Avusturya Müslümanları Tarihi: Müslüman Kimliğinin Oluşumu ve Gelişimi

Avusturya Müslümanları tarihi, Habsburg dönemindeki 1912 İslam Kanunu ile başlayan hukukî tanınma, 1960’lardaki işgücü göçü, 1979’da Avusturya İslam Toplumu’nun (IGGÖ) kurulması ve 2015’te çıkarılan yeni İslam Kanunu ile şekillenen uzun bir süreçtir. Bugün topluluk, ülke nüfusunun yaklaşık yüzde sekizini oluşturur.

Habsburg mirası: 1912 kanunu

Bosna-Hersek’in 1908’de ilhakından sonra Avusturya-Macaristan, ordusundaki Müslüman askerlerin ve yeni Müslüman tebaanın dinî haklarını düzenlemek zorunda kaldı. 15 Temmuz 1912’de çıkarılan kanun, Hanefî mezhebine mensup Müslümanları tanınmış bir dinî topluluk olarak kabul etti. Bu düzenleme dinî öğretim, vakıf varlıkları ve ordu imamları gibi alanları kapsıyordu. Bosnalı Müslümanların teşkil ettiği alaylar da bu çerçevede imam ve dinî bayram hakkı elde etti. İmparatorluğun dağılmasından sonra Avusturya’da Müslüman nüfus oldukça azaldı, kanun ise yürürlükte kalmakla birlikte uygulaması daraldı. Başlangıç hikâyesinin ayrıntıları Avusturya Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısında yer alır.

1960’lar ve 1970’ler: Göç dalgası

Avusturya, 1960’larda Yugoslavya ve Türkiye ile işgücü anlaşmaları yaptı. Türkiye ile 1964’te imzalanan anlaşma, Anadolu’dan Viyana, Vorarlberg, Tirol ve Yukarı Avusturya’ya işçi gelmesini sağladı. Bu işçiler başlangıçta geçici olarak çalışacağını düşünüyordu; ancak aile birleşmeleri ve çocukların okula başlamasıyla kalıcı bir yerleşim ortaya çıktı. Böylece Avusturya Müslümanlarının çoğunluğu artık Bosnalılardan değil, Türk kökenlilerden oluşmaya başladı. Aynı dönemde dernek temelli mescitler kuruldu; fabrika yakınlarındaki depolar ve atölyeler ibadet için kullanıldı.

1979: IGGÖ ve devlet tanıması

1979’da Avusturya İslam Toplumu kuruldu. Kuruluş, 1912 kanunundan hareketle Müslümanların devlet nezdinde tek temsilci organa sahip olmasını sağladı. IGGÖ, devlet okullarında İslam dini dersinin verilmesini organize etti; 1982’de ilk İslam dersleri başlatıldı. Bu ders için öğretmen yetiştiren Islamische Religionspädagogische Akademie (IRPA) kuruldu; ilerleyen yıllarda bu kurum yükseköğretim statüsü kazandı. 2010’da Alevîler de ayrı bir hukuki dinî cemaat olarak tanındı.

Bu dönemde Viyana’da Floridsdorf’taki İslam Merkezi ve cami faaliyete başladı. Türk kökenli topluluk, 1990’da Diyanet bağlantılı ATIB’i (Avusturya Türk İslam Kültür ve Sosyal Yardımlaşma Birliği) kurdu. Bunun yanında Milli Görüş ve diğer derneklerin camileri de açıldı; böylece tek temsil yapısıyla çok sesli cemaat gerçeği arasında bir gerilim ortaya çıktı.

2000’ler: Tartışmalar ve yeni düzenlemeler

2000’li yılların başında Avusturya’da İslam’ın kamusal tartışmalardaki yeri güçlendi. İslamî anaokullarına ilişkin bir araştırmanın 2015’te yayımlanması, eğitim ve entegrasyon tartışmalarını alevlendirdi. Aynı yıl yürürlüğe giren yeni İslam Kanunu; imam ve cami finansmanında yurt dışı kaynakların yasaklanması, Almanca Kur’an meâlinin sunulması, ortak bir mezarlık ve kutsal gün düzenlemesi gibi hükümler getirdi. Hükûmet bu düzenlemeyi “Avrupa İslamı” için gerekli bir adım olarak sunarken, bazı Müslüman kurumlar eşitsiz muamele olarak yorumladı. Diyanet bağlantılı imamların maaşlarının yurt dışından ödenmesi nedeniyle birçok imamın görevini etkileyen bu hüküm, özellikle Türk topluluğunda tartışıldı.

Daha sonraki yıllarda başörtüsü ve okul kuralları, terörle mücadele ve “siyasal İslam” tartışması da gündeme geldi. 2019’da ilkokulda başörtüsü yasağı getiren yasa çıkarıldı; ancak Anayasa Mahkemesi 2020’de bunu iptal etti. Kasım 2020’deki Viyana saldırısının ardından topluluk temsilcileri şiddeti kınadı, güvenlik önlemleri ve entegrasyon yönelik yeni düzenlemeler tartışıldı.

Camiler, mezarlıklar ve kurumlar

Avusturya’da ilk İslam mezarlıkları da bu süreçte kurulmuştur. Viyana-Liesing’deki İslam mezarlığı 2008’de açıldı; Vorarlberg’de Altach’ta ise 2012’de bir Müslüman mezarlığı hizmete girdi. Bu mezarlıklar, göçmenlerin ölülerini memlekete götürme geleneğine bir alternatif oluşturur. Viyana Üniversitesi bünyesinde İslam ilahiyatı çalışmalarının 2010’ların sonunda başlaması da yüzyıllık bir birikimin kurumsal tamamlayıcısı olarak görülür.

Sonuç ve okuma yönlendirmesi

Avusturya Müslümanlarının tarihi, devletin dinleri tanıma geleneğiyle göçmen topluluğun gerçekliği arasındaki dengeyi gösterir. Topluluğun gündelik kültürü için Avusturya Müslümanlarında dinî kültür ve gelenekler, ilim insanları için Avusturya Müslümanları arasından yetişen âlimler ve bugünkü durum için Avusturya Müslümanları bugün yazıları okunabilir. Komşu ülkelerdeki benzer kurumsallaşma için Belçika Müslümanları arasından yetişen âlimler yazısına bakılabilir.

Kurumların işleyişi

IGGÖ, bölgesel birimler ve yerel cemaatlerden oluşan bir yapıya sahiptir. Başkan, Yüksek Şura ve Danışma Meclisi karar organları arasında yer alır. Kurum; İslam dini dersi öğretmenlerinin atanması, cemaatlerin tanınması, helal ve hac işleri, cenaze hizmetleri ve devletle ilişkilerden sorumludur. Cemaat sayısı arttıkça, farklı etnik ve mezhebî grupların bu yapıda temsil edilmesi tartışma konusu olmuştur. Aleviler gibi gruplar bu nedenle ayrı bir tanınma elde etmiştir.

Avusturya’da kilise vergisi sistemine benzer bir yapı İslam için yoktur; cemaatler bağışlarla ve üyelik aidatlarıyla ayakta durur. Bu da camilerin yurt dışından destek arayışını güçlendiren bir etken olmuş, 2015 kanunu bu noktada değişiklik getirmeyi amaçlamıştır.

Avusturya’da son yıllarda “Avrupa İslamı” kavramı sık tartışılmaktadır. Hükûmet bu ifadeyi yerel koşullara uyum anlamında kullanırken, Müslüman temsilciler dinin evrensel niteliğini ve topluluğun kendi kimliğini belirleme hakkını vurgular. Bu konuda ortak bir tanım olmamasına rağmen, tartışma Müslümanların kurumsal olarak daha görünür hâle gelmesine yol açmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

1912 İslam Kanunu neden önemlidir?

Habsburg yönetiminin Hanefî Müslümanları resmen tanıyan bu düzenlemesi, Avrupa’da bir devletin İslam’ı hukuken tanıdığı ilk örneklerden biri olarak anılır ve bugünkü tanınma sisteminin temelini oluşturur.

IGGÖ ne zaman kuruldu?

Avusturya İslam Toplumu (Islamische Glaubensgemeinschaft in Österreich), 1979’da kurulmuş ve Müslümanların devlet nezdindeki resmî temsilcisi olmuştur.

2015 İslam Kanunu’nda ne değişti?

Yeni kanun, cami ve imamların yurt dışından finanse edilmesini yasakladı, Almanca Kur’an meâli ve inanç esaslarının metin hâlinde sunulmasını istedi; bu hükümler topluluk içinde tartışmalara yol açtı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avusturya" maddesi; Avusturya İslam Toplumu (IGGÖ), derislam.at; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →