Terviye Günü (8 Zilhicce) Nedir? Anlamı, Haccdaki Yeri ve Amelleri

Kısa cevap: Terviye günü, Zilhicce ayının sekizinci günüdür ve arefeden bir önceki gündür. Hacılar bu gün Mekke’de hac için ihrama girer, Mina’ya çıkar ve öğle, ikindi, akşam, yatsı ile ertesi günün sabah namazını orada kılarak geceyi geçirir. Bu uygulama sünnettir. Hac yapmayanlar için terviye günü, Zilhicce’nin faziletli ilk on gününün bir parçasıdır; oruç, tekbir ve diğer salih amellerle değerlendirilir. Bu güne özel sevap vaat eden rivayetler ise sahih değildir.

Terviye Kelimesinin Anlamı

“Terviye” Arapça bir kelimedir ve iki anlamla açıklanmıştır. Birinci ve en yaygın açıklamaya göre kelime “suya kanmak, su tedarik etmek” anlamındaki kökten gelir. Eski dönemlerde Arafat ve Mina’da yeterli su bulunmadığı için hacılar bu gün Mekke’de su ihtiyaçlarını karşılar, hayvanlarını sular ve sonraki günler için su taşırlardı. Bu sebeple güne “su hazırlama günü” anlamında terviye denmiştir.

İkinci açıklama “düşünmek, tefekkür etmek” anlamıyla ilgilidir. Bazı kaynaklarda Hz. İbrahim’in oğlunu kurban etmekle ilgili rüyayı bu gece gördüğü, ertesi gün de bunun Allah’tan olup olmadığını düşündüğü anlatılır. Bu açıklama tefsir ve tarih kitaplarında geçen bir yorumdur; sahih hadisle sabit değildir. Bu nedenle ilk açıklama daha güçlü kabul edilir.

Kur’an ve Sahih Hadislerdeki Yeri

Kur’an’da “terviye” kelimesi geçmez. Ancak hac günleri genel olarak “belli günler” ve “sayılı günler” ifadeleriyle anılır (Hac, 22/28; Bakara, 2/203). Terviye gününün haccdaki yeri ise Peygamberimizin Veda Haccı’nı anlatan sahih rivayetlerle sabittir.

Câbir b. Abdullah’ın uzun Veda Haccı hadisinde şöyle anlatılır: Terviye günü olunca sahabe Mina’ya yöneldi ve hac için ihrama girdi. Resûlullah bineğine binerek Mina’ya gitti; orada öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazlarını kıldı. Sonra güneş doğuncaya kadar bir süre bekledi ve ardından Arafat’a doğru hareket etti (Müslim, Hac). Bu hadis, terviye günü uygulamasının temel kaynağıdır.

Ayrıca Abdülazîz b. Rüfey’in Enes b. Mâlik’e “Peygamberimiz terviye günü öğle ve ikindiyi nerede kıldı?” diye sorduğu, Enes’in de “Mina’da” cevabını verdiği rivayet edilmiştir (Buhârî, Hac).

Tarihçe: Câhiliye’den Veda Haccı’na

Hac, Hz. İbrahim’den kalan bir ibadet olarak Câhiliye döneminde de bozulmuş şekliyle sürmekteydi. Su ihtiyacının Mekke’den karşılanması, coğrafi şartların zorunlu kıldığı bir uygulamaydı ve terviye adı da büyük ihtimalle bu dönemde yerleşti. Peygamberimiz hicretin onuncu yılında yaptığı Veda Haccı’nda bu günü, Mina’da kılınan namazlar ve geceyle birlikte haccın sünnet bir parçası olarak belirledi. Sonraki asırlarda Mekke’ye su yolları yapıldıkça “su taşıma” ihtiyacı azaldı; ancak günün adı ve Mina’ya çıkma sünneti devam etti. Osmanlı döneminde yaptırılan su tesisleri de bu ihtiyaca yönelik hizmetler arasındaydı.

Hacılar Terviye Günü Ne Yapar? Adım Adım

1. İhrama girme: Temettu haccı yapanlar, umreden sonra ihramdan çıkmış oldukları için terviye günü Mekke’de bulundukları yerden hac için yeniden ihrama girer. İfrad ve kırân haccı yapanlar zaten ihramlıdır.
2. Niyet ve telbiye: İhram namazından sonra hacca niyet edilir ve telbiye getirilir: “Lebbeyk Allâhümme lebbeyk…”
3. Mina’ya çıkış: Güneş yükseldikten sonra Mina’ya gidilir.
4. Beş vakit namaz: Öğle, ikindi, akşam, yatsı ve ertesi günün sabah namazı Mina’da kılınır. Bu namazlar birleştirilmez; her biri kendi vaktinde kılınır. Seferi olanlar dört rekâtlı farzları kısaltır.
5. Mina’da gecelemek: 8’i 9’a bağlayan gece Mina’da geçirilir. Bu Hanefî mezhebine göre sünnettir; terk edilmesi cezayı gerektirmez.
6. Arafat’a hareket: Arefe günü güneş doğduktan sonra Arafat’a gidilir.

Günümüzde yoğunluk sebebiyle bazı hac kafileleri hacıları doğrudan Arafat’a götürmektedir. Mina’da gecelemek sünnet olduğu için bu durum haccın sıhhatine zarar vermez; ancak imkân varsa sünnete uymak daha faziletlidir. Mina’daki diğer günlerin hükümleri için Mina günleri yazısına bakabilirsiniz.

Hac Yapmayanlar Terviye Gününü Nasıl Değerlendirir?

Terviye günü, Zilhicce’nin ilk on gününün içindedir. Bu nedenle o günlerde yapılan salih amellerin faziletini bildiren sahih hadis bu günü de kapsar (Buhârî, Îdeyn). Hac yapmayan bir Müslüman için şu ameller tavsiye edilir:

• Nafile oruç: Zilhicce’nin ilk dokuz günü orucunun bir parçası olarak tutulabilir.
• Tekbir, tehlil ve tahmid: “Allahu ekber, lâ ilâhe illallah, elhamdülillah” zikirlerini çoğaltmak.
• Hacılar için dua: Mina’ya ve Arafat’a yönelen hacıların ibadetlerinin kabulü için dua etmek.
• Arefe ve bayram hazırlığı: Kurban kesecekler için vekâlet ve hisse işlerini tamamlamak, ertesi günün arefe orucuna niyetlenmek.
• Kur’an okuma ve tefekkür: Saffât Suresi’ndeki Hz. İbrahim ve Hz. İsmail kıssasını okumak; teslimiyet ve fedakârlık üzerine düşünmek. Konu için kurban kıssası yazısına bakılabilir.

Sık Yapılan Hatalar ve Uydurma Rivayetler

• Uydurma (mevzu): “Terviye günü oruç tutan kimseye Hz. Eyyûb’un belaya sabrının sevabı verilir” gibi güne özel sevap vaatleri. Bu tür sözler hadis kaynaklarında güvenilir bir senetle yer almaz; hadis âlimleri bunları mevzu rivayetler arasında saymıştır.
• Zayıf: Zilhicce’nin ilk günlerinin her bir gün orucunun bir yıllık oruca denk olduğu rivayeti. Tirmizî bunu senet zayıflığına işaret ederek nakletmiştir. Bilgi olarak anılabilir, kesin vaat olarak sunulmamalıdır.
• Yorum düzeyinde olan: Hz. İbrahim’in rüyasını terviye gecesinde gördüğü bilgisi. Bu bir tefsir ve tarih rivayetidir; hadis gibi kesin sunulmamalıdır.
• Pratik hata: Hacıların Mina’daki namazları cem ederek (birleştirerek) kılması. Terviye günü Mina’da cem yoktur; cem-i takdim Arafat’ta, cem-i tehir Müzdelife’dedir.
• Pratik hata: Terviye gününü “küçük arefe” sayıp arefe gününe ait hükümleri (örneğin teşrik tekbirinin başlaması) bu güne taşımak. Teşrik tekbirleri arefe günü sabah namazından itibaren başlar.

Terviye Gününün Hac Yolculuğundaki Yeri

Terviye günü, haccın asıl rükünlerine geçiş günüdür. Mekke’ye varan hacılar o zamana kadar çoğunlukla umre yapmış, tavaf ve sa‘y ile meşgul olmuşlardır. 8 Zilhicce ile birlikte hac menasiki başlar: Mina, Arafat, Müzdelife ve tekrar Mina. Bu nedenle terviye günü, hacının zihnen ve bedenen hazırlandığı bir eşik gibidir. Su tedarik etme anlamı da bu hazırlığı simgeler: Yolcu, önündeki zorlu günler için azığını hazırlar.

Bu hazırlık yalnızca maddi değildir. Hacı, Arafat vakfesine kalbini hazırlamak için tevbe eder, helalleşir, niyetini tazeler. Mina’da kılınan beş vakit namaz, kalabalık bir şehir hayatından uzak, sade çadırlarda geçen bir gece ile hacıyı Arafat’taki büyük buluşmaya hazırlar. Peygamberimizin bu gün ve gecede Mina’da sakin bir şekilde namazlarını kılıp güneş doğduktan sonra yola çıkması, ibadette telaş yerine itidal ve düzeni öğretir.

Hac yapmayan için bir hazırlık günü

Hac yapmayan Müslüman da terviye gününü bir hazırlık günü olarak görebilir. Ertesi gün arefe, ardından bayram gelecektir. Bu gün:

• Arefe günü için niyetini tazeleyip arefe orucuna hazırlanabilir.
• Kırgın olduğu yakınlarıyla barışma adımı atabilir; bayrama küskün girmemeye çalışabilir.
• Kurban hisse ve vekâlet işlerini netleştirebilir.
• İhtiyaç sahibi komşu ve akrabaları bayram öncesinde sevindirebilir.
• Arefe günü okuyacağı duaları ve tekbir lafzını öğrenebilir.

Bu tür hazırlıklar, terviye gününe uydurma faziletler yüklemeden onu anlamlı kılmanın sahih yollarıdır. Zira Zilhicce’nin ilk on gününde yapılan her salih amel, sahih hadisin bildirdiği genel fazilete dahildir.

Telbiyenin anlamı

Terviye günü hac için ihrama giren hacıların dilinden düşmeyen söz telbiyedir: “Lebbeyk Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, inne’l-hamde ve’n-ni‘mete leke ve’l-mülk, lâ şerîke lek” (Buhârî, Hac; Müslim, Hac). Anlamı şöyledir: “Buyur Allah’ım, emrindeyim. Emrindeyim, Senin ortağın yoktur, emrindeyim. Hamd Sana, nimet Senin, mülk de Senindir. Senin ortağın yoktur.” Hac yapmayan kişi telbiye getirmekle yükümlü değildir; ancak bu sözlerin anlamı üzerinde düşünmek, onun tevhid ruhunu kalbinde yaşamasına yardımcı olur.

Telbiye, Hz. İbrahim’in Kâbe’yi inşa ettikten sonra insanları hacca çağırmasına verilen bir cevap olarak da yorumlanmıştır (Hac, 22/27). Terviye günü, bu çağrıya cevabın yeniden yüksek sesle dile geldiği bir gündür.

Güncel Sorular

Terviye günü hangi tarihe denk gelir?

Hicrî takvim ay esaslı olduğu için terviye günü her yıl miladi takvimde yaklaşık on bir gün öne gelir. Kesin tarih için 2027 dini günler takvimine bakınız.

Bu gün iş ve okul açısından tatil midir?

Türkiye’de terviye günü resmî tatil değildir. Resmî tatil arefe gününün öğleden sonrasıyla başlar ve bayram günleriyle devam eder.

Terviye günü gece ibadeti yapılmalı mı?

Terviye gecesine (7’yi 8’e bağlayan gece) veya terviye gününden arefeye bağlanan geceye özel bir namaz şekli sahih kaynaklarda bildirilmemiştir. Kişi dilerse teheccüd, Kur’an tilaveti, istiğfar ve dua ile geceyi değerlendirebilir; ancak belirli rekât sayıları ve sureler içeren “terviye namazı” tarifleri sahih değildir. Gece ibadeti her gece için geçerli genel bir faziletle yapılır. Hacılar ise bu gece Mina’da dinlenmeye de önem vermelidir; zira ertesi gün Arafat’ta uzun bir vakfe, ardından Müzdelife’ye yürüyüş ve yoğun bir program onları bekler. Sünnet olan, Peygamberimiz gibi namazları vaktinde kılıp geceyi Mina’da sükûnetle geçirmektir.

Hac hazırlığı yapanlar için tavsiye

Gelecek yıllarda hacca gitmeyi düşünenler, terviye gününden başlayan beş günlük hac programını önceden öğrenmelidir. İhram yasakları, Mina, Arafat ve Müzdelife’deki görevler, taşlama ve tavaf vakitleri bilinirse hac daha huzurlu geçer. Diyanet’in hac rehberleri ve kafile görevlilerinin eğitimleri bu açıdan önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Terviye günü neden bu adı almıştır?

En güçlü açıklamaya göre hacılar bu gün Arafat ve Mina için su tedarik ettiklerinden “su hazırlama günü” anlamında terviye denmiştir.

Terviye günü oruç tutmak sünnet mi?

Zilhicce’nin ilk dokuz günü orucunun bir parçası olarak müstehaptır. Ancak bu güne özel ayrı bir sevap vaat eden rivayetler sahih değildir.

Hacılar terviye günü Mina’ya gitmezse hacları geçerli olur mu?

Evet. Terviye günü Mina’da bulunmak ve orada gecelemek sünnettir; terk edilmesi haccı bozmaz ve ceza gerektirmez.

Terviye günü teşrik tekbiri getirilir mi?

Hayır. Farz namazlardan sonra getirilen teşrik tekbirleri arefe günü sabah namazından başlar. Terviye günü ise serbest tekbir ve zikir yapılabilir.

Terviye günü için özel bir dua var mı?

Bu güne özgü sahih bir dua nakledilmemiştir. Hacılar telbiyeyi çokça getirir; hac yapmayanlar tekbir, tehlil, tahmid ve istedikleri dualarla günü değerlendirir.

Terviye gününden sonra hangi gün gelir?

Terviye gününden sonra arefe günü (9 Zilhicce), ardından Kurban Bayramı’nın birinci günü gelir. Bayramla ilgili yazılar için Ramazan ve bayramlar bölümüne bakabilirsiniz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 27 Ocak 2026 · Kaynaklar: Hac Suresi (22/28); Bakara Suresi (2/203); Müslim, Hac (Câbir’in Veda Haccı hadisi); Buhârî, Hac (Enes rivayeti); Buhârî, Îdeyn (salih amel hadisi); Tirmizî, Savm; Diyanet İlmihali, c. 1, Hac bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Terviye” maddesi