Riyâzü’s-Sâlihîn ve Kırk Hadis: İmam Nevevî’nin Eserleri

Riyâzü’s-Sâlihîn ve Kırk Hadis (el-Erbaûn), Şâfiî fakih ve hadis âlimi İmam Nevevî’nin (ö. 676/1277) yazdığı, asırlardır İslam dünyasında en çok okunan hadis kitaplarındandır. Riyâzü’s-Sâlihîn ahlak, ibadet ve adaba dair yaklaşık iki bin hadisi konu başlıkları altında toplar; Kırk Hadis ise dinin temel ilkelerini özetleyen kırk iki hadisten oluşur. Her ikisi de hadis okumaya başlamak isteyenler için sıkça tavsiye edilen eserlerdir.

İmam Nevevî Kimdir?

Yahyâ b. Şeref en-Nevevî, bugünkü Suriye’de Havran bölgesindeki Nevâ kasabasında doğdu ve Şam’da yetişti. Kırk beş yıllık kısa ömrüne rağmen fıkıh, hadis ve ahlak alanında çok sayıda eser bıraktı. Zühdü, sade yaşayışı ve ilme bağlılığıyla tanınır. Sahîh-i Müslim şerhi, el-Mecmû’ ve el-Ezkâr diğer önemli eserleridir.

Riyâzü’s-Sâlihîn

Kitabın adı “salihlerin bahçeleri” anlamına gelir. Nevevî eserinde şu yöntemi izler:

• Her bab, konuyla ilgili ayetlerle başlar.
• Ardından çoğunlukla Buhârî ve Müslim başta olmak üzere güvenilir kaynaklardan seçilmiş hadisler gelir.
• Senetler kısaltılır; genellikle yalnızca sahabi ve hadisin kaynağı belirtilir.
• Gerekli yerlerde kelime açıklamaları ve kısa notlar eklenir.

Kitap ihlas, tövbe, sabır, doğruluk, anne babaya iyilik, komşu hakkı, zikir, dua, selam, yemek adabı gibi günlük hayata dair geniş bir yelpazeyi kapsar. Nevevî önsözde yalnızca sahih hadisleri almayı hedeflediğini belirtmiştir. Sonraki âlimler, kitaptaki hadislerin büyük çoğunluğunun sahih veya hasen olduğunu, pek az sayıda zayıf rivayet bulunduğunu tespit etmiştir.

Kırk Hadis (el-Erbaûn en-Neveviyye)

İslam geleneğinde kırk hadis derleme alışkanlığı yaygındır. Bu gelenek, kırk hadis ezberleyene dair bir rivayete dayanır; ancak Nevevî, bu rivayetin bütün yollarıyla zayıf olduğunu açıkça belirtmiş, kendisinin bu eseri hadisin faziletine değil, ilmi yayma teşvikine dayanarak yazdığını söylemiştir. Bu, onun ilmî dürüstlüğünü gösteren güzel bir örnektir.

Eserdeki hadisler, dinin “temel kaideleri” sayılan rivayetlerdir. Bunlardan bazıları:

1. “Ameller niyetlere göredir” hadisi (Buhârî, Bed’ü’l-vahy 1).
2. İslam, iman ve ihsanı açıklayan Cibrîl hadisi (Müslim, Îmân 1).
3. “Helal de bellidir, haram da bellidir” hadisi (Buhârî, Îmân 39; Müslim, Müsâkāt 107).
4. “Kişinin kendisini ilgilendirmeyeni terk etmesi, Müslümanlığının güzelliğindendir” hadisi (Tirmizî, Zühd 11).
5. “Zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yoktur” hadisi (İbn Mâce, Ahkâm 17).

Nevevî başlangıçta kırk hadis toplamış, sonra ilave ederek sayıyı kırk ikiye çıkarmıştır. İbn Receb el-Hanbelî, bu esere sekiz hadis ekleyerek elliye tamamlamış ve Câmiu’l-ulûm ve’l-hikem adıyla geniş bir şerh yazmıştır.

Bu Eserler Nasıl Okunmalı?

Riyâzü’s-Sâlihîn’i günde birkaç hadis okuyarak, bab bab ilerlemek faydalıdır. Pek çok camide ve evde sabah namazından sonra veya aile sohbetlerinde okunması güzel bir gelenektir. Kırk Hadis ise ezberlemeye çok uygundur. Okurken güvenilir bir tercüme ve kısa açıklamalar içeren bir baskı tercih etmek, hadislerin doğru anlaşılmasına yardımcı olur.

Sık Sorulan Sorular

Riyâzü’s-Sâlihîn’deki bütün hadisler sahih midir?

Büyük çoğunluğu sahih veya hasendir. Az sayıda zayıf rivayet bulunduğu âlimlerce belirtilmiştir; tahkikli baskılarda bunlar işaretlenir.

Kırk hadis ezberlemenin özel bir fazileti var mı?

Bu konudaki meşhur rivayet, Nevevî’nin de belirttiği gibi zayıftır. Ancak hadis öğrenmek ve öğretmek, sahih rivayetlerle teşvik edilmiş güzel bir ameldir.

Hadis okumaya hangi kitapla başlanmalı?

Riyâzü’s-Sâlihîn, Kırk Hadis ve Diyanet’in Hadislerle İslâm serisi, konu başlıkları ve açıklamaları sayesinde başlangıç için uygun eserlerdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1; Müslim, Îmân 1; Buhârî, Îmân 39; Müslim, Müsâkāt 107; Tirmizî, Zühd 11; İbn Mâce, Ahkâm 17; Nevevî, Riyâzü's-Sâlihîn; el-Erbaûn; İbn Receb, Câmiu'l-ulûm ve'l-hikem; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nevevî" maddesi