Elektrikli Araçlar, Akıllı Şehir ve Teknoloji Etiği

Elektrikli araçlar, akıllı şehirler ve yeni teknolojiler, İslam’ın emanet, mizan, israfın yasağı ve zarar vermeme ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir. Bu teknolojiler çevreyi koruyor, hayatı kolaylaştırıyor ve insanlara fayda sağlıyorsa övülür; mahremiyeti ihlal ediyor, israfı artırıyor veya adaletsizlik yaratıyorsa eleştirilir. Teknoloji nötr bir araçtır; kullanım amacı ve sonuçları hükmü belirler.

Yeryüzü bir emanettir

Rûm Suresi 41. ayet, karada ve denizde insanların elleriyle yaptıkları yüzünden bozgunculuğun ortaya çıktığını bildirir; A‘râf Suresi 56. ayet ise yeryüzü düzene konulduktan sonra orada fesat çıkarmamayı emreder. Âlimler bu ayetlerden, çevreyi korumanın dinî bir sorumluluk olduğu sonucunu çıkarır. Kirliliğe yol açan faaliyetleri azaltmak, doğal kaynakları tüketmemek ve gelecek nesillere temiz bir dünya bırakmak bu emanetin gereğidir. Elektrikli araçlar, egzoz emisyonunu azaltması yönüyle çevre bilinciyle uyumlu bir tercih olabilir; ancak üretim ve pil atıkları gibi çevresel maliyetleri de hesaba katmak gerekir. Hurma dikmek, ağaç yetiştirmek gibi olumlu eylemleri teşvik eden ağaç dikmenin sevabı yazısı bu ruhla uyumludur.

Mizan: dengeyi korumak

Rahmân Suresi 7-9. ayetler, Allah’ın göğü yükselttiğini ve mizanı (dengeyi) koyduğunu, insanlara tartıda taşkınlık etmemelerini ve dengeyi bozmamalarını emreder. Bu ayetler, kozmik ve toplumsal bir düzene işaret eder. Teknolojik gelişmelerin bu dengeyi bozmaması, doğal kaynakların adil paylaşılması ve gelecek nesillerin hakkının gözetilmesi gerekir. İslam, ilerlemeyi yasaklamaz; ancak ilerlemenin adaleti, çevreyi ve insanı gözeterek yapılmasını ister. Dolayısıyla yeni teknolojiler, “faydası zararından büyük mü?” sorusuyla değerlendirilir.

İsraf ve tüketim kültürü

Yeni model cihaz ve araç almak için eskilerini erken yenilemek, fonksiyonel bir ihtiyaç olmadan yapıldığında israf sayılabilir. Elektrikli araç tercih edilirken de bunun gerçek ihtiyaca uygun olup olmadığı düşünülmelidir. Şarj istasyonlarında enerji israf edilmemeli, yenilenebilir enerji tercihleri teşvik edilmelidir. Ayrıntı için israf nedir? Günlük hayatta israf çeşitleri ve Kur’an’da israf kavramı yazılarına bakılabilir. Bütçeyi aşan, kredi ile alınan ve gösteriş amacı taşıyan bir araç tercihi ise dinî ölçülere uygun değildir.

Akıllı şehir ve veri toplama

• Kamera ve sensörler: Güvenlik ve trafik yönetimi için kamusal alanlarda kamera kullanımı meşru olabilir; ancak kayıtların amacı ve saklama süresi sınırlı olmalıdır.
• Kişisel veri: Konum, ödeme ve alışkanlık verileri hassas bilgilerdir; izinsiz paylaşılması ve satılması mahremiyet ihlalidir.
• Yüz tanıma ve izleme: Sürekli ve kitlesel izleme, tecessüs yasağı ve insan onuruyla çelişebilir; hukuki denetim gerektirir.
• Dijital eşitlik: Akıllı şehir hizmetlerine erişimi olmayan yaşlı ve düşük gelirli kesimlerin mağdur edilmemesi gerekir.
• Güvenlik açıkları: Siber saldırılara açık bir sistem toplumun can ve mal emniyetini tehlikeye atar; güvenlik bir ahlaki sorumluluktur.

Trafik güvenliği ve sürücüsüz araçlar

Otonom sürüş ve sürücü yardım sistemleri, kazaları azaltabilir; fakat kaza hâlinde sorumluluğun kime ait olacağı hukukî ve ahlaki bir sorudur. İslam hukukunda zarar veren, zararı tazmin eder; sürücüsüz bir araçta bu sorumluluk üretici, yazılım şirketi veya sahibi arasında paylaştırılabilir. Trafikte kul hakkı konusu ayrıca önemlidir; bu konuda trafikte kul hakkı örnekleri yazısı faydalıdır. Hız yapmak, dikkatsiz sürmek ve cihazlara güvenip gaflete düşmek, canın korunması ilkesine aykırıdır.

Ortak kaynaklar ve adalet

Ebû Dâvûd’da Müslümanların su, ot ve ateşte ortak olduğu bildirilir. Bu hadis, temel kaynaklara erişimin adil olması ilkesini hatırlatır. Enerji ve veri gibi modern kaynakların da kontrolsüz tekelleşmesi, toplumsal adalet bakımından tartışmaya açıktır. Elektrikli araç şarj ağları, kamu hizmetleri ve veri merkezleri gibi altyapılarda, erişimin adil ve maliyetin makul olması beklenir. Teknolojiyi yalnızca varlıklıların ayrıcalığı olmaktan çıkarmak, sosyal adaleti güçlendirir.

Örnek senaryo: şehir dışına taşınma kararı

1. Kerem ve eşi, uzun mesafe işe gidiş için elektrikli araç almayı düşünüyor.
2. Önce ihtiyaçlarını belirliyor: günlük kilometre, şarj imkânı ve bütçe.
3. Kredi veya faizli finansman yerine, imkânına uygun ve faizsiz bir yöntem tercih ediyor.
4. Aracın pil geri dönüşümü ve garanti koşullarını araştırıyor.
5. Evde güneş enerjisiyle şarj imkânını değerlendiriyor ve ihtiyaç fazlasını komşularla paylaşmayı düşünüyor.
6. Trafik kurallarına özenle uyuyor ve aracı hayır işlerinde de kullanmayı niyet ediyor.

Bu şekilde teknoloji, israf yerine fayda ve emanet bilinciyle kullanılır. Hayvanların ve doğal yaşamın korunması için İslam’da hayvan hakları yazısına, evdeki teknoloji ve mahremiyet için akıllı ev cihazları ve gizlilik yazısına bakabilirsiniz. Karmaşık konularda bir uzmandan ve müftülükten destek alınabilir.

Yaşlılar, engelliler ve dijital eşitlik

Akıllı şehir uygulamalarına uyum sağlayamayan yaşlılar ve engelliler dışlanmamalıdır. Kolay erişim, yüz yüze hizmet seçeneği ve sade arayüzler, toplumsal dayanışmanın parçasıdır. Hz. Peygamber’in zayıfı ve ihtiyaç sahibini gözetmeyi öğütlemesi, teknolojinin herkese hizmet etmesi gerektiğini hatırlatır. Aile içinde gençlerin büyüklerine teknolojiyi sabırla öğretmesi de hem bir iyilik hem bir ibadettir.

Sıkça Sorulan Sorular

Elektrikli araç kullanmak dinen tavsiye edilir mi?

Dinen zorunlu veya yasak değildir. Çevreye zararı azaltan, israfı önleyen ve ihtiyaca uygun tercihler, emanet bilincine uygundur.

Akıllı şehir uygulamaları mahremiyete aykırı mı?

Kamusal güvenlik ve hizmet için veri toplamak meşru olabilir; ancak kişisel verilerin izinsiz ve aşırı kullanımı mahremiyet ihlalidir. Şeffaflık ve denetim şarttır.

Yeni teknolojiyi ne zaman bırakmak gerekir?

Teknoloji zarar veriyor, bağımlılık yapıyor veya haram bir amaca hizmet ediyorsa sınırlamak gerekir. Aksi hâlde fayda sağlayan teknolojiler yasak değildir.

Çevre bilincini dinî olarak nasıl anlamalıyım?

Dünya Allah’ın emaneti olarak görülür; israftan kaçınmak, kirliliği azaltmak ve canlıları korumak dinin ahlaki hedeflerindendir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Haziran 2026 · Kaynaklar: Rûm Suresi (30/41) ve A‘râf Suresi (7/56) yeryüzünde bozgunculuk; Rahmân Suresi (55/7-9) mizan; Ebû Dâvûd, Büyû (su, ot ve ateşte ortaklık hadisi); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çevre" ve "İsraf" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →