İmam Nevevî Kimdir? Riyâzü’s-Sâlihîn ve Kırk Hadis Müellifi

İmam Nevevî, asıl adıyla Muhyiddin Yahyâ b. Şeref, hicrî 631 (1233) yılında Suriye’nin Havran bölgesindeki Nevâ kasabasında doğmuş, 676 (1277) yılında henüz kırk beş yaşındayken vefat etmiş büyük hadis ve fıkıh âlimidir. Riyâzü’s-Sâlihîn, el-Erbaûn (Kırk Hadis) ve Sahîh-i Müslim şerhi gibi eserleri, yüzyıllardır dünyanın dört bir yanında okunmaktadır. Şâfiî mezhebinde görüşleri esas alınan en önemli iki müctehidden biridir.

Nevâ’dan Dımaşk’a

Nevevî, küçük yaşta Kur’an’ı ezberledi. Kaynaklar, çocukken diğer çocukların onu oyuna zorladığında ağlayarak kaçtığını ve Kur’an okumaya devam ettiğini aktarır. Babası onu dükkânda çalıştırmak istediyse de oğlunun alışverişten çok Kur’an’la meşgul olduğunu gördü.

On dokuz yaşında Dımaşk’a (Şam) giderek Revâhiyye Medresesi’ne yerleşti. Burada olağanüstü bir gayretle çalıştı. Günde on iki ayrı derse katıldığı; fıkıh, hadis, usul, dil ve isimler ilmi gibi farklı alanlarda dersler okuduğu nakledilir. Uykusunu en aza indirmiş, uyku bastırdığında kitaplarına yaslanıp kısa bir süre dinlenip tekrar çalışmaya dönermiş.

Sade ve takva dolu bir hayat

Nevevî’nin hayatı, zühd ve takvanın canlı bir örneğidir. Sade giyinir, az yer, şüpheli buldukları şeylerden sakınırdı. Hayatı boyunca evlenmedi ve kendini tamamen ilme adadı. Dârü’l-Hadîsi’l-Eşrefiyye’de hocalık yaptı; ancak buradan aldığı maaşı kendisi için kullanmadığı nakledilir.

Hakkı söylemekten de çekinmezdi. Memlûk Sultanı Baybars’ın halktan savaş için ek vergi toplamak istediği dönemde, âlimlerin buna fetva vermesine rağmen Nevevî karşı çıktı. Önce hazinenin ve devlet adamlarının imkânlarının kullanılması gerektiğini söyledi. Bu cesur tavrı sebebiyle Dımaşk’tan çıkarıldığı ve memleketine döndüğü anlatılır.

Başlıca eserleri

• Riyâzü’s-Sâlihîn: Ahlak, ibadet ve adab konularındaki ayet ve hadisleri bablar hâlinde toplayan eser. Her babın başında ilgili ayetleri zikreder, ardından hadisleri sıralar. Camilerde ve evlerde en çok okunan hadis kitaplarındandır.
• el-Erbaûn (Kırk Hadis): Dinin temel esaslarını özetleyen kırk iki hadisten oluşur. “Ameller niyetlere göredir” hadisiyle başlar. Üzerine sayısız şerh yazılmıştır.
• el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim: Sahîh-i Müslim’in en meşhur şerhidir.
• el-Ezkâr: Günlük hayatın farklı anlarında okunacak dua ve zikirleri hadislerle birlikte toplar.
• Minhâcü’t-tâlibîn: Şâfiî fıkhının temel metinlerinden biridir.
• el-Mecmû’: Tamamlamaya ömrünün yetmediği kapsamlı fıkıh şerhi.

Riyâzü’s-Sâlihîn neden bu kadar sevilir?

Eserin gücü, sadeliğinden ve pratik oluşundan gelir. Okuyucu, tövbe, sabır, doğruluk, anne babaya iyilik, komşu hakkı gibi hayatın içinden konuları doğrudan ayet ve hadislerle öğrenir. Hadislerin büyük çoğunluğu sahih kaynaklardan seçilmiştir. Bu yüzden hem ilim ehli hem de sıradan okuyucu için güvenilir bir başvuru kitabı olmuştur.

Nevevî’den alınacak dersler

1. Kısa bir ömür, doğru değerlendirildiğinde nesillere yetecek bir miras bırakabilir.
2. İlim, takva ve güzel ahlakla birleştiğinde bereketli olur.
3. Âlimin görevi, gerektiğinde güç sahiplerine hakkı hatırlatmaktır.
4. Bilgiyi sade ve anlaşılır biçimde sunmak, onu herkese ulaştırmanın yoludur.

Sık Sorulan Sorular

Kırk Hadis’te neden kırk iki hadis var?

Kırk sayısı yuvarlak bir ifade olarak kullanılmıştır. Nevevî, dinin temel esaslarını kapsaması için kırk iki hadise yer vermiştir; sonradan İbn Receb bu sayıyı elliye tamamlamıştır.

Nevevî hangi mezheptendi?

Fıkıhta Şâfiî’dir. Râfiî ile birlikte mezhebin en güvenilir iki otoritesi kabul edilir; ikisinin ittifak ettiği görüş mezhepte esas alınır.

Kabri nerededir?

Memleketi Nevâ’da vefat etmiş ve orada defnedilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nevevî" maddesi; Nevevî, Riyâzü's-Sâlihîn; Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1; Müslim, İmâre 155