Bulgaristan’da Müslüman Nüfusu, Mezhepler ve Dinî Yapı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nüfus ve etnik yapı
Osmanlı dönemi ve İslam'ın yerleşmesi
1878 sonrası ve göçler

Bulgaristan’da nüfusun yaklaşık yüzde 10’u Müslüman olarak kaydedilir; bu topluluğun çoğunluğunu Türkler, Pomaklar ve Romanlar oluşturur. Sünnî Hanefî çoğunluğun yanında Alevî-Bektaşî topluluklar da vardır; dinî işler Sofya merkezli Başmüftülük tarafından yürütülür.

Nüfus ve etnik yapı

Bulgaristan’ın nüfusu yaklaşık altı milyon seviyesine gerilemiştir. Bulgar Ortodokslar nüfusun büyük çoğunluğunu oluşturur. Müslümanlar ise Türkler (yaklaşık yüzde 8-9), Pomaklar (Bulgarca konuşan Müslümanlar), Romanlar ve Tatarlar gibi gruplardan oluşur. Türkler özellikle Kırcaali, Razgrad, Şumnu, Silistre ve Deliorman bölgelerinde yoğundur. Pomaklar Rodop Dağları’nda (Smolyan, Zlatograd, Devin), Türkçe ve Bulgarca konuşan topluluklar da bölgede yaşar. Sayımlarda etnik ve dinî aidiyet beyanı isteğe bağlı olduğundan, rakamlar tam bir resim sunmayabilir.

Osmanlı dönemi ve İslam’ın yerleşmesi

Bulgaristan toprakları 14. yüzyılın sonlarında Osmanlı hâkimiyetine girmiş ve 1878’e kadar bu yönetim altında kalmıştır. Bu dönemde Anadolu’dan getirilen Türk nüfus, Deliorman ve Dobruca gibi bölgelere yerleşmiştir. Rodop Dağları’ndaki Slavca konuşan nüfusun bir kısmı zamanla İslam’ı benimsemiştir; Pomak kimliği bu süreçle ilişkilendirilir. Şumnu, Rusçuk, Filibe (Plovdiv), Sofya ve Eski Zağra’da camiler ve medreseler inşa edilmiştir. Bu mirasın bugünkü yapıları için Bulgaristan’ın camileri ve tarihî İslami eserleri yazısına bakılabilir.

1878 sonrası ve göçler

1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında bağımsız Bulgaristan Prensliği kurulmuş, çok sayıda Müslüman Türk Anadolu’ya göç etmiştir. 20. yüzyılda ayrıca Balkan Savaşları, 1923 sonrasındaki mübadele ve 1950-51 göçleri Müslüman nüfusu azaltmıştır. Türkiye ile Bulgaristan arasında 1968 Göç Anlaşması ve ardından diğer anlaşmalar bu göçlerin hukuki çerçevesini çizmiştir. Bu uzun göç tarihi, Türkiye’de Bulgaristan kökenli büyük bir nüfusun oluşmasına neden olmuştur.

“Yeniden Doğuş Süreci” (1984-1989)

Komünist yönetim, 1984-85 yıllarında Türk ve Müslüman azınlığa zorla Bulgar isimleri verdirmiş, Türkçe konuşmayı, İslami geleneklerin uygulanmasını ve sünnet gibi dinî uygulamaları yasaklamıştır. Bu uygulamalara karşı yürütülen protestolar şiddetle bastırılmıştır. 1989’da Bulgaristan’ın sınırları açılmasıyla yaklaşık 300 bin kişi kısa sürede Türkiye’ye göç etmiş, bir kısmı sonradan geri dönmüştür. 1989 sonrasında komünist yönetimin düşmesiyle Müslümanlar isimlerini ve haklarını geri almıştır. Bu dönem, Bulgaristan Müslümanları için hâlâ güçlü bir kolektif hafıza olarak yaşar.

Başmüftülük ve dinî kurumlar

Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü, Sofya’da bulunan ve Müslümanların resmî dinî temsilcisi olan kurumdur. Bölgesel müftülükler camileri ve imamları denetler. Şumnu’daki İslam Enstitüsü ve Sofya’daki Yüksek İslam Enstitüsü din görevlisi yetiştirir. Kurumun iç işleyişi, devlet müdahalesi ve cemaat içi çekişmeler nedeniyle zaman zaman tartışma konusu olmuştur. Din İşleri için Diyanet İşleri Başkanlığı da Bulgaristan’a din görevlisi ve eğitim desteği sağlar.

Alevî-Bektaşî topluluklar

Razgrad ve Deliorman bölgesinde yaşayan Aleviler (Kızılbaş), Bulgaristan’daki Müslüman topluluğun önemli bir parçasıdır. Aralarında Demir Baba Tekkesi (Sveştari yakınları) gibi ziyaret yerleri vardır. Bu topluluklar kendi dinî önderleri ve cemevleriyle örgütlenmiştir. Sünnî ve Alevi arasındaki ilişkiler çoğunlukla komşuluk içinde geçer. Bölgedeki Bektaşî mirası, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya’daki benzer yapılarla karşılaştırılabilir; Arnavutluk’ta Müslüman nüfusu ve Bektaşî topluluğu yazısına bakılabilir.

Din ve devlet ilişkisi

Bulgaristan Anayasası laik değildir, ancak dinî özgürlüğü güvence altına alır; Doğu Ortodoks dini “geleneksel din” olarak anılır. Müslüman topluluk ise yasal bir dinî topluluk olarak tanınmıştır. Zaman zaman cami ezanı, dinî binaların açılması ve dinî eğitim konusunda yerel tartışmalar yaşanmıştır. Avrupa Birliği üyeliğinin ardından azınlık hakları konusunda daha fazla güvence oluşturulmuştur.

Bayram ve ibadet

Ramazan ve Kurban bayramları Müslümanlar için önemli günlerdir, ancak resmî tatil değildir (iş yerleri bu günlerde mesai yapar). Ayrıntılar için Bulgaristan’da Ramazan ve bayram gelenekleri yazısına bakılabilir. Komşu Yunanistan’daki Batı Trakya Türk topluluğu için Yunanistan’da Müslüman nüfusu yazısı da karşılaştırma için faydalıdır.

Komünizm sonrası dönem ve siyasi temsil

1989’dan sonra Müslüman azınlık siyasi hayatta Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH) gibi partiler aracılığıyla temsil edilmiştir. Bu partiler parlamentoda yer almış, hükümet koalisyonlarında rol oynamıştır. Siyasi temsil, azınlıkların kültürel ve dinî haklarının güvence altına alınmasında önemli olmuştur. Yine de bölgede yoksulluk, işsizlik ve göç, kırsal Müslüman nüfus için ciddi zorluklar yaratmaktadır. Bulgaristan’ın 2007’de Avrupa Birliği’ne katılması, azınlık haklarını güvence altına alan bazı standartları getirmiştir.

Eğitim ve kültür

Türkçe seçmeli ders olarak okullarda okutulur; Kırcaali ve Razgrad’daki liselerde Türkçe eğitim imkânları vardır. Türkiye’deki üniversiteler Bulgaristan’dan öğrenci alır ve burs sağlar. Sofya Üniversitesi’nde Türkoloji bölümü bulunur. Yerel medyada Türkçe gazeteler, radyo ve televizyon programları yayımlanır. Kültürel festivaller ve bayram kutlamaları, topluluğun kimliğini canlı tutar.

Sıkça Sorulan Sorular

Bulgaristan’da Müslümanların oranı nedir?

Sayımlara göre nüfusun yaklaşık yüzde 10’u Müslüman olarak kaydedilmiştir. Bu topluluğun büyük çoğunluğunu Türkler, Pomaklar ve Romanlar oluşturur.

Başmüftülük nedir?

Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü, Sofya merkezli resmî dinî kurumdur. Camileri, imamları ve dinî eğitimi düzenler.

“Yeniden Doğuş Süreci” nedir?

1984-1989 arasında Bulgaristan yönetimi tarafından Türk ve Müslüman azınlığa uygulanan zorla isim değiştirme ve asimilasyon politikasıdır. 1989’da yaklaşık 300 bin kişi Türkiye’ye göç etmiştir.

Bulgaristan’da Alevî-Bektaşî topluluk var mı?

Evet. Razgrad ve Deliorman bölgesinde Aleviler (Kızılbaş) yaşar; bölgede Demir Baba Tekkesi gibi Bektaşî-Alevî ziyaret yerleri de bulunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bulgaristan" md.; Bulgaristan Ulusal İstatistik Enstitüsü, 2011 ve 2021 nüfus sayımı; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →