Peygamberimizin Cömertliği: ‘Hayır’ Demeyen Peygamber

Peygamberimiz, kendisinden bir şey istenince “hayır” demeyen, Ramazan’da esen rüzgârdan daha cömert olan bir insandı. İbn Abbas’ın rivayetine göre insanların en cömerdi idi ve Cebrâil’le buluştuğu Ramazan gecelerinde bu cömertliği daha da artardı (Buhârî, Bed’ü’l-vahy). Cömertliği, dünyaya bağlanmayan bir kalbin göstergesiydi.

“Hayır” Demeyen Peygamber

Câbir b. Abdullah’ın rivayetiyle: “Peygamberimiz’den bir şey istendiğinde ‘hayır’ dediği hiç olmamıştır” (Buhârî, Edeb; Müslim, Fezâil). Âlimler bunun “elinde olan ve vermesi uygun olan şey” için geçerli olduğunu, bulunmayan bir şey için “yok” demenin bu ifadeyle çelişmediğini belirtir. Peygamberimiz’e giren kişiye vereceği bir şey bulunmazsa dua eder, güzel söz söyler ya da bir başka yol gösterirdi. Enes, bir adama iki dağ arasındaki koyunları hediye ettiğini, adamın kavmine dönüp “Müslüman olun, Muhammed fakirlikten korkmayan gibi verir” dediğini anlatır (Müslim, Fezâil).

Ramazan’daki Cömertlik

İbn Abbas şöyle der: “Peygamberimiz insanların en cömerdi idi ve en cömert olduğu zaman Ramazan’da Cebrâil ile buluştuğu zamandı. Cebrâil Ramazan’ın her gecesinde onunla buluşup Kur’an’ı müzakere ederdi. Peygamberimiz hayır konusunda esen rüzgârdan daha cömertti” (Buhârî, Bed’ü’l-vahy; Müslim, Fezâil). “Esen rüzgâr” benzetmesi, cömertliğin sürekliliğini ve herkesi kapsamasını ifade eder.

Cömertlik Örnekleri

• Hevâzin ganimetleri: Huneyn’den sonra ganimetleri yeni Müslüman olanlara dağıtmış, bazılarına yüzlerce deve vermiştir. Safvân b. Ümeyye “Peygamberimiz bana verdi; o benim için insanların en sevimsizi iken, vermeye devam etti, sonunda insanların en sevgilisi oldu” demiştir (Müslim, Fezâil).
• Burdesini hediye: Bir kadının getirdiği güzel bir şalı beğenen sahabeye hemen verdiği rivayet edilir (Buhârî, Libâs).
• Akşam bırakılan mal: Evine para getirildiğinde, dağıtmadan eve girmek istemez, evde kalan bir şey varsa huzursuz olurdu (Buhârî, Zekât).
• Uhud kadar altın: “Bende Uhud kadar altın olsa üç günden fazla bende kalmasını istemezdim; borcumu ödeyecek kadarını ayırırdım” buyurmuştur (Buhârî, Zekât).

İnfakın Kuralları

Peygamberimiz cömertliği israfla karıştırmamış, malın helalden kazanılmasını ve yerli yerinde harcanmasını emretmiştir. “Veren el, alan elden üstündür” (Buhârî, Zekât; Müslim) buyurması, infakı onurlandırırken dilenciliği teşvik etmemektedir. Ayrıca “Önce yanındakilerden başla” diyerek aile ve akrabaya öncelik tanımış, sadaka verirken gösterişten sakınmayı öğütlemiştir. Kur’an da cömertliğin ölçüsünü şöyle koyar: “Elini boynuna bağlanmış kılma, büsbütün de açma” (İsrâ, 17/29).

Hediye Kabul Edişi ve Karşılık Vermesi

Peygamberimiz hediye kabul eder ve karşılığını verirdi (Buhârî, Hibe). Hediyeleşmenin sevgiyi artırdığını “Hediyeleşin, birbirinizi sevin” hadisiyle belirtmiş (Beyhakî, Şu’abü’l-îmân; Buhârî, el-Edebü’l-müfred) ve küçük bir hediyeyi bile küçümsememeyi öğütlemiştir. Koyun paçası bile olsa davet edilse icabet eder, hediye edilse kabul ederim demiştir (Buhârî, Hibe). Bu, cömertliğin miktarında değil, niyetinde ve devamlılığında olduğunu gösterir.

Ev Halkına ve Yoksula Cömertlik

Peygamberimiz cömertliğini ev halkından esirgemez, ama kendisi için de zengin bir hayat yaşamazdı. Hz. Âişe’ye göre Peygamberimiz’in evinde ay boyunca ateş yakılmadığı, yalnızca hurma ve suyla yetinildiği olurdu (Buhârî, Rikâk; Müslim, Zühd). Komşulara, yetim ve yoksullara yemek ikramı yapar, evine gelen yoksulları doyururdu. Suffe ehline sofra gönderdiğini, yemek azsa onları ev halkına tercih ettiğini Ebû Hüreyre anlatır.

Peygamberimiz’in diğer ahlakî özelliklerini görmek için Tevazuu, Merhameti, Hitabeti, Eğitim Metotları ve Ticaret Hayatı yazıları okunabilir.

Cömertliğin Hadislerdeki Değeri

Peygamberimiz cömertliği cennetle ilişkilendirmiştir: “Cömert Allah’a yakın, insanlara yakın, cennete yakın ve cehenneme uzaktır; cimri Allah’a uzak, insanlara uzak, cennete uzak ve cehenneme yakındır” (Tirmizî, Birr; senedi zayıf bulunmuştur). Daha sağlam bir rivayette, “Her sabah iki melek iner; biri ‘Allah’ım, infak edene halef ver’, diğeri ‘Allah’ım, cimriye telef ver’ der” buyurur (Buhârî, Zekât; Müslim, Zekât). Bu rivayetler infakın bereketini ve cimriliğin tehlikesini bildirir.

Cömertliğin yalnızca mal vermekle sınırlı olmadığı da öğretilmiştir: “Her iyilik sadakadır”, güler yüzle karşılamak, yoldan engeli kaldırmak, güzel söz söylemek bu kapsamdadır (Müslim, Zekât; Buhârî, Edeb). Malı olmayan kimse emeğiyle, ilmiyle, duasıyla da cömert olabilir. Bu anlayış, cömertliği zenginlerin ayrıcalığı olmaktan çıkarıp bütün müminlerin ulaşabileceği bir erdem hâline getirir.

Peygamberimiz ayrıca verirken minnet etmeyi yasaklamıştır. Bakara Suresi’nde “Sadakalarınızı başa kakmak ve eziyet etmekle boşa çıkarmayın” buyrulur (2/264). Gizli sadaka, kıyamet günü Arş’ın gölgesinde gölgelenecek yedi sınıf arasında sayılır: “Sağ elinin verdiğini sol eli bilmeyecek kadar gizli sadaka veren” (Buhârî, Zekât; Müslim). Cömertliğin ihlasla yapılması bu yüzden önemlidir.

Q: Peygamberimiz hayır demez miydi? ## Câbir’in rivayetine göre kendisinden istenen şeye “hayır” dediği olmamıştır; elinde olmayanı ise güzel sözle karşılardı.
Q: Ramazan’daki cömertliği nasıldı? ## İbn Abbas’a göre esen rüzgârdan daha cömertti; Cebrâil’le buluştuğu Ramazan’da bu cömertliği artardı.
Q: Cömertlik ile israf arasındaki fark nedir? ## Cömertlik helalden ve yerli yerinde harcamadır; israf ise ölçüyü aşan ve gereksiz harcamadır (A’râf 7/31).

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Bed'ü'l-vahy ve Edeb; Müslim, Fezâil; Tirmizî, Zekât; İbn Mâce, Zühd; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Cömertlik" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →