğun biçimde yer alır. Türk ve Bosnalı girişimciler, küçük işletmeler kurarak yerel ekonomiye katkı sağlamıştır. Gençlerin eğitim ve meslek seçimi, ailelerin sosyoekonomik durumuna göre değişir. Araştırmalar, Müslüman gençlerin iş ve staj arayışında ayrımcılık gördüğünü ileri sürer; hükûmet ise entegrasyon kurslarıyla bu sorunu çözmeye çalıştığını belirtir.
Siyasete katılım da artmaktadır. Müslüman kökenli belediye meclisi üyeleri ve milletvekilleri, farklı partilerde görev yapmaktadır. Bu temsil, topluluğun siyasal bakımdan tek tip bir blok olmadığını gösterir.
Hukuk ve dinî özgürlük
Avusturya Anayasası dinî özgürlüğü güvence altına alır. Tanınmış dinlere bağlı cemaatler vergi muafiyeti, okul ve hastanelerde manevi hizmet ve kamusal tören hakkı gibi imkânlardan yararlanır. İslam’ın bu statüden yararlanması, 1912 mirasının bir sonucudur. Öte yandan 2015 kanunu, bu hakları belirli yükümlülüklerle dengelemiştir: cemaatlerin inanç esaslarını Almanca yazılı olarak sunması, yurt dışı finansman yasağı ve cemaatlerin tek bir çatı altında örgütlenmesi gibi.
Hukukçular, bu hükümlerin dinî özgürlük açısından eşitlik ilkesine uygunluğunu tartışmaktadır. Kanunun bazı hükümlerine ilişkin itirazlar Anayasa Mahkemesi önüne de taşınmıştır.
Cuma hutbelerinin dili, Avusturya’da camilerin gündeminde sık yer alan bir konudur. Bazı cemaatler hutbeyi Türkçe ya da Boşnakça okurken, genç kuşak Almanca hutbe talep eder. IGGÖ, Almanca hutbe örnekleri hazırlayarak bu ihtiyaca karşılık vermeye çalışır. Ayrıca kadınlar için Almanca ders halkaları ve gençlik kampları yaygınlaşmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Avusturya’da kaç Müslüman yaşıyor?
Tahminler nüfusun yaklaşık yüzde sekizini, yani yedi yüz bin ile sekiz yüz bin arasında bir sayıyı gösterir; kesin rakam din bilgisinin toplandığı araştırmalara göre değişir.
Avusturya’da ilkokulda başörtüsü yasak mı?
2019’da çıkarılan yasa, ilkokul çağındaki kızlar için başörtüsünü yasaklıyordu; Anayasa Mahkemesi bu düzenlemeyi 2020’de iptal etmiştir.
IGGÖ’nün rolü nedir?
IGGÖ, Avusturya’da Müslümanların devlet nezdindeki resmî dinî topluluğudur; İslam dini dersinin organizasyonu, cami ve cemaatlerin tanınması ve dinî hizmetlerin koordinasyonunu üstlenir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avusturya" maddesi; Avusturya İslam Toplumu (IGGÖ), derislam.at; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avusturya" maddesi
- Avusturya İslam Toplumu (IGGÖ), derislam.at
- Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.