Peygamberimizin Merhameti: Hayvanlara, Çocuklara ve Düşmanlara

Peygamberimiz Kur’an’da “âlemlere rahmet” olarak tanıtılır (Enbiyâ, 21/107). Çocuklara, kadınlara, yoksullara, hayvanlara ve hatta düşmanlarına karşı gösterdiği şefkat, hadis ve siyer kaynaklarında örnekleriyle anlatılır. Taif’te taşlandığında beddua etmemesi ve Mekke’nin fethinde affedici davranması bunların en bilinenleridir.

Kur’an’daki Tanım

Enbiyâ Suresi’nin 107. ayeti “Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik” der. Âl-i İmrân Suresi’nde “Allah’tan bir rahmet sayesinde onlara yumuşak davrandın; eğer kaba ve katı kalpli olsaydın etrafından dağılırlardı” buyrulur (3/159). Tevbe Suresi’nde ise müminlere karşı “çok şefkatli ve merhametli” olduğu bildirilir (9/128). Bu ayetler Peygamberimiz’in merhametini tebliğin ve yönetimin bir niteliği olarak sunar.

Çocuklara Karşı

Hz. Âişe, bir bedevînin Peygamberimiz’e “Siz çocukları öpüyor musunuz? Biz öpmeyiz” deyince, Peygamberimiz’in “Allah kalbinden merhameti çıkardıysa ben ne yapabilirim?” buyurduğunu anlatır (Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil). Torunları Hasan ve Hüseyin’i omuzlarında taşıdığı, secdede üzerine çıkan Hasan için secdeyi uzattığı rivayet edilir (Nesâî, Tatbik). Namazı uzatmak isterken çocuk ağlaması duyunca kısa tuttuğu da bildirilir: “Namaza uzatmak niyetiyle girerim, bir çocuğun ağladığını işitince annesine zor gelmesin diye namazımı kısa keserim” (Buhârî, Ezân).

Hayvanlara Karşı

Peygamberimiz hayvanlara iyi davranmayı emretmiş, onlara eziyet edilmesini yasaklamıştır. Susuzluktan ölmek üzere olan bir köpeğe su veren adamın bağışlandığı, kediyi aç bırakıp ölümüne sebep olan kadının azaba uğradığı hadisi Buhârî ve Müslim’de bulunur (Buhârî, Enbiyâ; Müslim, Selâm). Hayvanın yüzüne vurmayı ve damgalamayı yasaklamış, bineğini sürekli yüklemeyi kınamış, kesim sırasında bıçağı bileyip hayvana rahat davranmayı emretmiştir (Müslim, Sayd). Bir kuş yavrusu alınıp annesini üzen kimselere yavruyu geri vermelerini söylemiştir (Ebû Dâvûd, Edeb).

Düşmanlara ve Muhaliflere Karşı

Taif yolculuğunda taşlanarak yaralanan Peygamberimiz’e dağ meleği “İstersen şu iki dağı üstlerine kapatayım” deyince Peygamberimiz “Hayır; umarım Allah onların soyundan sadece Allah’a ibadet eden, O’na şirk koşmayan kimseler çıkarır” demiştir (Buhârî, Bed’ü’l-halk; Müslim, Cihâd). Mekke’nin fethinde ise yıllarca işkence ve savaşla karşılaşmış olmasına rağmen Kureyş’e “Bugün size bir kınama yoktur; gidin, hepiniz serbestsiniz” dediği tarihî kaynaklarda anlatılır (İbn Hişâm, Sîre; Beyhakî). Bu rivayetin lafzı senet bakımından tartışılsa da genel af uygulaması kesindir. Hz. Hamza’nın katili Vahşî’ye de bağışlama uygulanmıştır.

Yoksullara, Kadınlara ve Hizmetçilere

• Hizmetçiler: Enes, on yıl hizmet ettiği Peygamberimiz’in ona “uf” bile demediğini anlatır (Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil).
• Kadınlar: “Sizin en hayırlınız kadınlarına karşı en hayırlı olanınızdır” (Tirmizî, Radâ’).
• Yoksullar: Yoksul ve yetimlere iyilik edenin cennette Peygamberimiz’le beraber olacağı müjdesi (Buhârî, Edeb).
• Hastalar: Hastaları ziyaret eder, onlara dua eder ve cenazelere katılırdı.

Merhametin Sınırı ve Adaleti

Peygamberimiz’in merhameti adaletle çelişmezdi. Hırsızlık yapan soylu kadının cezasına şefaat edilmek istendiğinde “Muhammed’in kızı Fâtıma bile çalsa elini keserdim” buyurmuştur (Buhârî, Hudûd). Rahmet ve adalet birlikte yürümüştür. Âlimler, Peygamberimiz’in merhametinin zayıflık değil, güç sahibinin sorumluluğu olduğunu belirtir.

Peygamberimiz’in ahlakî özelliklerini ele alan Tevazuu, Cömertliği, Hitabeti, Mukaddes Emanetler ve Eşyaları yazıları ilgili okumalardır.

Hastalara ve Ölenlere Gösterdiği Merhamet

Peygamberimiz hasta ziyaretini önemli bir hak olarak görmüş, “Müslümanın Müslüman üzerindeki hakkı altıdır” buyurarak bunlar arasında hastayı ziyareti saymıştır (Müslim, Selâm). Gayrimüslim komşularının hastalıklarında da onları ziyaret ettiği rivayet edilir; ölmek üzere olan Yahudi genç hizmetçiye gidip İslam’ı sunduğu ve onun iman ederek vefat ettiği Buhârî’de bildirilir (Buhârî, Cenâiz). Oğlu İbrâhîm’in vefatında gözyaşı dökmüş, “Göz yaşarır, kalp hüzünlenir, ama biz Rabbimizin razı olacağı sözden başkasını söylemeyiz” demiştir (Buhârî, Cenâiz).

Bir cenaze geçerken ayağa kalkması ve cenazenin Yahudi’ye ait olduğunu hatırlatan sahabeye “Bir can değil mi?” diye karşılık vermesi (Buhârî, Cenâiz), insan hayatının kutsal sayılmasının örneğidir. Savaşta bile kadınları, çocukları, yaşlıları, ibadetle meşgul rahipleri öldürmeyi yasaklaması, merhametin savaş hukukunu da şekillendirdiğini gösterir (Müslim, Cihâd; Ebû Dâvûd, Cihâd).

Q: Peygamberimiz hayvanlara nasıl davranırdı? ## Onlara eziyet etmeyi yasaklamış, susuz hayvana su vermeyi sevap saymış ve kesimde bile rahat davranılmasını emretmiştir.
Q: Taif’te ne oldu? ## Peygamberimiz taşlandı; dağ meleği kavmi helak etmeyi teklif edince reddetti ve onlar için hayır diledi.
Q: Merhamet adaletle çelişir mi? ## Hayır; Peygamberimiz had cezalarında kimseye ayrıcalık tanımamış, aynı zamanda affı teşvik etmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Enbiyâ Suresi (21/107) ve Âl-i İmrân Suresi (3/159); Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil ve Birr; Ebû Dâvûd, Edeb ve Cihâd; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Merhamet" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →