Hacca Gitmeyen Umreye Gidemez mi?
Hacca gitmeyen umreye gidemez mi? Hac ve umre farkı, umrenin hükmü, mezhep görüşleri, ilgili hadisler ve yanlış inanışın kaynağı hakkında bilgiler.
- Hac ve Umrenin Farkı
- Umre Hakkında Hadisler
- Mezheplere Göre Umrenin Hükmü
Hacca gitmeyen kimse umre yapabilir; umre için hac yapmış olma şartı yoktur. “Hacca gitmeden umreye gidilmez” biçimindeki yaygın kanaat dinî bir dayanağı olmayan bir yanlış anlamadır. Hac, gücü yetenler için ömürde bir kez farz olan ibadettir; umre ise mezhebe göre sünnet veya farz kabul edilen ayrı bir ibadettir.
Hac ve Umrenin Farkı
Hac, yılın belirli günlerinde (Zilhicce ayının 8-13. günleri) Arafat’ta vakfe yapmayı da içeren, Mekke ve çevresinde yapılan bir ibadettir. Umre ise yılın her zamanında yapılabilen, ihram, tavaf, sa’y ve tıraş veya kısaltmadan ibaret kısa bir ibadettir. Âl-i İmrân 97. ayeti haccı “yoluna gücü yetenlerin” Beyt’e hac yükümlülüğü olarak bildirir. Bakara 196. ayeti ise “Hac ve umreyi Allah için tamamlayın” buyurur. İkisi ayrı ibadettir.
Umre Hakkında Hadisler
Ebû Hüreyre’nin rivayetinde Hz. Peygamber şöyle buyurur: “Umre, bir umreden diğer umreye kadar işlenen günahlara keffarettir; makbul haccın karşılığı ise ancak cennettir” (Buhârî, Umre 1; Müslim, Hac 437). Bu hadis umrenin fazileti hakkında en meşhur rivayetlerdendir ve hacca gidilmesine bağlı bir şart içermez. Hz. Peygamber hicretten sonra dört umre yapmış, bunların biri hac ile birlikte olmuştur (Buhârî, Umre 3). Hac farz kılınmadan önce yapılan umre de bu uygulamalar arasındadır.
Mezheplere Göre Umrenin Hükmü
Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre umre sünnet-i müekkededir; yani yapılması çok önemli, ancak terk eden günaha girmez. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ömürde bir kez umre yapmak farzdır. Dolayısıyla Şâfiî veya Hanbelî olan bir kişi için umre bir yükümlülük olabilir ve haccı yapmadan umreyi yapması hiçbir şekilde yasak değildir. Diyanet İlmihali de bu farkı belirtir ve umrenin yıl boyunca yapılabileceğini, Ramazan‘da yapılan umrenin ise daha faziletli olduğunu söyler (Buhârî, Umre 4).
Yanlış İnancın Kaynağı
Bu yanlış kanaatin birkaç sebebi olduğu söylenebilir. Birincisi, “farz olan hacdan önce umre yapılmaz” gibi bir fıkhî kuralın yanlış genellenmesi olabilir. Aslında temettü haccında ise umre hac aylarında hacdan önce yapılır. İkincisi, haccın daha büyük bir ibadet olduğu düşüncesiyle umrenin geri plana atılması olabilir. Üçüncüsü ise yöresel gelenekler ve rivayet kalabalığıdır. Hiçbir sahih kaynak, hac yapmayan kimsenin umre yapmasını yasaklamaz.
Hac Farzı Olanın Durumu
Hac farizası, mali gücü ve sağlığı yerinde olan, yol güvenliği bulunan kimseye ömürde bir kez farzdır. Böyle bir kişi umre yapıp hacca gitmezse, hac borcu üzerinden düşmez. Bu nedenle gücü olanın haccı geciktirmemesi tavsiye edilir. Hz. Peygamber, “Hac yapmak isteyen acele etsin” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Menâsik 1). Umre yapıp haccı ertelemek, ibadetin ihmali anlamına gelmese de haccın borç olarak kalacağını bilmek gerekir.
Umre ve Hac Türleri
Hac üç şekilde yapılabilir: ifrad (yalnız hac), temettü (önce umre sonra hac) ve kıran (hac ve umre birlikte). Hanefîler kıran haccını daha faziletli sayar. Temettü ve kıranda umre ile hac aynı yolculukta birleşir. Bu nedenle hacca giden birçok kişi aynı zamanda umre yapmış olur. Umre ise tek başına, yıl boyunca farklı zamanlarda yapılabilir; yoğunluk olan Ramazan, Kurban ve yaz aylarında vize ve organizasyon şartları değişebilir.
Pratik Hususlar
Umreye gidecek kimsenin ihram yasaklarını, mikat yerlerini, tavaf ve sa’yın şartlarını öğrenmesi önemlidir. Diyanet ve yetkili acentalar hazırlık eğitimleri verir. Helal kazançla yapılan harcamanın önemi hadislerde vurgulanır. Sağlık şartları ve vize düzenlemeleri ise her yıl değişebilir. Hac ibadeti için ayrıntılı bilgi Hacı olan kişi günahsız mı döner yazısında; kurban ve gelenek konularında Kurbanın kanını alna sürmek ve Kurban etinin üçe bölünmesi yazılarında bulunabilir. Oruçla ilgili yaygın sorular için Orucu bozanlar hakkında yanlış bilinenler yazısına da göz atabilirsiniz.
Vekâlet ve Bedel Haccı
Hac ve umre bedenî ve malî ibadettir. Sağlığı elvermeyen ancak mali gücü olan kişinin yerine başkasının hac yapması (bedel haccı) belirli şartlarla mezheplerce kabul edilir. Umre için de benzer imkânlar tartışılır. Bu uygulamanın şartları kişiye özel olduğundan müftülüklere danışılması gerekir. Önemli olan, ibadete gönül vermek ve kutsal mekânları saygıyla ziyaret etmektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hac farz olmadan umre yapılır mı?
Evet. Umre için hac yapmış olmak şart değildir. Bir kimse hiç hacca gitmemiş olsa bile umre yapabilir.
Umre farz mıdır?
Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde umre sünnet-i müekkededir; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise ömürde bir kez farzdır. Hac ise gücü yetene ömürde bir kez farzdır.
Hacca önce gitmek gerekir mi?
Mali gücü, sağlığı ve yol güvenliği olan kişi için hac, umreye göre önceliklidir. Ancak umre yapılırsa hac borcu düşmez; hac için ayrıca bir yolculuk gerekir.
Umre ile hac aynı anda yapılabilir mi?
Evet. Temettü ve kıran hac türleri hac aylarında umre ile haccı birleştirir. Temettü haccında önce umre yapılır, ihramdan çıkılır, sonra hac için tekrar ihram giyilir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Âl-i İmrân (3/97), Bakara (2/196); Buhârî, Umre 1; Müslim, Hac 409; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Hac ve Umre bölümü); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umre" ve "Hac" maddeleri; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Kur'an-ı Kerîm, Âl-i İmrân (3/97), Bakara (2/196)
- Buhârî, Umre 1
- Müslim, Hac 409
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Hac ve Umre bölümü)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umre" ve "Hac" maddeleri
- İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.