Kurban İbadeti ve Hükümleri

Kurban Nedir?

Kurban, sözlükte “yaklaşmak” anlamına gelen “kurb” kökünden türemiştir. Dinî bir terim olarak kurban, Allah’a yaklaşmak ve O’nun rızasını kazanmak amacıyla, belirli bir vakitte, belirli özelliklere sahip bir hayvanı usulüne uygun olarak kesmektir. Kurban ibadeti, hicretin ikinci yılında meşru kılınmıştır.

Kevser Suresi’nde “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes” buyrulur. Hac Suresi’nde ise kurbanların etlerinin ve kanlarının Allah’a ulaşmayacağı, O’na ulaşanın ancak kulun takvası olduğu bildirilir. Kurban, Hz. İbrâhim’in Allah’a teslimiyetinin ve Hz. İsmâil yerine fidye olarak gönderilen koçun hatırasını taşır.

Kurbanın Hükmü

Ebû Hanîfe’ye göre kurban kesmek, şartlarını taşıyan müslümana vaciptir. İmam Ebû Yûsuf’tan gelen bir rivayet ile Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise müekked sünnettir. Türkiye’de yaygın uygulama Ebû Hanîfe’nin görüşüne göredir.

Kurban Kimlere Vaciptir?

1. Müslüman olmak.
2. Akıllı ve ergenlik çağına girmiş olmak.
3. Mukim olmak. Yolculara kurban vacip değildir.
4. Temel ihtiyaçları ve borçları dışında nisap miktarı mala veya paraya sahip olmak. Bu nisap, fitre nisabı gibidir; malın üzerinden bir yıl geçmesi ve artıcı olması şartı aranmaz.

Bu şartların Kurban Bayramı günlerinde gerçekleşmiş olması yeterlidir. Kurban her yıl yeniden vacip olur. Hanefîlere göre kurban, aile başına değil, şartları taşıyan her fert için ayrı ayrı vaciptir. Örneğin kendi adına nisap miktarı malı bulunan eşlerin her biri ayrı kurban keser.

Kurban Edilecek Hayvanlar

• Koyun ve keçi: Bir yaşını doldurmuş olmalıdır. Altı ayını doldurmuş ve bir yaşındaki gibi gösterişli olan koyun (keçi değil) da kurban edilebilir. Koyun ve keçi yalnızca bir kişi adına kesilir.
• Sığır ve manda: İki yaşını doldurmuş olmalıdır.
• Deve: Beş yaşını doldurmuş olmalıdır.

Sığır, manda ve deve gibi büyükbaş hayvanlar, bir kişiden yedi kişiye kadar ortak olarak kurban edilebilir. Ortakların hepsinin ibadet niyetiyle katılması gerekir. Ortaklardan birinin yalnızca et almak niyetiyle katılması, Hanefîlere göre diğerlerinin kurbanının geçerliliğini etkiler.

Kurbanlık Hayvanda Aranan Özellikler

Kurban edilecek hayvanın sağlıklı ve belirgin kusurlardan uzak olması gerekir. Şu kusurları taşıyan hayvanlar kurban edilemez:

• İki gözü veya bir gözü kör olan.
• Kesim yerine yürüyemeyecek kadar topal olan.
• Çok zayıf, iliği kurumuş olan.
• Açıkça hasta olan.
• Kulağının, kuyruğunun veya memelerinin yarısından fazlası kesik olan.
• Dişlerinin çoğu dökülmüş olan.
• Boynuzu kökünden kırılmış olan.

Yaratılıştan boynuzsuz olan, kulağında küçük bir yarık bulunan veya iğdiş edilmiş hayvanlar kurban edilebilir.

Kurbanın Kesim Vakti

Kurban, Kurban Bayramı’nın birinci günü bayram namazı kılındıktan sonra başlar ve bayramın üçüncü günü güneş batmadan önce sona erer. Şâfiî mezhebine göre dördüncü gün güneş batıncaya kadar da kesilebilir. Bayram namazı kılınmayan yerlerde fecirden sonra kesilebilir. Bayramın birinci günü kesmek daha faziletlidir. Gece kesmek caiz olmakla birlikte mekruh görülmüştür.

Kurban Nasıl Kesilir?

1. Hayvan kesim yerine eziyet edilmeden götürülür. Hayvana su verilir; başka hayvanların gözü önünde kesilmemeye dikkat edilir.
2. Bıçak önceden iyice bilenir; hayvanın gözü önünde bilenmez. Hz. Peygamber, Allah’ın her şeyde iyiliği emrettiğini, kesim yaparken de bıçağın bilenerek hayvanın rahatlatılmasını istemiştir.
3. Hayvan sol yanı üzerine, yüzü kıbleye gelecek şekilde yatırılır.
4. “Bismillâhi Allâhü ekber” denilerek kesilir. Besmeleyi kasten terk etmek kesimi geçersiz kılar.
5. Kesimde yemek borusu, soluk borusu ve iki şah damarından en az üçü kesilmelidir.
6. Hayvan tamamen soğumadan derisini yüzmek, başını koparmak mekruhtur.

Kurbanı bizzat kesmek faziletlidir. Kesemeyen kişi başkasına kestirebilir; bu durumda kesim sırasında orada bulunması güzel görülmüştür. Kadınlar da kurban kesebilir.

Kurban Etinin Paylaşımı

• Kurban etinin üçte birini kendisine ayırmak, üçte birini akraba ve komşulara hediye etmek, üçte birini de yoksullara vermek müstehaptır. Ancak bu bir zorunluluk değildir; ailesi kalabalık olan kişi etin tamamını kendisi için ayırabilir.
• Kurbanın derisi ve eti satılamaz. Deri kurban sahibi tarafından kullanılabilir veya bir hayır kurumuna bağışlanabilir.
• Kasabın ücreti, kurbanın etinden veya derisinden verilemez.
• Kurban eti gayrimüslimlere de hediye edilebilir.
• Adak kurbanının etinden ise adayan kişi ve bakmakla yükümlü olduğu kimseler yiyemez; tamamı yoksullara verilir.

Vekâletle Kurban

Kişi, güvenilir bir kurum veya kişiye vekâlet vererek kurbanını yurt içinde veya yurt dışında kestirebilir. Vekâlet verirken kurban bedelinin, kesilecek hayvanın özelliklerini karşılayacak miktarda olmasına ve kurumun güvenilirliğine dikkat edilmelidir. Vekâleten kesilen kurbanın vaktinin, kurban sahibinin bulunduğu yerde de bayram namazı vaktinden sonraya denk gelmesi uygun olur. Türkiye Diyanet Vakfı gibi kurumlar bu hizmeti sunmaktadır.

Kurbanla İlgili Diğer Hükümler

• Kurban kesmek isteyen kişinin Zilhicce ayının ilk gününden kurbanını kesinceye kadar saç, sakal ve tırnaklarını kesmemesi, Şâfiî ve bazı âlimlere göre müstehaptır.
• Kurban yerine parasını sadaka olarak vermek, kurban vacibini yerine getirmiş olmaz. Kurban ibadeti, kan akıtılarak yerine getirilir.
• Vacip olduğu hâlde kurban günlerinde kurbanını kesmeyen kişi, orta hâlli bir kurbanlık hayvanın değerini sadaka olarak verir.
• Vefat etmiş yakınlar adına nafile kurban kesmek caizdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kevser Suresi (108/2); Hac Suresi (22/34-37); Sâffât Suresi (37/102-107); Müslim, Sayd 57; Buhârî, Edâhî; Müslim, Edâhî; Ebû Dâvûd, Dahâyâ; Tirmizî, Edâhî; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Kitâbü'l-Udhiyye"; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi', "Kitâbü't-Tadhiye"; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kurban" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →