Buhârî’nin Sahîh’i: Özellikleri ve Yazılış Hikâyesi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Yazılışının hikâyesi
Seçme şartları
Eserin düzeni

Sahîh-i Buhârî, İmam Muhammed b. İsmâil el-Buhârî’nin (ö. 256/870) sahih hadisleri konulara göre topladığı el-Câmiu’s-sahîh adlı eseridir. Ehl-i Sünnet âlimlerince hadis kitapları arasında en güvenilir kabul edilir ve yüzlerce şerhi yazılmıştır.

Yazılışının hikâyesi

Rivayete göre Buhârî, hocası İshak b. Râhûye’nin sahih hadisleri ayrı bir kitapta toplama tavsiyesi üzerine çalışmaya başlamış; yaklaşık on altı yıl süren bir çalışmanın sonunda eserini tamamlamıştır. Altı yüz bin civarı rivayet arasından seçim yaptığı aktarılır. Her hadisi yazmadan önce gusledip iki rekât namaz kıldığı da anlatılır. Bu bilgiler tabakat kitaplarında geçer; sayılar yuvarlak olabilir ancak eserin titiz bir seçimle oluştuğu kesindir.

Seçme şartları

Buhârî, sened bağlantısında muasırlık (çağdaşlık) yanında ravilerin birbirleriyle görüştüğünü de arar; Müslim ise yalnızca çağdaşlığı yeterli sayar. Bu sebeple Buhârî’nin ölçüsü daha sıkı kabul edilir. Ravilerin adalet ve zabtta üst düzeyde olması gerekir. Buhârî bazı ravilerden asıl hadis yerine mütâbaât olarak rivayet etmiştir.

Eserin düzeni

Kitap, “Bed’ü’l-vahy” (Vahyin başlangıcı) bölümüyle açılır. Sonra îmân, ilim, taharet, namaz, zekât, hac, oruç, alışveriş, vasiyetler, cihad, yaratılış, peygamber kıssaları, menâkıb, megâzî, tefsir, fezâilü’l-Kur’ân, nikâh, talâk, yiyecekler, giyim, edep, rikak, kader, yeminler, fitneler ve tevhid gibi kitaplarla devam eder. Her kitap bablara ayrılmıştır. Buhârî’nin bab başlıkları, onun fıkhî tercihlerini yansıttığı için “Buhârî’nin fıkhı bablarındadır” denmiştir.

Tekrar yöntemi

Aynı hadis, farklı konulara delil olduğu için birçok yerde yinelenir. Bu, tekrarsız hadis sayısını düşürür. Hadisin bazı bölümleri kesilip uygun yerde verilir. Bu yöntem, hem metin farklarını hem de fıkhî çıkarımları gösterir. Çok hadis rivayet eden sahabilerden Ebû Hüreyre ve Enes b. Mâlik eserde sık geçer.

Şerhler ve kabulü

Eser üzerine en bilinen şerhler İbn Hacer el-Askalânî’nin Fethu’l-bârî’si, Aynî’nin Umdetü’l-kârî’si ve Kastallânî’nin İrşâdü’s-sârî’sidir. Türkiye’de Diyanet ve çeşitli yayınevleri tercüme ve şerh çalışmaları yapmıştır. Bir hadisi Buhârî’ye nispet ederken kitap ve bab adı verilir. Kaynakça gösterirken numaralar baskıya göre değiştiği için kitap adıyla anmak güvenlidir.

Eserdeki hadislerin çoğu Hz. Peygamber’in hayatı ve uygulamalarıyla ilgilidir. Altı kitap bütünü içindeki yeri için Kütüb-i Sitte yazısına bakılabilir.

Buhârî’nin hayatı ve ilim yolculuğu

Buhârî hicrî 194’te Buhara’da doğdu. Küçük yaşta babasını kaybetti; annesi onu ilim tahsiline yönlendirdi. On altı yaşlarında Mekke’ye gitti, hac yaptı ve Hicaz’da hadis dinledi. Sonraki yıllarda Basra, Kûfe, Bağdat, Şam, Mısır ve Horasan’a seyahat ederek bin kadar hocadan hadis aldığı nakledilir. Nîsâbûr’da meclisleri büyük ilgi gördü. Hayatının sonunda siyasi bir anlaşmazlık yüzünden Buhara’dan ayrılmak zorunda kaldı ve Semerkand yakınlarındaki Hartenk köyünde hicrî 256’da vefat etti.

Buhârî’nin Sahîh’in dışında et-Târîhu’l-kebîr, el-Edebü’l-müfred ve Halku efâli’l-ibâd gibi eserleri de vardır. El-Edebü’l-müfred, günlük hayat ve ahlak konularındaki hadisleri topladığı için özellikle ahlak literatürü açısından önemlidir. Peygamberimizin ahlakı bahsiyle birlikte okunması faydalıdır.

Kitaba yönelik eleştiri ve savunma

Dârekutnî, Buhârî’deki yüz otuz kadar hadisin sıhhat şartlarına tam uymadığını ileri sürmüş, İbn Hacer ise Hedyü’s-sârî mukaddimesinde bu eleştirilere tek tek cevap vermiştir. Çağdaş dönemde de bazı araştırmacılar belirli hadislerin metin yönünden yeniden değerlendirilmesini istemiştir. Hadis ilminde bu tartışmalar ilmî olgunluk içinde sürdürülür. Okuyucu için önemli olan, Sahîh-i Buhârî’nin ilk dönemden itibaren ümmet tarafından büyük itibar gördüğünü ve rivayetlerinin yüzyıllardır titizlikle incelendiğini bilmesidir. Ahlak bölümleri için İslam ahlakının temelleri yazısına bakılabilir. Hadis alanında çalışanlar, Buhârî’nin rivayetlerini kullanırken şerhlerdeki açıklamaları ve diğer kaynaklardaki paralel tarikleri de karşılaştırır; böylece lafız farkları, ziyadeler ve bağlam bilgisi daha net görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Buhârî kaç hadis seçmiştir?

Tekrarlarla birlikte yedi bin küsur, tekrarsız ise iki bin altı yüz civarında hadis bulunduğu belirtilir; sayılar neşirlere ve sayım yöntemine göre değişir.

Kur’an’dan sonra en sahih kitap mıdır?

Ehl-i Sünnet âlimleri çoğunlukla hadis kitapları arasında Buhârî’yi en sahih kabul eder. Ancak “Kur’an’dan sonra en sahih kitap” ifadesi bir üstünlük sıralaması değil, hadis kitapları içindeki konumu anlatır.

Buhârî’de zayıf hadis var mıdır?

Eser sahih hadis şartıyla yazılmıştır. Bazı rivayetler hakkında hadis âlimlerince eleştiriler yapılmış, bunlar şerhlerde ele alınmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Buhârî" ve "el-Câmiu’s-Sahîh" maddeleri; İbn Hacer, Fethu’l-bârî ve Hedyü’s-sârî; Kastallânî, İrşâdü’s-sârî

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →