Hapşırma ve Esneme Adabı: Hapşırınca Ne Denir, Nasıl Dua Edilir?

Sünnete göre hapşıran kimse “Elhamdülillah” der; bunu işiten “Yerhamükellah” (Allah sana merhamet etsin) diye dua eder; hapşıran da “Yehdîkümullâhu ve yuslihu bâleküm” (Allah size hidayet versin ve hâlinizi düzeltsin) diye karşılık verir (Buhârî, Edeb 126). Hapşırırken ağız el veya mendille kapatılır, ses kısılır. Esneme ise mümkün olduğunca tutulur, tutulamazsa ağız kapatılır ve ses çıkarılmaz (Buhârî, Edeb 128; Müslim, Zühd 56-59).

Hapşırma ve Esneme Hakkındaki Temel Hadis

“Allah hapşırmayı sever, esnemeyi sevmez. Biriniz hapşırıp Allah’a hamd ettiğinde, onu işiten her Müslümanın ‘Yerhamükellah’ demesi bir haktır. Esnemeye gelince, o şeytandandır. Biriniz esneyeceği zaman gücü yettiğince onu engellesin…” (Buhârî, Edeb 125, 128)

Âlimler bu ifadeyi şöyle açıklamışlardır: Hapşırma çoğu zaman bedenin hafiflemesi ve zindelik hâliyle, esneme ise ağırlık, tokluk ve gevşeklikle ilişkilidir. Esnemenin “şeytandan” oluşu, şeytanın insanın gevşeklik ve gaflet hâlinden hoşlanması anlamındadır; esneyen kimse günah işlemiş olmaz.

Hapşırınca Yapılacaklar

1. Ağzı kapatmak ve sesi kısmak: Ebû Hüreyre, “Resûlullah hapşırdığında elini veya elbisesini ağzına kapatır ve sesini kısardı” der (Ebû Dâvûd, Edeb 90; Tirmizî, Edeb 6). Bu sünnet, hem edep hem de başkalarına hastalık bulaştırmamak açısından bugün de aynen geçerlidir. Mendil veya dirsek içi kullanmak maksada uygundur.
2. Hamd etmek: “Elhamdülillah” veya “Elhamdülillâhi alâ külli hâl” (Her hâlükârda Allah’a hamdolsun) denir (Ebû Dâvûd, Edeb 91; Tirmizî, Edeb 3).
3. Duaya karşılık vermek: Kendisine “Yerhamükellah” diyene “Yehdîkümullâhu ve yuslihu bâleküm” der. Bazı rivayetlerde “Yağfirullâhu lenâ ve leküm” (Allah bizi ve sizi bağışlasın) ifadesi de yer alır.

Teşmît: Hapşırana Dua Etmenin Hükmü

Hapşırana “Yerhamükellah” demeye teşmît denir. Bu, Müslümanın Müslüman üzerindeki haklarından biridir: “Müslümanın Müslüman üzerindeki hakkı beştir: selamı almak, hastayı ziyaret etmek, cenazeye katılmak, davete icabet etmek ve hapşırana dua etmek” (Buhârî, Cenâiz 2; Müslim, Selâm 4). Hanefî âlimlerine göre teşmît, hamd edeni işitenler için farz-ı kifâye veya vacip hükmündedir; topluluktan birinin söylemesi yeterlidir. Şâfiîlere göre ise sünnettir.

Hamd etmeyene dua edilmez

Peygamberimizin yanında iki kişi hapşırmış; o birine dua etmiş, diğerine etmemiştir. Sebebi sorulunca “Bu Allah’a hamd etti, öbürü etmedi” buyurmuştur (Buhârî, Edeb 127; Müslim, Zühd 53). Hamd etmeyi unutan kimseye nazikçe hatırlatmak ise güzel bir davranıştır.

Üçten fazla hapşırana

“Kardeşine üç defa teşmît yap; bundan fazlası nezledir” (Ebû Dâvûd, Edeb 92). Art arda hapşıran kimseye üçten sonra dua etmek gerekmez; ona şifa dilemek uygun olur.

Gayrimüslim hapşırırsa

Medine’deki Yahudiler, “Yerhamükellah” demesini umarak Peygamberimizin yanında hapşırırlardı; o da onlara “Yehdîkümullâhu ve yuslihu bâleküm” derdi (Ebû Dâvûd, Edeb 93; Tirmizî, Edeb 3). Buna göre Müslüman olmayan birine hidayet ve iyilik duası yapılır.

Esneme Adabı

• Gücü yettiğince tutmak: “Biriniz esnediğinde gücü yettiğince onu tutsun” (Müslim, Zühd 56).
• Ağzı kapatmak: “Biriniz esnediğinde eliyle ağzını kapatsın” (Müslim, Zühd 57). Âlimler sol elin tersiyle kapatmayı uygun görmüşlerdir.
• Ses çıkarmamak: “Hâ, hâ” diye ses çıkarmak hoş karşılanmamıştır; “şeytan buna güler” buyrulmuştur (Buhârî, Edeb 128).
• Namazda daha dikkatli olmak: Namazda esneme gelirse dudaklar kapatılarak veya el ağza götürülerek engellenir (Müslim, Zühd 59).

Esneme sırasında veya sonrasında okunacak özel bir dua veya “eûzü” çekme uygulaması sahih hadislerde yer almaz. Halk arasında yaygın olan bu alışkanlığı sünnet olarak nitelemek doğru değildir; yapılması gereken, hadiste bildirildiği gibi esnemeyi tutmak ve ağzı kapatmaktır.

Bu Adabın Hikmetleri

Hapşırma gibi istem dışı ve sıradan bir refleksin bile hamd ve duaya vesile kılınması, İslam’ın hayatın her anını Allah’ı anmakla ilişkilendirdiğini gösterir. Teşmît aynı zamanda toplumsal bir bağdır: tanımadığınız biri hapşırdığında ona rahmet dilemek, o da size hidayet ve huzur dilemek suretiyle birkaç saniye içinde üç dua edilmiş olur. Ağzı kapatma sünneti ise çağlar öncesinden gelen bir halk sağlığı terbiyesidir; ancak bu edebi yalnızca tıbbi faydaya indirgemek yerine, başkasına eziyet vermeme ilkesinin bir parçası olarak görmek daha isabetlidir.

Yaygın Hatalar

1. Hapşırınca hamd etmek yerine yalnızca “özür dilerim” veya başka kalıp sözlerle geçiştirmek.
2. Hapşırana “çok yaşa” demekle yetinmek. Bu söz örfen bir iyi dilektir ve günah değildir; ancak sünnetteki duanın yerini tutmaz. İkisini birlikte söylemek mümkündür.
3. Ağzı kapatmadan, yüksek sesle hapşırmak veya esnemek.
4. Hapşırmayı uğur veya uğursuzluk işareti saymak; “biri seni anıyor”, “doğru söyledin” gibi inanışların dinî bir dayanağı yoktur.
5. Hutbe okunurken hapşırana sesli dua etmek; hutbe sırasında konuşmamak esastır, içinden dua edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Namazda hapşıran kimse hamd eder mi?

İçinden veya dudak kıpırdatmadan hamd etmesi namazına zarar vermez; Hanefîlere göre sesli söylememesi daha uygundur. Namaz kılan kimse başkasına “Yerhamükellah” derse bu insan sözü sayıldığından namazı bozulur (Müslim, Mesâcid 33).

Tuvalette hapşıran ne yapar?

Tuvalette Allah’ın adı dil ile anılmaz; bu sebeple kalbinden hamd eder, diliyle söylemez.

Çocuklara bu adap nasıl öğretilir?

Çocuk hapşırdığında birlikte “Elhamdülillah” deyip ardından ona “Yerhamükellah” diye dua etmek en kolay yoldur. Peygamberimizin hamd edene dua edip etmeyene etmemesi, sevgiyle uygulanan bir eğitim yöntemidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Edeb 125-128; Cenâiz 2; Müslim, Zühd 53, 56-59; Selâm 4; Mesâcid 33; Ebû Dâvûd, Edeb 90-93; Tirmizî, Edeb 3, 6