Moskova Merkez Camii ve “Kızıl Cami” Adıyla Anılan Yapılar

Moskova Merkez Camii, Rusya’nın başkentinde Müslüman topluluğun ana ibadethanesidir. 1904’te Tatar tüccarların girişimiyle açılan tarihî cami yıkılarak 2011-2015 arasında yerine büyük bir yapı inşa edilmiş ve 2015’te açılmıştır. Yapı altın kubbesi ve minaresiyle bilinir. “Kızıl Cami” adı ise farklı yapılar için kullanılır.

“Kızıl Cami” Adı Üzerine

“Kızıl Cami” ifadesi birbirinden bağımsız yapılar için kullanılır. Türkiye’de Bergama’daki Kızıl Avlu (Kırmızı Bazilika), Roma döneminden kalan ve kırmızı tuğlasıyla bilinen bir yapıdır; bir dönem camiye çevrilmiş, bugün tarihî yapı olarak korunur. Pakistan’ın başkenti İslamabad’daki Lal Mescit ise farklı bir tarihî ve siyasi arka plana sahip, kırmızı renkli bir camidir. Bu yazı bu yapıları ayrıntılı ele almaz; Moskova’daki Müslüman topluluğun merkezi camisi olan Moskova Merkez Camii’ne odaklanır.

Aynı isimle anılan farklı yapıları karıştırmamak önemlidir. Okuyucular, bir kaynakta “Kızıl Cami” ifadesini gördüğünde bunun hangi şehir ve yapıya ait olduğunu kontrol etmelidir.

Moskova’da Müslümanlar

Moskova’da Müslüman varlığı yüzyıllara dayanır. Tatar tüccarlar, 18. yüzyıldan itibaren şehirde yerleşmeye başlamış; Çariçe II. Katerina’nın 1788’de Müslümanlara dinî özgürlük tanıyan fermanıyla Orenburg Müslüman Dinî Meclisi kurulmuştur. Moskova’nın Zamoskvareçye bölgesinde Tatar mahallesi oluşmuş, Tarihî Cami (Historical Mosque) 1823’te açılmıştır. Bu cami, Sovyet döneminde ibadete açık tutulan az sayıdaki camiden biri olmuştur.

20. yüzyılda Sovyet yönetimi dinî faaliyetlere kısıtlamalar getirmiş, birçok cami kapatılmış veya başka amaçla kullanılmıştır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra dinî özgürlüklerin yeniden tanınmasıyla Müslüman topluluk büyümüş, göçmenlerle birlikte Moskova’daki Müslüman nüfusu artmıştır. Bugün Moskova’daki Müslümanların sayısı bir milyonu geçebileceği tahmin edilen rakamlarla ifade edilir; kesin sayı kaynağa göre değişir.

Eski ve Yeni Merkez Camii

Moskova Katedral Camii olarak da anılan eski cami, 1904’te Tatar tüccarların girişimiyle Vypolzov Sokağı’nda inşa edilmiş, mimar Nikolay Zhukov tarafından tasarlanmıştır. Neo-Moorish ve Tatar mimari unsurlarını bir araya getiren küçük bir yapıydı. Sovyet döneminde bile ibadete açık kalan az sayıdaki camilerden biridir. Cami, 1990’lardan sonra yetersiz kalınca yenileme gündeme gelmiştir.

2011’de eski yapı yıkılarak yerine büyük bir cami inşa edilmesine karar verilmiş, inşaat 2011-2015 arasında sürmüştür. Mimarı İlyas Tazhiev olarak anılır. Yeni cami 23 Eylül 2015’te Rusya Cumhurbaşkanı, Türkiye Cumhurbaşkanı ve Filistin Devlet Başkanı’nın katılımıyla açılmıştır. Yeni yapının kapasitesi on bin civarında olarak ifade edilir; yapının mimari özellikleri, altın kubbesi ve yaklaşık 70 metre yüksekliğindeki minaresiyle bilinir. Yerel Müslüman cemaat arasında eski yapının yıkılması üzerine farklı görüşler dile getirilmiştir.

Mimari Özellikler

Yeni Moskova Merkez Camii, beyaz mermer cephe, altın kubbe ve ince minarelerle klasik Osmanlı ve Tatar unsurlarını çağdaş yapıyla birleştirir. Ana kubbe yaklaşık 46 metre yüksekliğe ulaşır ve altın kaplamadır. İç mekânda geniş ibadet salonları, kadınlar bölümü ve abdest alanları bulunur. Mihrap ve minber geleneksel formlarla yapılmış, duvarlar hat örnekleri ve çini işleriyle süslenmiştir.

Moskova’daki bu cami, Rusya Müslümanlarının görünürlüğünü artıran bir yapıdır. Camiye Rus İmparatorluğu dönemi Tatar mimarisinin izleri ve Osmanlı etkisi birlikte yansımıştır. Cami mimarisinin bölümleri için cami mimarisinin bölümleri yazısı yararlıdır.

Rusya’nın Diğer Camileri

Rusya’da Müslüman nüfus özellikle Tataristan, Başkurdistan, Dağıstan, Çeçenistan ve diğer Kuzey Kafkas bölgelerinde yoğundur. Kazan Kremlin’deki Kul Şerif Camii, Çeçenistan’ın Grozni şehrindeki Ahmed Kadirov Camii ve Dağıstan’ın Mahaçkale şehrindeki Merkez Camii bu bölgelerin önemli örnekleridir. Bu camiler hem dinî hem kültürel kimliğin ifadesidir.

Ziyaret

Moskova Merkez Camii, namaz vakitlerinde ibadete açıktır. Özellikle Cuma namazı ve bayramlarda çok yoğun olur. Ziyaretçilerin edebe uygun giyinmesi ve ibadet eden cemaate saygı göstermesi gerekir. Giriş saatleri ve güvenlik kuralları değişebilir.

Sonuç

Moskova Merkez Camii, Rusya’daki Müslüman topluluğun merkezî ibadet yeri olup, Tatar tüccarların girişimiyle başlayan bir geleneğin devamıdır. “Kızıl Cami” adı farklı yapılar için kullanıldığından, kaynaklarda bağlama dikkat edilmelidir. Avrupa’daki bir başka cami örneği için Köln Merkez Camii yazısına bakabilirsiniz.

Rusya Müslümanlarının Yönetimi ve Kurumları

Rusya’da Müslümanların dinî işleri birkaç bölgesel ve merkezî idare tarafından yürütülür. Bunların başında Rusya Müslümanları Merkezî Dinî İdaresi ve Rusya Müftüler Şurası gibi kuruluşlar gelir. Bu yapılar, imam atama, hac organizasyonu, dinî eğitim ve cami yönetimi konularında faaliyet gösterir. Moskova Merkez Camii, bunlardan Müftüler Şurası ile bağlantılı olarak hizmet verir. Ramazan aylarında Moskova’da cami çevresi çok yoğunlaşır ve sokaklarda namaz kılınmasına dair tartışmalar yaşanır; bu, camii kapasitesinin yetersizliğinin göstergesi olarak yorumlanır. Yeni caminin yapılmasının nedenlerinden biri de bu ihtiyaçtır. Rusya’daki Müslüman topluluklar çok etnik yapıya sahiptir: Tatarlar, Başkurtlar, Kuzey Kafkas halkları, Azeriler ve Orta Asyalı göçmenler. Her topluluğun kendi gelenekleri camiye yansır. Bu zenginlik, mimari olarak da Tatar ve Osmanlı etkilerinin karışımıyla ifade edilir.

Başka bir Avrupa cami örneği ve modern tasarım tartışmaları için Köln Merkez Camii yazısı da okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Moskova Merkez Camii nerededir?

Moskova’nın Olimpiyskiy Prospekti’nde, Prospekt Mira yakınında yer alır. Yeni yapı 2015’te açılmıştır. Eski cami ise 1904’te yapılan tarihi yapıdır.

“Kızıl Cami” hangi yapıdır?

Bu ad farklı yapılar için kullanılır: Bergama’daki Kızıl Avlu, İslamabad’daki Lal Mescit gibi. Moskova’nın ana camisi ise Moskova Merkez Camii’dir. Bu yazı Moskova camisini merkeze alır.

Moskova’da kaç cami vardır?

Moskova’da sınırlı sayıda cami vardır; en önemlileri Merkez Camii, Tarihî Cami (Ulu Cami), Yadgar Camii ve Kuzey Kafkas komünitesi camileridir. Sayılar zamanla değişebilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 27 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Rusya" ve "Moskova" maddeleri; Rusya Müslümanları Dinî İdaresi, resmî tanıtım materyalleri; Allen J. Frank, Muslim Religious Institutions in Imperial Russia

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →