Ayakkabıyla Namaz Kılmak ve Ayakkabı Tabanı Temizliği
Ayakkabıyla namaz kılmak caiz mi? Ebû Dâvûd rivayeti, ayakkabı tabanının toprakla temizlenmesi, Hanefî ve Şâfiî görüşü, mescitte ayakkabı adabı ve karar listesi.
- Hadislerdeki dayanak
- Ayakkabı tabanının temizlenmesi
- Mezheplerin karşılaştırması
Ayakkabıyla namaz kılmak, ayakkabının tabanı temizse caizdir ve Hz. Peygamber’in de ayakkabıyla namaz kıldığı rivayet edilir; ancak günümüz cami ve ev ortamlarında ayakkabıyla namaz kılınmaz. Ayakkabı tabanındaki necaset, kurumuşsa toprağa sürtülerek temizlenir; ıslaksa yıkamak gerekir.
Hadislerdeki dayanak
Buhârî ve Müslim’de Enes b. Mâlik’e Hz. Peygamber’in ayakkabılarıyla namaz kılıp kılmadığı sorulmuş, “Evet” cevabını vermiştir. Ebû Dâvûd’da Hz. Peygamber, Yahudilere muhalefet etmeyi öğütler; çünkü onlar ayakkabı ve mestleriyle namaz kılmazlar. Bu ifade, ayakkabıyla namazın caiz olduğunu gösteren delillerden sayılır. Yine Ebû Dâvûd’da Hz. Peygamber namaz kılarken Cebrâîl’in ayakkabılarında pislik olduğunu haber vermesi üzerine ayakkabılarını çıkarmış ve cemaat de çıkarmıştır; sonra “Cebrâîl bana ayakkabılarımda pislik olduğunu söyledi” diye açıklamıştır. Hz. Peygamber, mescide gelenlerin ayakkabılarına bakmasını ve pislik varsa toprağa sürmesini söylemiş, sonra namaz kılmalarını istemiştir. Bu rivayetler, ayakkabıyla namazın caiz ama temizliğin şart olduğunu gösterir. Bu bilgilerle ilgili ayrıntı necasete basan ayakkabıyla namaz kılmak yazısında da bulunur.
Ayakkabı tabanının temizlenmesi
Ebû Dâvûd’da, bir kişinin ayakkabısıyla pisliğe bastıktan sonra toprağın onu temizleyeceği bildirilir. Hanefî fakihleri bu hadisten hareketle, kuru necasetin yere sürülüp sürtülünce temizlendiğini; ıslak necasetin ise yıkamayla gideceğini söylerler. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde toprağın ayakkabıyı temizlemesi için bazı şartlar aranır; ıslak necasette yıkama gerekir. Mâlikî mezhebinde ise ayakkabı tabanındaki necaset yere sürtünce temizlenmiş sayılır; yıkama şart değildir. Bu fark, günlük hayatta ayakkabıyla yürürken karşılaşılan toprak, asfalt ve yol kirliliği için farklı uygulamalar doğurur. Genel çerçeve mezheplere göre necaset temizlik farklılıkları yazısında vardır.
Mezheplerin karşılaştırması
| Mezhep | Kuru necaset | Islak necaset | Not |
|---|---|---|---|
| Hanefî | Yere sürtünce ve kuruyup dökülünce temizlenir | Yıkanması gerekir | Mest ve ayakkabı için bu kural |
| Şâfiî | Yıkanması gerekir (genel kabul) | Yıkanır | Bazı rivayetlerle sürtünme kabulü sınırlı |
| Mâlikî | Yere sürtünce temizlenir | Sürtünce de temizlenir (yol toprağı) | Yolda yürürken oluşan bulaşıklar için geniş ruhsat |
| Hanbelî | Yıkanması gerekir | Yıkanır | Ebû Dâvûd rivayeti üzerinde farklı yorum |
Cami ve ev adabı
Günümüz camilerinde halı ve zemin temizliği, ayakkabıyla girmeyi uygun kılmaz; bu bir mescit saygısı ve temizlik adabıdır. Ayakkabıyı çıkarıp ayakkabılığa koymak, hem halının temizliğini korur hem sünnete aykırı değildir. Ayakkabıları camide nereye koymalı yazısı ayakkabı düzeni konusunda ayrıntı verir. Evde ise ayakkabıyla girmemek, hem hijyen hem namaz kılınacak yerin temizliği için önemlidir. Yanlışlıkla ayakkabıyla camiye girilirse, çıkarıp zemini temizlemek ve gerekirse görevliye bildirmek edeptir; bu konuda camiye yanlışlıkla ayakkabıyla girmek yazısına bakılabilir.
Açık alan, yolculuk ve zorunluluk
Açık alanda, bayram namazı musallasında ya da savaş ve afet gibi zorunlu hallerde ayakkabıyla namaz kılınabilir; ayakkabının temiz olduğundan emin olmak yeterlidir. Güvenlik gerekçeli iş yerlerinde (şantiye, fabrika) iş ayakkabısıyla kılınan namaz da temizlik şartı sağlandığı sürece sahihtir. Kar, çamur ve yağmurda ayağın ıslak olması durumu zaruret kapsamına girer. Yolculukta bot ve mest kullanan kişiler, mest üzerine mesh ruhsatını bilmelidir; ayrıntılar mest üzerine mesh yazısında anlatılmıştır.
Kontrol listesi
- Ayakkabıya bakın; görünür pislik, çamur ya da hayvan pisliği var mı?
- Kuruysa toprağa ya da zemine sürterek temizleyin; ıslaksa yıkayın.
- Mescide girmeden önce ayakkabıyı çıkarın ve ayakkabılığa koyun.
- Namaz kılacağınız zeminin temiz olduğundan emin olun.
- Zorunlu durumlarda temiz ve kuru ayakkabıyla namaz kılın; vesveseye düşmeyin.
Uygulamada karşılaşılan durumlar
İş yerinde, okulda ve havaalanında kılınacak namaz için ayakkabıyla namaz mümkün olabilir; ancak bu mekânlarda zemin temizliği, kalabalık ve diğer insanlara rahatsızlık vermeme gibi konular da gözetilmelidir. Ayakkabıyı çıkarıp altına temiz bir bez ya da gazete koyarak üzerine basmak, çoğu zaman en pratik çözümdür. Seccade yoksa yere temiz bir örtü sermek de uygundur. Uzun yolculuklarda ayakkabının temizliğinden emin olunmayan durumlarda, ayakkabıyı çıkarmak ve çorapla namaz kılmak da caizdir; ancak çorabın temiz ve kuru olması gerekir. Mest üzerine mesh yapan kişi ise çorap ya da mestin üzerinde namaz kılabilir.
Sık yapılan yanlışlar
Birinci yanlış, ayakkabıyla namazın hiçbir şekilde caiz olmadığını sanmaktır; hadisler caiz olduğunu gösterir. İkinci yanlış, ayakkabının her zaman temiz olduğunu varsaymaktır; yolda yürürken hayvan pisliği ve benzeri bulaşıklara basmak mümkündür. Üçüncü yanlış, vesveseye kapılıp ayakkabı ve kıyafette her ayrıntıyı necaset zannetmektir; fıkıh ilkesi şüphe ile temizliğin zail olmayacağıdır. Dördüncü yanlış, camilerin ve diğer ibadet mekânlarının temizlik düzenine uymamaktır. Beşinci yanlış ise çocuklara ayakkabıyla ibadet yerine girmeyi öğretmektir. Bunlar yerine bilgi ve edep ölçüsü birlikte öğretilmelidir.
Özetle ölçü şudur: Temizlik, mescit saygısı ve kolaylık. Ayakkabıyı çıkarmak ve temiz bir yerde kılmak, çoğu durumda hem en güvenli hem de en rahat yoldur; zorunlu durumlarda ise ayakkabıyla kılınan namaz da hükmen geçerlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayakkabıyla namaz kılınır mı?
Hz. Peygamber’in ayakkabıyla namaz kıldığı rivayet edilir; ayakkabının tabanı temizse namaz sahihtir. Günümüzde cami halıları ve mescit saygısı gereği ayakkabıyla namaz kılınmaz; ancak açık alan ve zorunluluk halinde caizdir.
Ayakkabı tabanındaki pislik toprağa sürülünce temizlenir mi?
Ebû Dâvûd’daki rivayete göre ayakkabı, yerle sürtülerek temizlenebilir; Hanefî mezhebinde kuruyan necaset, yere sürtüldüğünde tabandan iz kalmayacak şekilde temizlenir; ıslak ise yıkanması gerekir.
Camiye ayakkabıyla girmek caiz mi?
Camilerde halı ve temizlik nedeniyle ayakkabıyla girilmez. Yanlışlıkla girilirse çıkarılır ve temizlik yapılır.
Yolculukta ya da dışarıda mest ve bot üstünde namaz kılınır mı?
Temiz olması ve mest üzerine mesh şartlarının gözetilmesi halinde bot ile kılınan namaz sahihtir; ancak güvenlik ve temizlik için zorunlu durumlarla sınırlı tutmak ihtiyatlıdır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Salât ("Yahudilere muhalefet edin; onlar ne ayakkabılarıyla ne de mestleriyle namaz kılarlar"); Ebû Dâvûd, Salât (Hz. Peygamber’in ayakkabısındaki pisliği Cebrâîl’in haber vermesi üzerine çıkarması); Buhârî, Salât ve Müslim, Mesâcid (Enes b. Mâlik’in Hz. Peygamber’in ayakkabıyla namaz kıldığını bildirmesi); İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, Tahâret ve Salât bahisleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Ebû Dâvûd, Salât ("Yahudilere muhalefet edin; onlar ne ayakkabılarıyla ne de mestleriyle namaz kılarlar")
- Ebû Dâvûd, Salât (Hz. Peygamber’in ayakkabısındaki pisliği Cebrâîl’in haber vermesi üzerine çıkarması)
- Buhârî, Salât ve Müslim, Mesâcid (Enes b. Mâlik’in Hz. Peygamber’in ayakkabıyla namaz kıldığını bildirmesi)
- İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, Tahâret ve Salât bahisleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.