Mûte Savaşı: Üç Komutanın Şehadeti ve Hâlid b. Velîd’in Dönüşü
Mûte Savaşı nedir, neden yapıldı? Bizans’la ilk büyük karşılaşma, Zeyd, Ca‘fer ve Abdullah b. Revâha’nın şehadeti, Hâlid’in orduyu kurtarışı.
Kısa cevap: Mûte Savaşı, hicretin 8. yılında (Cemâziyelevvel) üç bin kişilik İslam ordusu ile Bizans ve müttefiki Hristiyan Arap kabilelerinden oluşan çok daha kalabalık bir ordu arasında, bugünkü Ürdün’ün Kerek bölgesindeki Mûte köyü yakınında yapılmıştır. Sebebi, Hz. Peygamber’in Busrâ emirine gönderdiği elçi Hâris b. Umeyr’in Gassânî bir yönetici tarafından öldürülmesidir. Hz. Peygamber’in sırasıyla tayin ettiği üç komutan şehit oldu; ardından sancağı alan Hâlid b. Velîd orduyu büyük kayıp vermeden geri çekmeyi başardı.
Savaşın Sebebi
Dönemin teamüllerinde elçiye dokunulmazdı. Elçinin öldürülmesi ağır bir diplomatik saldırı sayıldı. Resûlullah üç bin kişilik bir ordu hazırladı ve daha önce hiç yapmadığı bir şekilde komutanları sırayla belirledi:
- Zeyd b. Hârise: Hz. Peygamber’in azatlısı ve evlatlığı.
- Ca‘fer b. Ebû Tâlib: Zeyd şehit olursa komutan.
- Abdullah b. Revâha: Ca‘fer de şehit olursa komutan.
Bunlar da şehit olursa Müslümanların aralarından birini seçmesi emredildi (Buhârî, Megâzî).
Güçler Dengesi
Ordu Maan’a vardığında karşılarında çok büyük bir düşman gücünün toplandığını öğrendi. Kaynaklarda bu sayı çok yüksek rakamlarla verilir; kesin olmasa da dengesizliğin çok büyük olduğu açıktır. Bir kısım sahabi Medine’ye haber gönderilip destek istenmesini önerdi. Abdullah b. Revâha ise “Biz sayıyla ve kuvvetle değil, Allah’ın bize ikram ettiği bu dinle savaşıyoruz” diyerek orduyu cesaretlendirdi.
Üç Komutanın Şehadeti
Savaşta önce Zeyd sancağı taşıyarak şehit oldu. Ardından sancağı Ca‘fer aldı; siyer kaynaklarına göre önce sağ, sonra sol eli kesilince sancağı kucaklayarak taşımaya devam etti ve şehit düştü. Abdullah b. Ömer, Ca‘fer’in vücudunda ön tarafta doksan küsur yara saydıklarını anlatır (Buhârî, Megâzî). Resûlullah, Ca‘fer’e iki eli yerine cennette iki kanat verildiğini bildirdiği için ona “Tayyâr” (uçan) ve “Zü’l-cenâheyn” (iki kanatlı) denmiştir. Son olarak Abdullah b. Revâha da şehit oldu.
Resûlullah’ın Haber Vermesi
Enes b. Mâlik’in rivayetine göre, haber henüz Medine’ye ulaşmadan Hz. Peygamber gözleri yaşararak komutanların şehadetini ashabına bildirdi ve şöyle buyurdu: “Sonunda sancağı Allah’ın kılıçlarından bir kılıç aldı ve Allah onlara fetih nasip etti” (Buhârî, Megâzî).
Hâlid b. Velîd’in Taktiği
Sahabiler sancağı birkaç ay önce Müslüman olan Hâlid b. Velîd’e verdi. Siyer kaynaklarına göre Hâlid, gece ordunun kanatlarının ve ön-arka saflarının yerini değiştirdi ve arkadan toz kaldıran küçük birlikler gönderdi. Düşman sabah yeni takviye geldiğini düşünerek ihtiyatlı davrandı; Hâlid de orduyu düzenli şekilde geri çekti. Bu savaştan sonra “Seyfullah” (Allah’ın kılıcı) unvanıyla anıldı.
Savaşın Sonuçları
- Müslümanlar ilk kez dönemin süper gücüyle karşılaştı ve dağılmadan geri döndü.
- Kayıp azdı; kaynaklarda on iki civarında şehitten söz edilir.
- Kuzey kabileleri arasında İslam’ın itibarı arttı.
- Tebük seferine giden sürecin başlangıcı oldu.
Sık Sorulan Sorular
Geri çekilme bir kaçış mıdır?
Medine’de bazıları dönenlere “kaçanlar” demiş; Resûlullah ise “Onlar kaçanlar değil, inşallah yeniden saldıranlardır” buyurmuştur. Rivayet siyer kaynaklarında geçer.
Ca‘fer’in ailesine ne yapıldı?
Resûlullah, “Ca‘fer’in ailesine yemek hazırlayın; başlarına onları meşgul eden bir iş geldi” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Cenâiz; Tirmizî, Cenâiz). Cenaze evine yemek götürme sünneti buradan gelir.
Mûte’de şehitlerin kabirleri var mıdır?
Evet. Ürdün’deki Mezâr köyünde Zeyd, Ca‘fer ve Abdullah b. Revâha’ya nispet edilen türbeler ziyaret edilmektedir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Buhârî, Megâzî (Gazvetü Mûte); Buhârî, Fezâilü Ashâbi’n-Nebî; Ebû Dâvûd, Cenâiz; Tirmizî, Cenâiz; İbn Hişâm, es-Sîre; Vâkıdî, el-Megâzî; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mûte Savaşı” ve “Ca‘fer b. Ebû Tâlib” maddeleri
Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Buhârî, Megâzî (Gazvetü Mûte); Buhârî, Fezâilü Ashâbi’n-Nebî
- Ebû Dâvûd, Cenâiz; Tirmizî, Cenâiz
- İbn Hişâm, es-Sîre; Vâkıdî, el-Megâzî
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mûte Savaşı” ve “Ca‘fer b. Ebû Tâlib” maddeleri
İlgili Yazılar
Siyer ve İslam TarihiTâif Yolculuğu: Peygamberimiz Tâif’te Neler Yaşadı?
Peygamberimiz destek bulmak için gittiği Tâif'te taşlandı, yine de beddua etmedi. Yolculuğun seyri, Addâs'ın imanı, dağlar meleği hadisi…
Siyer ve İslam TarihiHeyetler Yılı (Senetü’l-Vüfûd): Arap Kabileleri Nasıl Müslüman Oldu?
Heyetler yılı nedir? Hicretin 9-10. yıllarında Medine’ye gelen kabile heyetleri, Sakīf, Necran Hristiyanları ve Temîm heyetleriyle yapılan görüşmeler.
Siyer ve İslam TarihiHuneyn Gazvesi ve Tâif Kuşatması: Çokluğa Güvenmenin Dersi
Huneyn Gazvesi nasıl geçti, Tâif neden kuşatıldı? Hevâzin pususu, dağılan ordunun toparlanması, Ci‘râne’de ganimet taksimi ve Ensar’a hitap.
Siyer ve İslam TarihiBenî Mustalik Gazvesi ve İfk Hadisesi: Hz. Âişe’ye Atılan İftira
Benî Mustalik Gazvesi nasıl geçti, İfk hadisesi nedir? Hz. Âişe’ye atılan iftira, Nûr Suresi’ndeki beraat ayetleri ve dedikoduya…
Siyer ve İslam TarihiUhud Gazvesi’nde Ne Oldu? Okçular Tepesi ve Alınacak Dersler
Uhud Gazvesi nasıl gelişti, savaşın seyri neden değişti? Okçular tepesi olayı, Âl-i İmrân Suresi’ndeki değerlendirme ve günümüze uzanan…
Siyer ve İslam TarihiBedir Esirlerine Nasıl Davranıldı? İslam’da Esir Hukuku Örneği
Bedir’de alınan yetmiş esire nasıl davranıldı? Fidye kararı, okuma yazma öğretme şartı, esirlere ikram ve İslam’ın esir hukukuna…