Hz. Zekeriyyâ Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. Zekeriyyâ, Kur’an’da Meryem’in bakımını üstlenen, yaşlılığında Allah’tan oğul isteyen ve Yahyâ müjdesini alan peygamberdir. Luka İncili de yaşlı kâhin Zekarya’ya tapınakta melek tarafından oğul müjdelendiğini anlatır. İki metin aynı olayda buluşur; fakat Meryem’e kefillik, nübüvvet ve mihrap ayrıntılarında ayrılır.

Hz. Zekeriyyâ Kimdir?

Hz. Zekeriyyâ, Kur’an’da yedi yerde anılır. Âl-i İmrân (3/37-41), Meryem (19/2-15), Enbiyâ (21/89-90) ve En’âm (6/85) surelerinde geçer. Kur’an onu Meryem’in bakımını üstlenen ve duası kabul edilen bir peygamber olarak sunar. Sahih hadise göre Zekeriyyâ marangoz olarak çalışmıştır (Müslim, Fezâil 169). Bu bilgi Kitab-ı Mukaddes’te geçmez.

Kitab-ı Mukaddes’te Zekarya ismi iki farklı şahıs için kullanılır. Birincisi, Babil sonrası dönemde peygamberlik yapan Zekarya (Zekeriya Kitabı, M.Ö. 520 civarı). İkincisi, Luka İncili’nde (1. bölüm) Yahya’nın babası olan Zekarya’dır. Karşılaştırmamızın asıl konusu ikincisidir.

Luka’daki Zekarya

Luka 1:5-25’e göre Zekarya, Aviya bölüğünden bir kâhindir; karısı Elizabet Harun’un kızlarındandır. İkisi de Rab’bin buyruklarına kusursuz uyan yaşlı ve çocuksuz kimselerdir. Zekarya sırası geldiğinde tapınakta buhur yakarken Cebrail (Gabriel) görünür ve ona Elizabet’in bir oğul doğuracağını, adının Yuhanna olacağını söyler. Zekarya yaşlılıklarını gerekçe göstererek bir belirti ister; melek bu şüphe nedeniyle olay gerçekleşene kadar konuşamayacağını bildirir. Zekarya dilsiz kalır ve çocuğun doğumundan sonra yazı tahtasına “Adı Yuhanna’dır” yazınca dili çözülür (Luka 1:57-66).

Kur’an’daki Anlatım

Kur’an anlatımı bu çerçeveyle benzer olsa da dua ve peygamberlik vurgusuyla ayrılır. Âl-i İmrân’da Meryem’in annesi onu adar; Allah Meryem’i güzel kabul eder ve onu Zekeriyyâ’nın himayesine verir. Zekeriyyâ mihrapta onun yanına girdikçe yanında yiyecek bulur ve “Bu sana nereden?” der; Meryem “Allah’tandır” diye cevap verir (3/37). Bu mucizeyi gören Zekeriyyâ, Rabbine “Bana katından temiz bir nesil ver” diye dua eder (3/38). Melekler mihrapta namaz kılarken ona Yahyâ’yı müjdeler (3/39). Zekeriyyâ yaşlılık ve kısır eşini hatırlatır; cevap “Allah dilediğini yapar”dır (3/40). Bir belirti ister; belirti, üç gün insanlarla işaretle konuşmak dışında konuşamamaktır (3/41; Meryem, 19/10’da “üç gece“).

Meryem Suresi’nde dua ayrıntılıdır: “Rabbim, kemiklerim zayıfladı, başım ağardı… Bana katından bir varis ver” (19/4-6). Ayrıca Allah “Yahyâ’nın adını daha önce kimseye vermedik” der (19/7). Yani Kur’an’da duanın içtenliği ve gizli yalvarış öne çıkar.

Ortak Noktalar ve Farklar

• Ortak: Yaşlı ve çocuksuz bir çift, ilahî müjde, oğlun adının Yahyâ/Yuhanna olması, belirli bir süre konuşamama belirtisi.
• Fark: Luka’da Zekarya tapınakta kâhin, Kur’an’da peygamberdir. Kur’an’da Zekarya Meryem’e kefil olur; Luka’da böyle bir bilgi yoktur.
• Fark: Luka’da konuşamama, müjdeye inanmamanın cezasıdır; Kur’an’da ise duanın kabul belirtisi olarak verilir. Zekeriyyâ’nın ayetteki sorusu şüphe değil sevinç ve hayret olarak yorumlanır.
• Fark: Luka’da Elizabet Meryem’in akrabasıdır; hadise göre Meryem ile Elizabet (Yahyâ’nın annesi) teyze kızlarıdır. Mîrac hadisinde Yahyâ ve Îsâ “teyze çocukları” diye anılır (Buhârî, Müslim).

Zekeriya Kitabı

Tevrat’ın küçük peygamberlerinden Zekeriya (Zekarya) Kitabı, tapınağın yeniden inşası, Yeruşalim’in geleceği ve Mesih beklentisi gibi temalar içerir. Müslüman gelenekte bu Zekarya ile Kur’an’daki Zekeriyyâ özdeşleştirilmez; kitab-ı mukaddes kronolojisine göre ikisi farklı zamanlarda yaşamıştır. Bazı Müslüman müellifler Yahyâ’nın babasını Tevrat’ın Zekeriya peygamberinin soyundan getirir; bu bir rivayettir.

Şehadet İddiası

Matta 23:35’te İsa, “Berekya oğlu Zekarya’nın kanı”ndan bahseder. Bu kişinin kim olduğu Hristiyan yorumunda tartışmalıdır. Bazı Müslüman rivayetlerinde Zekeriyyâ’nın kavmi tarafından öldürüldüğü, hatta bir ağaç içinde testere ile biçildiği anlatılır; bu rivayet İsrâiliyat çizgisindedir ve sahih bir hadise dayanmaz. Ayrıntı için yanlış bilinenler yazısına bakınız.

Yahyâ’ya Geçiş

Zekeriyyâ kıssası doğal olarak oğlu Yahyâ’nın kıssasına bağlanır. Luka 1:80’de çocuk Yuhanna, Rab’bin eli üzerinde olarak büyür, çölde yaşar. Kur’an’da Yahyâ’ya “çocukken hikmet verildi” (Meryem, 19/12). Bu iki anlatımın karşılaştırması için Hz. Yahyâ’nın Tevrat ve İncil’deki yeri yazısına geçebilirsiniz.

Özet

Kur’an ve Luka İncili, Zekeriyyâ’nın hikâyesinde ortak bir çekirdek paylaşır: yaşlılıkta gelen çocuk müjdesi. Kur’an bu hikâyeyi dua, Meryem’e kefillik ve peygamberlik çerçevesinde verir. Luka ise kâhinlik görevi, tapınak ve doğum sahnesine yoğunlaşır. İslam kaynakları sahih hadis ve Kur’an dışındaki ayrıntıları ihtiyatla karşılar. Daha önceki peygamberle karşılaştırma için Hz. Yûnus hakkında yanlış bilinenler yazısı yardımcı olur.

Kura ile Görev: Tapınakta ve Mihrapta

Luka 1:8-9, kâhinlik hizmetinin sırasında buhur yakma görevinin “kâhinlik geleneğine göre kura ile” Zekarya’ya çıktığını söyler. Kur’an’da da Meryem’in bakımı için kalemlerle kura çekildiği bildirilir (Âl-i İmrân, 3/44). İki anlatımda da kura, ilahî takdirin işaretidir. Ayrıca Zekeriyyâ’nın Meryem’in yanına girdiği yer “mihrap” olarak anılır (3/37, 3/39); Luka’da ise tapınağın kutsal bölümü söz konusudur. Mihrap sözcüğü burada ibadet edilen özel bir mekânı anlatır. İki metin, ibadetin bir yerde ve bir görev düzeninde yapıldığını gösterir; fakat Kur’an görevi bir kâhinlik sınıfına değil, peygamberlik ve kefalet vazifesine bağlar.

Duanın Üslubu: Gizli Yakarış

Meryem Suresi, Zekeriyyâ’nın duasını “gizli bir nidâ ile” yaptığını bildirir (19/3). Luka’da ise melek, Zekarya’ya dua edildiği için (duanın “işitildiğini”) söyler; dua sessizce yapılmış olabilir ama detaylı bir üslup tarifi yoktur. Kur’an’ın verdiği bu ayrıntı, dua âdâbında gizliliğin ve içtenliğin önemine işaret eder; “Rabbinize yalvararak ve gizlice dua edin” (A’râf, 7/55) ayetiyle uyumludur. Bu yönüyle Zekeriyyâ’nın duası, Müslümanlar için bir örnek metin olmuştur.

Okuma Önerisi

Zekeriyyâ kıssasını bütün olarak görmek için Kur’an’daki Âl-i İmrân 3/35-41 ve Meryem 19/1-15 ayetleri birlikte okunmalı, Luka 1. bölüm ile karşılaştırılmalıdır. Taberî ve İbn Kesîr’in tefsirleri, ayetlerin yorumunda Zekeriyyâ’nın duası, müjdenin hikmeti ve işaretin anlamı hakkında geniş bilgi sunar. Böylece iki kaynağın benzer çerçevesi ve farklı vurguları kolayca ayırt edilebilir.

Kıssanın iki kaynaktaki ortak mesajı, Allah’ın yaşlı ve çaresiz görünen kullarına bile rahmet kapısını açabileceğidir; bu mesaj tüm inanç topluluklarının hafızasında karşılık bulur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Zekeriyyâ’nın mesleği neydi?

Sahih hadise göre marangozdu (Müslim, Fezâil). Kur’an bunu belirtmez.

Zekeriyyâ Meryem’in neyi olur?

Kur’an’a göre Meryem’in bakımını üstlenen kefildir. Hadis rivayetlerine göre Meryem’in teyzesinin eşi olduğu belirtilir.

Zekeriyyâ neden konuşamaz hale geldi?

Kur’an’da bu, duanın kabulüne dair bir belirtidir (Âl-i İmrân, 3/41). Luka İncili’nde ise müjdeye inanmamanın sonucudur.

Zekeriyyâ peygamber midir?

İslam inancına göre evet. Kur’an onu En’âm Suresi’nde peygamberler arasında sayar (6/85). Luka İncili ise onu kâhin olarak sunar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekeriyyâ" md.; Kitab-ı Mukaddes, Luka 1:5-25 ve 57-80; Taberî, Câmiu'l-beyân (Âl-i İmrân 37-41, Meryem 1-15 tefsirleri); İbn Kesîr, Kısasü'l-enbiyâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →