Okulda Zorbalık ve Siber Zorbalık: İslam’ın Tavrı ve Çözümler

Zorbalık; bir insanı alay, hakaret, dışlama, tehdit veya fiziksel şiddetle sürekli incitmek demektir ve İslam’da kul hakkını çiğneyen ağır bir günahtır. Mağdur olan gencin yardım istemesi, tanık olanın susmaması, zorbalık yapanın ise tövbe edip helallik dilemesi gerekir. Okul koridorlarından sosyal medyaya kadar uzanan bu sorun, pek çok gencin hayatını derinden etkilemektedir.

İslam’da İnsan Onuru

Kur’an, Âdemoğlunu şerefli kıldığını bildirir (İsrâ Suresi 17/70). Bir insanı aşağılamak, Allah’ın değer verdiği bir varlığı küçük görmek anlamına gelir. Hucurât Suresi bu konuda çok açık ilkeler koyar: Bir topluluk diğerini alaya almasın, belki onlar kendilerinden daha hayırlıdır. Birbirinizi ayıplamayın, birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın (Hucurât Suresi 49/11). Aynı surede kötü zan, tecessüs (başkalarının gizli hâllerini araştırmak) ve gıybet de yasaklanır (Hucurât Suresi 49/12).

Peygamberimiz ise Müslümanın, elinden ve dilinden Müslümanların emin olduğu kimse olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Îmân 4; Müslim, Îmân 64). Bir başka hadiste kişiye kötülük olarak Müslüman kardeşini hor görmesinin yeteceği, her Müslümanın kanının, malının ve namusunun diğerine haram olduğu bildirilir (Müslim, Birr 32).

Zorbalığın Türleri

• Sözlü zorbalık: Alay, hakaret, lakap takma, dış görünüş veya aile durumu üzerinden aşağılama.
• Fiziksel zorbalık: Vurma, itme, eşyalarına zarar verme.
• Sosyal zorbalık: Gruptan dışlama, hakkında dedikodu yayma, başkalarını ona karşı kışkırtma.
• Siber zorbalık: Sosyal medyada hakaret, küçük düşürücü fotoğraf veya video paylaşma, sahte hesaplarla taciz, mesajla tehdit.

Siber zorbalık özellikle yıkıcıdır; çünkü evin içine kadar girer, gece gündüz devam eder ve paylaşılan içerik çok sayıda kişiye ulaşabilir. Bir paylaşımın “sadece şaka” olarak yapılması, verdiği acıyı azaltmaz.

Zorbalığa Uğruyorsan

1. Suçun senin değil: Zorbalık, zorbalık yapanın karakterinden kaynaklanır; senin bir eksikliğinden değil.
2. Sessiz kalma: Anne babana, bir öğretmene, rehber öğretmene veya okul yönetimine anlat. Yardım istemek zayıflık değil, cesarettir.
3. Kanıt topla: Siber zorbalıkta mesajların ve paylaşımların ekran görüntüsünü al; tarihleri not et.
4. Engelle ve bildir: Sosyal medya platformlarının şikâyet ve engelleme araçlarını kullan.
5. Karşılık verme: Hakarete hakaretle cevap vermek durumu büyütür. Kur’an, kötülüğü en güzel olanla savmayı tavsiye eder (Fussilet Suresi 41/34). Ancak bu, haksızlığa boyun eğmek değil, meşru yollarla hakkını aramak demektir.
6. Kendine iyi bak: Sevdiğin insanlarla vakit geçir, seni mutlu eden faaliyetlere devam et. Duygularını paylaşmak için bir psikolojik danışmandan destek al.

Ciddi tehdit, şantaj veya şiddet durumlarında resmi mercilere başvurmak gerekir. Türkiye’de bu tür suçlar hukuken de suçtur.

Zorbalığa Tanık Oluyorsan

Peygamberimiz “Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et.” buyurmuş; zalime nasıl yardım edileceği sorulunca “Onu zulümden alıkoyarsın, işte bu ona yardımdır.” demiştir (Buhârî, Mezâlim 4). Ayrıca kötülük gören kişinin onu eliyle, gücü yetmezse diliyle, ona da gücü yetmezse kalbiyle değiştirmesini emretmiştir (Müslim, Îmân 78).

• Alaya gülerek veya paylaşımı beğenerek zorbalığa ortak olma.
• Güvenliysen zorbalık yapana “Yeter, bu doğru değil” de.
• Mağdurun yanında ol; ona yalnız olmadığını hissettir.
• Durumu bir öğretmene veya yetişkine bildir.

Zorbalık Yaptıysan

Birini incittiğini fark ettiysen bu, değişmek için bir fırsattır. Zorbalık kul hakkıdır ve kul hakkı, hakkı çiğnenen kişi helal etmedikçe sadece tövbeyle düşmez. Peygamberimiz, kardeşine karşı bir haksızlığı olanın, dinar ve dirhemin olmadığı gün gelmeden önce onunla helalleşmesini tavsiye etmiştir (Buhârî, Mezâlim 10).

• Allah’a samimiyetle tövbe et.
• İncittiğin kişiden özür dile ve helallik iste.
• Paylaştığın küçük düşürücü içerikleri kaldır.
• Neden böyle davrandığını düşün; öfke, kıskançlık veya gruba kabul edilme isteği gibi sebepler için yardım al.

Anne Babalar ve Okullar İçin

Çocuğun davranışlarındaki ani değişiklikler, okula gitmek istememesi, eşyalarının sürekli kaybolması veya telefonuna bakınca huzursuzlanması zorbalık belirtisi olabilir. Çocuğu dinlemek, onu suçlamamak ve okul yönetimiyle iş birliği yapmak önemlidir. Evde başkalarına saygı, merhamet ve empati öğretmek ise zorbalığın önlenmesinin temelidir. Okulların da açık kurallar koyması, şikâyetleri ciddiye alması ve öğrencilere güvenle başvurabilecekleri bir yetişkin sunması gerekir. Zorbalığı “çocuklar arasında olur” diyerek hafife almak, mağdurun yalnız kalmasına ve sorunun büyümesine yol açar.

Güçlü olan, zayıfı ezen değil; zayıfın yanında duran ve öfkesine hâkim olandır.

Sık Sorulan Sorular

Arkadaşlar arasında yapılan şakalar da zorbalık sayılır mı?

Karşı tarafın da güldüğü, kimseyi incitmeyen şakalar zorbalık değildir. Ancak bir kişiyi sürekli hedef alan, onu utandıran veya üzen şakalar, “şaka” adı altında yapılsa da zorbalıktır. Ölçü, karşı tarafın nasıl hissettiğidir.

Bana zorbalık yapan kişiyi affetmek zorunda mıyım?

Affetmek büyük bir erdemdir ve Kur’an affedenleri över. Ancak affetmek, hakkınızı aramamak veya zorbalığın devam etmesine izin vermek anlamına gelmez. Önce kendinizi koruyun; affetmek, zamanla ve kendi iradenizle verebileceğiniz bir karardır.

Sosyal medyada birinin hakkında kötü yorum yapmak da günah mı?

Evet. Dijital ortamda söylenen söz de gerçek hayatta söylenen söz gibidir. Hakaret, iftira ve alay içeren yorumlar kul hakkına girer. Ekranın arkasında olmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: İsrâ Suresi (17/70); Hucurât Suresi (49/11-12); Fussilet Suresi (41/34); Buhârî, Îmân 4; Müslim, Îmân 64; Müslim, Birr 32; Buhârî, Mezâlim 4; Buhârî, Mezâlim 10; Müslim, Îmân 78