Avusturya Müslümanları Arasında Dinî Kültür, Gelenek ve Adetler
Avusturya Müslümanlarında ramazan, bayram, düğün ve cenaze adetleri; Bosnalı ve Türk toplulukların geleneklerinin Viyana ve çevresindeki yaşanışı.
Avusturya Müslümanlarının dinî kültürü; Bosna’dan, Anadolu’dan, Arap dünyasından ve Balkanlar’dan gelen birkaç farklı geleneğin Viyana ve çevresindeki buluşmasından oluşur. Ramazan iftarları, bayram ziyaretleri, nikâh ve kına geceleri ile cenaze hizmetleri, bu çeşitliliğin ortak ifadesi olup topluluğun kimliğini her kuşakta yeniden kurar.
Ramazan, teravih ve iftar
Avusturya’da ramazan, camilerin en kalabalık olduğu dönemdir. Viyana’daki büyük camilerde teravih namazı, mukabele ve cemaatle iftar yemekleri düzenlenir. Bosnalı ailelerin iftar sofrasında hurma ve suyun ardından çorba, börek ve baklava, Türk ailelerde ise çorba, pide, zeytin ve tatlılar yer alır; Arap kökenli topluluklarda ise hurma, mercimek çorbası ve sütlü tatlılar öne çıkar. Yazın denk gelen ramazan aylarında oruç süresi uzun olur, Viyana’da on altı saati geçebilir. Bu durum işyerlerinde ve okullarda ayrıntılı bir anlayışa ihtiyaç doğurur.
İftar davetleri, son yıllarda Müslümanlar ile komşular arasında diyalog fırsatı olarak da kullanılır. Bazı camiler “açık kapı” günleri düzenleyerek Avusturyalı ziyaretçileri ağırlar.
Bayramlar ve kandiller
Ramazan ve Kurban bayramlarında bayram namazı için camilerin yanı sıra büyük salonlar da kullanılır. Bosnalılar bayrama “Bajram” derler; sabah namazından sonra karşılıklı “Bajram mubarek olsun” tebrikleri verilir, çocuklara hediye ve harçlık dağıtılır. Türk topluluğunda bayramlaşma, yaşlı akrabaların ziyaret edilmesi ve tatlı ikramıyla yapılır. Kurban uygulaması için Avusturya’daki yetkili kesimhaneler kullanılabilir ya da vekâlet yoluyla yurt dışında kurban kesilir. Avusturya hayvan koruma mevzuatı, dinî kesime kısıtlı bir izin verir; bu nedenle kesim usulleri tartışma konusu olabilir.
Mevlid kandili, Regaib, Miraç, Berat ve Kadir geceleri camilerde programlarla anılır. Bosnalı cemaatlerde mevlid okuma geleneği, ilahi ve salavat okunmasıyla özel bir canlılık taşır.
Düğün, nikâh ve aile hayatı
Avusturya’da yalnızca resmî nikâh hukukî geçerlilik taşır; dinî nikâh ise camide veya evde imam huzurunda ayrıca yapılır. Türk ailelerde kına gecesi, davul-zurna ve çiftetelli ile düğünler; Bosnalı ailelerde ise sofralı düğün yemekleri ve geleneksel kolo oyunları görülür. Arap kökenli ailelerde de gelin ve damat için ayrı kutlama geleneği sürer. Doğumdan sonra ezan okunması, akika ve sünnet merasimi hâlâ yaygın uygulamalardır. Bu uygulamaların hukukî çerçevesi Avusturya Müslümanları tarihi yazısında özetlenmiştir.
Çocuklar için devlet okullarındaki İslam dini dersi, hafta sonu Kur’an kursları ve gençlik dernekleri etkindir. Bu ortamlar, hem dinî bilgiyi hem de topluluk kimliğini genç kuşaklara taşır.
Cenaze ve mezarlık geleneği
Avusturya’da cenaze meselesi uzun süre sorun olmuştur. Çoğu aile cenazesini memlekete götürmeyi tercih etmiş; bunun için Türk topluluğunda sigorta ve fon sistemleri kurulmuştur. Bosnalılar ise çoğunlukla Bosna’ya nakil yapar. Öte yandan 2008’de Viyana’da açılan İslam mezarlığı ve Vorarlberg’de 2012’de hizmete giren Müslüman mezarlığı, Avusturya’da doğup büyüyen kuşak için kalıcı çözüm olmuştur. Gasil, kefen ve cenaze namazı geleneksel usullere göre yapılır; cenaze evinde Kur’an okunur, lokma dağıtılır.
Gıda, giyim ve gündelik hayat
Viyana’da helal kasaplar, Türk ve Bosnalı marketleri, pastaneler ve çay evleri Müslüman gündelik hayatının önemli unsurlarıdır. Başörtüsü, bazı okul ve iş yerlerinde zaman zaman tartışma konusu olmuştur; 2019’da çıkarılan ilkokul başörtüsü yasağı 2020’de Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Gençler, ailelerinin geleneklerini sürdürürken kendi kimliklerini Almanca dilinde ifade etme yoluna gider.
Okuma önerisi
Topluluğun ilim insanları için Avusturya Müslümanları arasından yetişen âlimler, bugünkü durum için Avusturya Müslümanları bugün ve ilk temaslar için Avusturya Müslümanlarının İslam’la tanışması yazıları incelenebilir. İsveç’teki benzer kültürel yaşam için İsveç Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısına da bakılabilir.
Müzik, ilahi ve kültürel etkinlikler
Avusturya Müslümanlarının kültür hayatında ilahi, kasîde ve mevlid grupları önemli yer tutar. Bosnalı cemaatlerde “ilahija” geleneği, Türk topluluklarda ise ney, def ve tanbur eşliğinde ilahi meclisleri düzenlenir. Viyana’daki bazı kültür merkezleri, Mevlevî semâ gösterilerine ve tasavvuf müziği konserlerine ev sahipliği yapar. Bu etkinlikler Müslüman olmayan seyircilere de açıktır ve Avusturya’nın kültür hayatına katkıda bulunur.
Yemek kültürü de bu etkileşimin bir parçasıdır: Viyana’nın ünlü kahvehane kültürü ile Osmanlı kahvesi arasındaki ilişki sıkça konuşulur; Türk ve Bosnalı pastaneleri hem Müslüman hem de gayrimüslim müşterilere hizmet verir.
Gençlerin evlilik kararlarında aile ve cemaat etkisi sürerken, karma evlilikler de artmaktadır. Müslüman bir kadın ile gayrimüslim bir erkeğin evliliği fıkhen kabul görmediği için, bu tür durumlar cemaat içinde hassas tartışmalar doğurur; imamlar çoğunlukla bireysel danışmanlık yoluyla çözüm arar.
Sıkça Sorulan Sorular
Avusturya’da Ramazan Bayramı resmî tatil mi?
Genel resmî tatil değildir; ancak Müslüman öğrenciler okullarda, işçiler ise bazı toplu sözleşmelerde bayram günleri için izin kullanabilir. Uygulama kuruma ve bölgeye göre değişir.
Avusturya’da Müslüman mezarlıkları var mı?
Evet. Viyana’da 2008’de açılan İslam mezarlığı ve Vorarlberg’deki Müslüman mezarlığı gibi örnekler vardır; bununla birlikte birçok aile cenazeyi memlekete nakleder.
Bosnalı Müslümanların gelenekleri Türklerden farklı mıdır?
Hanefî mezhebi ve Osmanlı mirası ortak olsa da Bosnalıların mutfağı, ilahi ve mevlit geleneği, giyim ve ilmî çevreleri kendine özgü yönler taşır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avusturya" maddesi; Avusturya İslam Toplumu (IGGÖ), derislam.at; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avusturya" maddesi
- Avusturya İslam Toplumu (IGGÖ), derislam.at
- Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.