Diyabet, İnsülin İğnesi ve Oruç Tutmak
İnsülin iğnesi orucu bozmaz ancak diyabetli kişinin oruç tutup tutamayacağına hekim karar verir. Risk grupları, ilaç saatleri, kan şekeri ölçümü ve fıkhî.
- Dinî çerçeve
- İğne, ölçüm ve ilaç
- Risk grupları ve hekim değerlendirmesi
İnsülin iğnesi, Diyanet’in kararına göre orucu bozmaz; fakat diyabetli kişinin oruç tutup tutamayacağı hekim tarafından belirlenmelidir. Oruç sırasında kan şekerinin tehlikeli düzeye inmesi hâlinde oruç açılır ve sonradan kaza edilir. Sağlığı tehlikeye atmak dinen caiz değildir.
Dinî çerçeve
Bakara Suresi’nde hasta ve yolcu için orucun ertelenebileceği, oruca gücü yetmeyenlerin ise fidye vermesi gerektiği bildirilir (2/184). Aynı surede “Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın” ayeti de geçer (2/195). Bu iki ilke, diyabet gibi kronik hastalıklarda hekim görüşünün esas alınmasını gerektirir. Hz. Peygamber, hastalara kolaylık göstermiş ve “Allah ruhsatlarının kabul edilmesini sever” buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel, İbn Hibbân; Taberânî rivayeti de vardır). Diyabetli kişi, hekim tavsiyesine rağmen oruç tutarsa ve sağlığı bozulursa ibadetle birlikte bir de sorumluluk altına girebilir. Diyabet ve oruç ilişkisinin genel çerçevesi şeker hastaları oruç tutabilir mi yazısında vardır.
İğne, ölçüm ve ilaç
| Uygulama | Oruca etkisi | Not |
|---|---|---|
| Parmaktan kan şekeri ölçümü | Bozmaz | Kan az miktarda alınır |
| Deri altı insülin | Bozmaz | Besleyici değildir; Diyanet kararı |
| İnsülin pompası, sensör | Bozmaz | Sürekli ölçüm cihazları |
| Ağızdan şeker ilacı (tablet) | Bozar | Doz saatleri iftar-sahura kaydırılır |
| Hipoglisemide şeker veya meyve suyu | Oruç açılır | Sağlık tehlikesi söz konusu |
| Damardan beslenme serumu | Besleyici ise bozar | Ayrıntı için müftülüğe danışın |
İğnelerin genel durumu için oruçluyken iğne ve serum olmak yazısı okunabilir. Zorunlu ilaç kullananların Ramazan düzeni ise Ramazan’da zorunlu ilaç kullananlar ne yapmalı yazısında anlatılır.
Risk grupları ve hekim değerlendirmesi
Uluslararası diyabet kuruluşları, oruç tutmanın riskini çok yüksek, yüksek ve orta-düşük olarak sınıflandırır. Çok yüksek riskli grupta; son üç ay içinde ağır hipoglisemi veya diyabetik ketoasidoz geçirenler, kontrolsüz Tip 1 diyabetliler, hamile diyabetliler, ileri evre böbrek hastalığı olanlar ve yaşlı ve bakıma muhtaç olanlar yer alır. Bu gruptaki kişilere oruç tutmamaları önerilir. Orta riskli grupta düzenli kontrol edilen ve ilaç dozu ayarlanabilen kişiler, hekimle Ramazan öncesi görüşerek plan yapar. Hekim, oruç öncesi muayenede şeker değerlerini, ilaç tipini ve komplikasyonları değerlendirir. Böbrek ve kalp hastalarının durumu için böbrek, kalp ve tansiyon hastalarının oruç durumu yazısına bakılabilir.
Oruçta güvenli plan: kontrol listesi
- Ramazan’dan 1-2 ay önce hekime gidin. İlaç ve doz planı birlikte yapılır.
- Sahuru geciktirin. Karbonhidrat, protein ve lif içeren dengeli bir sahur yapın.
- Günde birkaç kez şeker ölçün. Özellikle öğleden sonra ve iftara yakın.
- Eşik değerleri bilin. Hekimin belirttiği alt ve üst sınırlara göre orucu açın.
- İftarda ölçülü olun. Tatlı ve yağlı yiyeceklerde aşırıya kaçmayın; yavaş başlayın.
- Susuzluğa dikkat edin. İftar ile sahur arasında yeterli su için.
Orucu bozma ve telafi
Kan şekeri düşerse veya aşırı yükselirse oruç hemen açılmalıdır. Bunun sonrasında kişi, uygun bir zamanda kaza eder. Diyabet kalıcı ve oruç tutma imkânı yoksa, Hanefî mezhebi ve Diyanet’in kararına göre her gün için fidye verilir. Fidye miktarı yılda belirlenir; ayrıntı için fidye kimler verebilir ve miktarı yazısına bakılabilir. Oruç tutamadığı için kendini suçlayan kişiler, ibadetin şartlarının sağlığa göre belirlendiğini hatırlamalıdır. Bu yazı genel bilgi içindir; kişisel tıbbi karar için hekime ve dinî hüküm için müftülüğe danışılmalıdır.
{{SSS}}
Yaşlı ve çocuk diyabetlilere özel notlar
Yaşlı diyabetlilerde hipoglisemi belirtileri daha sinsi seyredebilir; terleme ve titreme yerine halsizlik ve bilinç bulanıklığı görülebilir. Bu nedenle yaşlı hastaların oruç kararı, aile ve hekim birlikte alınmalıdır. Çocuk ve ergen diyabetliler ise ibadetle sorumlu değildir; baskı yapmadan kolaylık sağlanmalıdır. Hz. Peygamber’in çocukları ibadete alıştırma konusundaki tutumu ölçülü ve yumuşaktır; hasta çocuğun sağlığı her şeyin önündedir. Çocuk, tam gün tutamıyorsa kısa süreli ve hekim onayıyla alıştırma yapılabilir; ancak insülin kullanan çocuklar için oruç genellikle önerilmez.
İftar ve sahur menüsü
Diyabetli kişi için iftarda hurma ve su ile başlamak sünnettir; fakat hurmanın şeker oranı yüksek olduğu için miktarı hekim önerisine göre sınırlandırılır. Sahurda tam tahıllı ekmek, yumurta, peynir, yoğurt ve sebze gibi yavaş sindirilen besinler tercih edilir. Tatlı ve şerbetli ürünler iftardan sonra az miktarda tüketilmelidir. Bol su içmek, kafeinli içeceklerden kaçınmak ve iftardan sonra hafif yürüyüş yapmak kan şekerini dengelemeye yardımcı olur. Yemeklerin yağsız ve tuzsuz pişirilmesi tansiyonu da korur. Beslenme planını diyetisyenle yapmak, yetersiz ya da aşırı yemeyi önler; çünkü Ramazan’da aşırı yemek de israf kapsamındadır.
Kurallı kontrol ve aile desteği
Diyabetli kişi Ramazan boyunca aile bireylerine belirtileri ve acil durumda yapılacakları anlatmalıdır. Şeker ölçüm cihazı, glukoz tableti ve hekimin telefon numarası kolay ulaşılır yerde bulunmalıdır. Oruç sırasında bayılma, çarpıntı, aşırı terleme ve konuşma bozukluğu gibi belirtiler görülürse beklemeden orucu açmak gerekir. Kişi bu tür bir durumda “orucumu bozdum” diye üzülmemeli; çünkü hastalık nedeniyle orucu açmak ruhsatın gereğidir ve bunun karşılığı kazadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İnsülin iğnesi orucu bozar mı?
Deri altına veya kasa yapılan besleyici olmayan iğneler Diyanet’in kararına göre orucu bozmaz. İnsülin de bu kapsamda değerlendirilir. Kan şekeri ölçmek için parmağa iğne batırmak da bozmaz.
Diyabetli herkes oruç tutabilir mi?
Hayır. Tip 1 diyabet, ilaç dozu yüksek olan, sık hipoglisemi yaşayan veya komplikasyonu bulunan kişiler için oruç ciddi risk taşıyabilir. Karar hekime danışılarak verilmelidir; hekim önermezse oruç tutmak zorunlu değildir.
Kan şekeri düştüğünde orucu bozmak gerekir mi?
Evet. Kan şekeri tehlikeli ölçüde düşerse (hipoglisemi) veya hekimin uyardığı eşiklerin altına inerse oruç hemen açılır ve şeker alınır. Sağlık tehlikesi hâlinde orucu bozmak hem caiz hem gereklidir; sonrasında kaza edilir.
Oruç tutamayan diyabetli ne yapar?
Geçici özrü olan kişi sonradan kaza eder. Sürekli ve iyileşmesi beklenmeyen bir hastalığı olan kişi ise her gün için fidye verir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Bakara 2/184-185, 195; Buhârî, Tıb ve Savm; Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu kararları (diyanet.gov.tr); Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, Ramazan ve diyabet rehberleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Bakara 2/184-185, 195
- Buhârî, Tıb ve Savm
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu kararları (diyanet.gov.tr)
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, Ramazan ve diyabet rehberleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.