Ergen Çocukla İletişim: Dinleme ve Konuşma İlkeleri
Ergenle sağlıklı iletişimin temelleri: aktif dinleme, “ben” dili, doğru zamanlama, saygı ve Peygamber Efendimizin gençlerle ilişkisinden alınabilecek dersler.
Ergenle sağlıklı iletişimin temeli dinlemektir. Önce anlamaya çalışmak, yargısız karşılamak, ben dili kullanmak ve doğru zamanı seçmek, ergenin sizinle konuşmaya devam etmesini sağlar. Kur’an’da yumuşak huylu olmak vurgulanır; bu ilke ebeveyn-ergen ilişkisi için de geçerlidir. Bu ilkeler yalnızca dinî konularda değil, ergenle kurulan bütün ilişkilerde güvenin ve açıklığın zeminini oluşturur.
Ergenlik neden iletişimi zorlaştırır?
Ergenlikte beyin hızla gelişir, duygular yoğunlaşır ve bağımsızlık arzusu artar. Genç, ailesinden ayrışarak kendi kimliğini bulmaya çalışır. Bu nedenle daha önce açık olan çocuk bir süre kapanabilir. Bu bir reddediliş değil, gelişimsel bir süreçtir. Ebeveyn bunu kişisel almamalı, kapıyı açık tutmaya devam etmelidir. Hadiste “Her biriniz çobansınız ve sorumlusunuz” (Buhârî) buyrulur; sorumluluk, kontrol değil gözetmek ve ilgilenmektir.
Aktif dinleme
Dinlemek yalnızca susmak değil, gencin söylediğini ve hissettiğini anlamaya çalışmaktır. Göz teması kurun, telefonu bırakın, sözünü kesmeyin ve “Anladığım kadarıyla şöyle hissediyorsun…” diye özetleyin. Hemen çözüm sunmak yerine “Bunu daha çok anlat” demek, gencin kendini değerli hissetmesini sağlar. Hz. Peygamber’in gençlerle konuşurken onlara dikkatle kulak verdiği, onların fikirlerine değer verdiği bilinir; Üsame b. Zeyd gibi genç sahabelere sorumluluk vermesi buna örnektir.
“Ben” dili ve eleştiri
“Sen hep odanı dağınık bırakıyorsun” yerine “Oda dağınık olunca ben endişeleniyorum, birlikte çözüm bulalım mı?” demek savunmayı azaltır. Eleştiriden önce gencin iyi yaptığı bir şeyi belirtin. Eleştiriyi tek başınıza ve kimsenin önünde değil, özel bir ortamda yapın. Kur’an’da Lokman’ın oğluna öğütlerinin “Ey oğulcuğum” hitabıyla başlaması (31/13), öğüdün sevgi diliyle verilmesi gerektiğini gösterir. Genç, kendini sevilen ve değerli hissettiğinde eleştiriyi kabul etmeye daha açıktır.
Doğru zamanı seçmek
Ergenle ciddi konuşmaları gece geç saatte, yorgunken ya da kızgınken yapmak verimsizdir. Ortak bir aktivite sırasında (araba yolculuğu, yürüyüş, yemek yapma) sohbet doğal biçimde açılır. Gün içinde kısa ve düzenli temaslar kurmak, uzun ve ağır sohbetlerden daha etkilidir. “Hazır olduğunda konuşabiliriz” cümlesi, gence kontrol hissi verir. Gencin arkadaş ortamı ve baskı konularında gençlerde akran baskısı ve kimlik arayışı yazısını da okuyabilirsiniz.
Saygı ve sınırlar
Ergen saygı bekler; ama sınırlara da ihtiyaç duyar. Açık, az sayıda ve gerekçeli kurallar koyun, gencin görüşünü alın ve mümkün olduğunca uzlaşın. Sınırı çiğnediğinde sakin ve tutarlı bir sonuç uygulayın; öfkeyle bağırmak, ilişkiyi zedeler. Ahlak eğitiminde kendi davranışınızın etkisi büyüktür; bu konuda ahlak eğitiminde örnek olmanın önemi yazısına bakın. Dinî sorular geldiğinde ergenin dinî sorularını karşılama, öfke patlamalarında ise ergenlik öfkesini yönetme rehberi destek olabilir.
Küçük günlük temaslar
Ergenle iletişim büyük ve ciddi konuşmalardan çok, gün içindeki küçük temaslarla beslenir: sabah kısa bir selam, okuldan dönünce sorulan basit bir soru, akşam birlikte izlenen bir dizi. Bu küçük anlar güven birikimi sağlar; zor bir konu çıktığında genç, sizinle konuşabileceğini bilir. Telefonunuzu bir kenara koyup gözlerine bakarak dinlemek, gencin değer gördüğünü hissetmesi için çoğu zaman yeterlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ergenle iletişimde en önemli ilke nedir?
Dinlemek. Önce anlamaya çalışmak, sonra konuşmak ergenle güvenli bir bağ kurmanın temelidir. Hz. Peygamber’in genç sahabeleri dinleyip onlara değer verdiği rivayet edilir.
Ergen konuşmak istemiyorsa ne yapmalıyım?
Zorlamayın. Yan yana yapılan etkinlikler (yürüyüş, araba yolculuğu, yemek hazırlamak) konuşmayı kolaylaştırır. “Hazır olduğunda buradayım” demek yeterlidir.
Ergeni eleştirmeden hatayı nasıl söylerim?
“Sen” yerine “ben” dili kullanın: “Bu davranışta üzüldüm” demek, “Sen hep yanlış yapıyorsun” demekten çok daha etkilidir. Önce yapılan iyiyi de belirtin.
Sosyal medyadan haberdar olmak ergeni rahatsız eder mi?
Gizli takip güveni zedeler. Açık kurallar ve karşılıklı anlaşma daha sağlıklıdır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Kur’an-ı Kerîm: Âl-i İmrân Suresi (3/159), Lokmân Suresi (31/13-19); Buhârî, Edeb; Cum’a (“Her biriniz çobansınız” hadisi); Müslim, Birr; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Terbiye” maddesi
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Kur’an-ı Kerîm: Âl-i İmrân Suresi (3/159), Lokmân Suresi (31/13-19)
- Buhârî, Edeb; Cum’a (“Her biriniz çobansınız” hadisi)
- Müslim, Birr
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Terbiye” maddesi
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.