Kanada Müslümanları İslam’la Nasıl Tanıştı? Tarihî Süreç ve Kaynaklar

Kanada Müslümanlarının İslam’la tanışması, XIX. yüzyılın sonundaki çok küçük göçmen gruplardan 1938’de Edmonton’da açılan Al-Rashid Camii’ne, 1960’lardan itibaren Güney Asya ve Orta Doğu’dan gelen eğitimli göçmenlere ve 1972’de Uganda’dan gelen İsmailîlere uzanan bir süreçtir. Bugün Kanada’da yaklaşık 1,8 milyon Müslüman yaşamaktadır.

İlk temaslar

Kanada topraklarında Müslümanların varlığı ilk olarak XIX. yüzyılın sonlarında kayıtlara geçti. 1871 sayımında çok az sayıda Müslüman kaydedilmişti. Osmanlı Suriye’sinden (bugünkü Lübnan, Suriye ve Filistin) gelen tüccarlar ve işçiler, Orta Batı eyaletlerinde seyyar satıcılık ve çiftçilik yaptı. Bunların çoğu Hristiyan olsa da Müslümanlar da vardı. Hindistan kökenli Müslümanlar ise Britanya Kolumbiyası’nda sınırlı sayıda bulunuyordu. XX. yüzyılın başında bu gruplar küçük, dağınık topluluklar hâlinde yaşıyordu.

1938: Al-Rashid Camii

Alberta’nın Edmonton şehrinde yaşayan Müslümanlar, 1930’larda bir cami yapmak için bağış topladı. Cami, 1938’de açılan Al-Rashid Camii adıyla Kanada’nın ilk camisi oldu. Bağışların bir kısmı Hristiyan ve Yahudi komşulardan geldi. Bu cami, Müslüman göçmenlerin komşularla dayanışma örneği olarak anılır ve 1980’lerde yeni bir bina yapılmasına kadar işlevini sürdürdü. Eski bina daha sonra bir müzeye taşınmıştır. Bu hikâye, Kanada’da İslam’ın erken dönemdeki yerel halkla ilişkisini gösterir.

1967: Puan sistemi ve yeni göç

Kanada, 1960’ların sonunda ırk ve ulusal köken temelli göç kısıtlamalarını kaldırdı. 1967’de uygulanan puan sistemi, eğitim, meslek ve dil becerisine dayalı olarak başvuruları değerlendirdi. Bu düzenlemeyle Güney Asya, Orta Doğu, Afrika ve Karayipler’den eğitimli göçmenler Kanada’ya geldi. Müslüman nüfus bu dönemde hızla arttı. Camiler, 1970’lerde Toronto, Montreal, Vancouver ve Calgary gibi şehirlerde çoğaldı. Çok kültürlülük politikası, 1971’de Başbakan Pierre Trudeau döneminde benimsendi ve 1988’de Çok Kültürlülük Yasası ile yasal güvenceye kavuştu.

1972: Uganda’dan İsmailîler

1972’de Uganda Cumhurbaşkanı Idi Amin, Asya kökenli nüfusu ülkeden çıkardı. Bunların arasında İsmailî Müslümanlar da vardı. Aga Han IV’ün talebi üzerine Kanada hükûmeti yaklaşık yedi bin İsmailîyi kabul etti. İsmailîler, Kanada’da güçlü bir cemaat oluşturdu; Toronto, Vancouver ve Calgary’de cemaat merkezleri kurdu. Bu cemaat, Kanada’nın mülteci kabul geleneğinin de bir örneği olarak anılır. Bu hikâyenin tarihî devamı Kanada Müslümanları tarihi yazısında anlatılır.

1980-2000: Mülteciler ve farklı diasporalar

Lübnan İç Savaşı, İran Devrimi, Somali krizi, Bosna Savaşı ve Afganistan krizi, Kanada’ya çok sayıda Müslüman mülteci getirdi. Frankofon Quebec’te Mağrip kökenli Cezayirli, Faslı ve Tunuslu göçmenler yerleşti; bu topluluklar Fransızca konuşuyor ve Kuzey Afrika kültürünü taşıyordu. Toronto bölgesi ise Güney Asya Müslümanlarının, Pakistanlıların, Hintlilerin ve Bangladeşlilerin merkezi hâline geldi. Her grubun kendi camileri, dernekleri ve hafta sonu okulları kuruldu.

Kanada’da İslam’a ihtida

Kanada’da doğan kişilerin İslam’a girmesi de gözlemlenir. İhtida edenler arasında Afro-Kanadalı, Yerli ve beyaz Kanadalılar bulunur. Üniversitelerde dinler arası temas, tasavvuf çevreleri ve evlilik, bu süreçte etkili olur. Ancak ihtida edenlerin tam sayısı bilinmemektedir.

Devam okuması

Kanada Müslümanlarının dinî kültürü için Kanada Müslümanları arasında dinî kültür ve gelenekler, ilim hayatı için Kanada Müslümanları arasından yetişen âlimler ve bugünkü durum için Kanada Müslümanları bugün yazıları okunabilir. ABD’deki benzer süreç için ABD Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısına bakılabilir.

Örgütlenme: Dernekler ve federasyonlar

Kanada’da ilk Müslüman dernekleri, göçmenlerin ibadet, cenaze ve dayanışma ihtiyaçlarını karşılamak için kuruldu. 1950’lerde Kuzey Amerika düzeyinde bir federasyon çatısı oluştu; 1960’ların sonunda Toronto’da İslam Vakfı (Islamic Foundation of Toronto) gibi büyük cemaat merkezleri doğdu. Ayrıca Kanada Müslümanlar Derneği (MAC) 1972’de, Kanada Müslüman Kadınlar Konseyi ise 1982’de kuruldu. Bu kurumlar, hem dinî hizmet hem de temsil ve diyalog faaliyetleri yürüttü. Tarihî gelişim ve kurumsallaşma Kanada Müslümanları tarihi yazısında devam eder.

Dil ve çeşitlilik

Kanada’nın iki resmî dili olan İngilizce ve Fransızca, Müslüman toplulukların dinî dilini de etkiledi. Torontolu Pakistanlılar Urduca, İranlılar Farsça, Arap topluluklar Arapça, Quebec’teki Mağripliler ise Fransızca ibadet ve eğitim dili kullanır. Cuma hutbeleri çoğu zaman İngilizce veya Fransızcadır; bazen iki dilli verilir. Bu çeşitlilik, Kanada’da İslam’ın hem tek bir kalıba sığmadığını hem de aynı çatı altında bir arada yaşama arayışı olduğunu gösterir.

Yerli halklarla temas

Kanada’nın kuzeyindeki yerli halklar arasında İslam’a ilgi duyanlar da vardır. Bu temaslar sınırlı olmakla birlikte, Kanada Müslümanlarının kuzey bölgelerdeki yansıması olarak, Northwest Territories’te Inuvik’te yapılan “Midnight Sun Mosque” gibi örnekler anılır. 2010’da Manitoba’da inşa edilen cami, yaklaşık dört bin kilometre taşınarak Inuvik’e kuruldu ve Kuzey Amerika’nın en kuzeydeki camilerinden biri olarak bilinir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kanada’nın ilk camisi hangisidir?

Alberta’nın Edmonton şehrinde 1938’de açılan Al-Rashid Camii, Kanada’daki ilk cami olarak bilinir; yapımına yerel Hristiyan ve Yahudi bağışçılar da katkıda bulunmuştur.

1972’de Kanada’ya hangi Müslümanlar geldi?

Uganda’dan Idi Amin tarafından sürülen Asya kökenli halk arasında İsmailî Müslümanlar vardı; Kanada, yaklaşık yedi bin İsmailîyi kabul etmiştir.

Kanada’da Müslüman nüfus ne kadar?

2021 sayımında yaklaşık 1,8 milyon kişi Müslüman olarak kaydedildi; bu nüfusun yüzde beşine yakındır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kanada" maddesi; Statistics Canada, statcan.gc.ca; Yvonne Haddad, Muslim Communities in North America

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →