Nikâhın Rükünleri ve Şartları: Dinî Nikâh Nasıl Kıyılır?

Hanefi mezhebine göre nikâhın tek rüknü, tarafların evlenme iradelerini ifade eden icap ve kabuldür. Nikâhın sahih olması için ise tarafların ehliyetli olması, aralarında evlenme engeli bulunmaması, icap ile kabulün aynı mecliste yapılması ve nikâhın iki şahit huzurunda kıyılması gerekir. Mehir nikâhın sonucu olarak doğan bir haktır; belirtilmese bile nikâh geçerli olur. Dinî nikâh, bu şartlar yerine gelmişse imam, aile büyüğü veya herhangi bir Müslüman tarafından kıyılabilir; nikâh kıyan kişinin din görevlisi olması şart değildir.

Nikâhın Rüknü: İcap ve Kabul

İcap, taraflardan birinin evlenme teklifini ifade eden ilk sözü; kabul ise diğer tarafın bu teklifi onaylamasıdır. Örneğin kadın veya vekili “Seninle şu mehir karşılığında evlendim” der, erkek de “Kabul ettim” derse nikâh akdi kurulmuş olur. İcap ve kabul geçmiş zaman kipiyle veya kesin bir irade bildiren ifadelerle yapılmalıdır. “Evlenir miyiz?” gibi soru ya da gelecek zaman bildiren ifadeler, kabul geldiği anda akit sayılmaz; tarafların kesin iradesinin ortaya konması gerekir.

Uygulamada nikâhı kıyan kişi taraflara ayrı ayrı sorar: Önce kadına veya vekiline, “Filan oğlu filanı, şu kadar mehir ile kocalığa kabul ettin mi?” denir, “Kabul ettim” cevabı alınır. Sonra erkeğe aynı şekilde sorulur. Bu soru-cevap üçer defa tekrarlanır; üç defa tekrar etmek nikâhın şartı değil, teyit amaçlı bir gelenektir.

Nikâhın Sahih Olmasının Şartları

• Tarafların ehliyeti: Taraflar akıllı ve buluğ çağına ermiş olmalıdır. Ülkemizde resmî evlilik için kanuni yaş sınırlarına da uyulması gerekir.
• Evlenme engelinin bulunmaması: Kan, süt veya evlilik yoluyla hısımlık, başkasıyla evli olma, iddet beklemek gibi engeller bulunmamalıdır.
• Aynı mecliste icap ve kabul: Teklif ve kabul aynı toplantıda yapılmalı; arada konuyu değiştiren bir söz veya ayrılık olmamalıdır.
• Şahitler: Hanefilere göre iki erkek veya bir erkek ve iki kadın Müslüman, akıllı, ergen ve hür şahidin icap ve kabulü birlikte duyması gerekir.
• Rıza: Tarafların hür iradesiyle evlenmesi esastır. Zorla evlendirme İslam’ın ruhuna aykırıdır.
• Kalıcılık niyeti: Belirli bir süre için yapılan nikâh (mut’a) Ehl-i Sünnet’e göre batıldır.

Velinin Durumu

Ebû Hanîfe’ye göre akıllı ve ergen bir kadın, velisinin izni olmadan da kendi nikâhını kıyabilir; ancak dengi olmayan biriyle evlenirse velinin itiraz hakkı vardır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise velinin izni nikâhın sıhhat şartıdır; Peygamberimizin “Velisiz nikâh olmaz” hadisi bu görüşün dayanağıdır (Ebû Dâvûd, Nikâh 19; Tirmizî, Nikâh 14). Hanefi mezhebinde de kızın ailesinin rızası ve bilgisi dâhilinde evlenmesi, hem aile huzuru hem de hikmet açısından en doğru yol olarak tavsiye edilir.

Mehir Nikâhın Şartı mı?

Mehir, nikâhla birlikte kadına ait olan bir haktır ve Kur’an tarafından emredilmiştir: “Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin.” (Nisâ Suresi, 4/4). Ancak nikâh sırasında mehrin miktarı söylenmese veya hiç anılmasa bile nikâh sahih olur; bu durumda kadın, benzerlerinin aldığı mehir olan mehr-i misle hak kazanır. Mehri nikâhta açıkça belirlemek, ileride doğabilecek anlaşmazlıkları önlemek için tavsiye edilir.

Dinî Nikâh Adım Adım Nasıl Kıyılır?

1. Taraflar, şahitler ve nikâhı kıyacak kişi bir araya gelir. Mümkünse ailelerin de bulunması sağlanır.
2. Nikâhı kıyan kişi Allah’a hamd, Peygamberimize salavat getirir ve kısa bir nikâh hutbesi okur. Hutbede genellikle Nisâ Suresi’nin ilk ayeti, Âl-i İmrân 102 ve Ahzâb 70-71. ayetler okunur.
3. Tarafların isimleri ve baba adları, mehrin miktarı açıkça belirlenir.
4. Kadına veya vekiline, ardından erkeğe icap ve kabul soruları sorulur; açık cevaplar alınır.
5. Şahitlerin bu soru ve cevapları duyduğundan emin olunur.
6. Nikâh duası yapılır; yeni evlilere “Bârekallâhu leke ve bârake aleyke ve cemea beynekumâ fî hayr” duası okunur (Ebû Dâvûd, Nikâh 37; Tirmizî, Nikâh 7).

Resmî Nikâh ile İlişkisi

Resmî nikâh da icap, kabul ve iki şahit unsurlarını içerdiğinden, taraflar Müslümansa ve aralarında dinî bir evlenme engeli yoksa dinen de geçerli kabul edilir. Diyanet İşleri Başkanlığı, kadının ve çocukların haklarını korumak amacıyla resmî nikâh yapılmadan dinî nikâh kıyılmamasını tavsiye eder. Bugün müftülükler de resmî nikâh kıyma yetkisine sahiptir; bu yolla resmî ve dinî nikâh tek merasimde birleştirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Dinî nikâhı mutlaka imam mı kıymalıdır?

Hayır. Nikâh tarafların icap ve kabulüyle kurulur; nikâhı kıyan kişi yalnızca bu süreci yöneten kimsedir. Ancak şartları iyi bilen bir din görevlisinin kıyması, hataların önüne geçmek için tercih edilir.

Nikâh telefonla veya internet üzerinden kıyılabilir mi?

Nikâhta tarafların ve şahitlerin aynı mecliste bulunması esas alındığından, klasik görüşe göre bu yolla nikâh kıyılmaz. Taraflardan biri uzaktaysa, güvendiği birini vekil tayin ederek nikâhın o mecliste kıyılmasını sağlayabilir.

Nikâhta Arapça ifade kullanmak şart mı?

Şart değildir. İcap ve kabul, tarafların ve şahitlerin anladığı herhangi bir dille yapılabilir. Önemli olan evlenme iradesinin açık ve kesin olarak ifade edilmesidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Nisâ Suresi (4/1, 4); Âl-i İmrân Suresi (3/102); Ahzâb Suresi (33/70-71); Ebû Dâvûd, Nikâh 19, 37; Tirmizî, Nikâh 7, 14; Kâsânî, Bedâiu's-Sanâi', Kitâbü'n-Nikâh; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II: İslam ve Toplum