Riyâzü’s-Sâlihîn Nedir? Bölümleri ve Okunuş Yöntemi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Eserin amacı ve yapısı
Seçilen hadislerin özellikleri
Başlıca konular

Riyâzü’s-Sâlihîn, İmam Nevevî’nin salih kimselerin bahçeleri anlamına gelen adıyla yazdığı, hadisleri konulara göre sıralayan ahlak ve ibadet kitabıdır. Ayetlerle başlayıp hadislerle devam eden her bap, tek bir erdemi veya yasağı ele alır ve günlük hayata rehberlik eder.

Eserin amacı ve yapısı

Nevevî mukaddimede eseri, ahireti arzulayan kimsenin yolunu aydınlatmak için hazırladığını belirtir. Kitapta önce niyetin ve ihlasın önemi yer alır. Sonra tövbe, sabır, doğruluk, murakabe, takva, yakîn, tevekkül ve istikamet gibi kalp amelleri gelir. Arkasından Kur’an okuma, zikir, dua, selam, hasta ziyareti, yolculuk adabı, yeme-içme, giyim, uyku ve ilim adabı, sonra hayır işleri ve yasaklar bölümleri sıralanır.

Her baba genellikle bir veya birkaç ayetle başlar, ardından hadisler verilir. Hadislerin sonunda kaynağı belirtilir; bazı hadislerde nadir kelimelerin anlamı açıklanır.

Seçilen hadislerin özellikleri

Nevevî, kitaba sahih hadisleri alacağını söylemiştir. Ağırlıklı olarak Buhârî ve Müslim’e dayanır; Tirmizî, Ebû Dâvûd ve Nesâî gibi kaynaklardan da hadisler ekler. Nadiren zayıf hadise yer verir ve bunları fazilet bahsinde kullanır. Bu nedenle gözden geçirilmiş, tahric edilmiş baskıları tercih etmek yerindedir.

Başlıca konular

Kalp amelleri: ihlas, yakîn, tevekkül, korku ve ümit dengesi.
İbadet ve zikir: namaz, Kur’an, dua, istiğfar ve tövbe adabı.
Ahlak: sabır, doğruluk, tevazu, hayâ ve merhamet.
Toplumsal ilişkiler: komşuluk, anne babaya iyilik, akraba hakkı, yetim ve hastaya yardım.
Yasaklar: gıybet, yalan, kibir, haset ve zulüm.

Nasıl okunmalı?

Kitap, cami derslerinde ve aile sohbetlerinde okunmak için yazılmıştır. Bir baptaki hadisleri art arda okumak yerine birkaçını seçip anlamı üzerinde düşünmek daha verimlidir. Örneğin sabır bahsini okurken sabır maddesindeki tanımlar, tövbe bahsinde tövbe adabı okumaya yardımcı olur. Hadisin geçtiği bağlama ve fıkhî sınırlarına şerhlerden bakılmalıdır. Büyük şerhler arasında İbn Allân’ın Delîlü’l-fâlihîn adlı eseri anılır.

Diğer eserlerle ilişkisi

Riyâzü’s-Sâlihîn ile Nevevî’nin el-Ezkâr’ı birbirini tamamlar; biri ahlak ve ibadeti, diğeri dua ve zikri işler. Kırk hadis derlemesi ise itikat ve fıkhın ana ilkelerine odaklanır. Kur’an adabı için Kur’an okuma adabı yazısıyla birlikte bakılabilir; ahlak çerçevesi için İslam ahlakının temelleri faydalıdır.

Ayetlerin ve hadislerin birlikte kullanımı

Riyâzü’s-Sâlihîn’in ayırıcı özelliği, her bahsin önce Kur’an ayetleriyle açılmasıdır. Böylece hadis, Kur’an’ın ilkesinin Peygamber uygulamasındaki açıklaması olarak sunulur. Örneğin sabır bahsinde önce sabrı öven ayetler, sonra hastalıkta, musibette ve ilk şokta sabra dair hadisler yer alır. Bu düzen, okuyucuya Kur’an-sünnet bütünlüğünü hissettirir.

Nevevî bazı baplarda sahih hadisin yanında rivayetin hangi kitapta geçtiğini kısaca belirtir; okuyucunun tahrici kolayca yapabilmesi için kaynak göstermiştir. Türkçe neşirlerde ise çoğu zaman hadis numarası, baskı sistemine göre değişir. Bu nedenle atıf yaparken bölüm adını vermek daha sağlıklıdır. Kitabın bir diğer özelliği, her yaştan okuyucuya hitap eden sade bir dil kullanmasıdır; bu sayede hem medrese talebeleri hem de sıradan cemaat üyeleri tarafından aynı kitap okunabilmiştir. Peygamberimizin ahlakı yazısı, kitaptaki hadislerin uygulamadaki karşılığını görmek için faydalıdır.

Eser etrafındaki literatür

Riyâzü’s-Sâlihîn üzerine Arapça, Farsça ve Türkçe birçok şerh yazılmıştır. Muhammed b. Allân’ın şerhi ile Hâlid el-Ezherî’nin çalışması bunlardandır. Türkiye’de Ahmed Naim, Mehmet Emin Ay ve Diyanet’in hazırladığı tercüme ve şerhler yaygındır. Eserin hadislerine yapılan tahric çalışmaları, özellikle Şuayb el-Arnaût’un tahkikli neşri, sıhhat dereceleri hakkında bilgi verir. Okuyucunun kendi günlük hayatında kitabı rehber edinmesi için her hadisin altındaki açıklamaları okuması, tek bir hadisin tüm konuyu karşılamadığını görmesi önemlidir. Kitabın baplarını mevsime, ihtiyaca veya hâle göre seçerek okumak da mümkündür; örneğin hastalıkta sabır ve hasta ziyareti bölümlerini, yolculukta yolculuk adabını okumak, hadisleri hayatla buluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Riyâzü’s-Sâlihîn’in bütün hadisleri sahih midir?

Nevevî hadislerin çoğunu Buhârî ve Müslim ile diğer güvenilir kaynaklardan almıştır; yine de eserde sıhhat dereceleri farklı hadisler bulunur. Tek tek hadislerin derecesi hadis şerhlerinde incelenmelidir.

Eser kaç bölümden oluşur?

Nevevî eseri bablara ayırmıştır; baplar kitaplar altında toplanır. Kitap sayısı ve bap adedi nüshaya göre değişen sayımlarla verilir; ana yapı ahlak ve ibadet konularının sıralanmasıdır.

Kitap hangi dile çevrilmiştir?

Türkçe dahil dünya dillerinin çoğuna çevrilmiş, çok sayıda şerhi yapılmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Ekim 2026 · Kaynaklar: Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Riyâzü’s-Sâlihîn" maddesi; İbn Allân es-Sıddîkî, Delîlü’l-fâlihîn li-turuki Riyâzi’s-sâlihîn

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →