Mehmet Âkif Ersoy Kimdir? Hayatı, Eserleri ve Düşüncesi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hayatı
Safahat
Fikirleri

Mehmet Âkif Ersoy (1873 – 1936), İstanbul’da doğan, Türk Kurtuluş Savaşı’nın ruhunu yansıtan İstiklâl Marşı’nın şairi, edebiyatçı, hoca ve mütefekkirdir. Yedi kitaptan oluşan Safahat adlı şiir külliyatı ve Sırât-ı Müstakîm dergisindeki yazılarıyla Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan dönemin toplumsal ve dinî sorunlarına dair görüşlerini kaleme almıştır.

Hayatı

Mehmet Âkif, 1873’te İstanbul’da Fatih semtinde doğdu. Babası Fatih Medresesi müderrislerinden Mehmed Tahir Efendi, annesi Buharalı Emine Şerife Hanım’dı. Çocukluğunda Fatih Camii’nde Arapça ve Farsça öğrendi, ardından Mülkiye Mektebi’ne devam etti. Babasının vefatı ve evin yanması nedeniyle maddi güçlük çekti; bu yüzden Halkalı Ziraat ve Baytar Mektebi’ne geçti ve 1893’te mezun oldu. Veteriner olarak ziraat nezaretinde çalıştı, Rumeli, Anadolu ve Arabistan’da görev yaptı.

1908’den sonra Darülfünun’da edebiyat dersleri verdi ve Sırât-ı Müstakîm (sonradan Sebîlürreşâd) dergisinde yazdı. Balkan Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında Berlin ve Arap bölgelerine yaptığı seyahatler, toplumsal bakışını etkiledi. Kurtuluş Savaşı sırasında Anadolu’ya geçti, Burdur milletvekili seçildi ve 1921’de millî mücadele marşı için açılan yarışmaya şiir yazdı. Bu şiir, 12 Mart 1921’de TBMM’de kabul edilen İstiklâl Marşı oldu. Âkif, yarışmayı kazanan şiire verilen ödülü reddetti.

1925’te Mısır’a gitti ve orada Kahire’de Hilvan’da yaşadı; burada Kahire’de üniversitede Türkçe dersleri verdi, şiirlerini yazmaya devam etti. 1936’da hastalığı nedeniyle İstanbul’a döndü ve aynı yıl vefat etti. Cenazesi büyük bir kalabalıkla Edirnekapı Şehitliği’ne defnedildi.

Safahat

Safahat (1911): İlk kitap; toplumsal eleştiri ve dinî-ahlaki çağrılar.
Süleymaniye Kürsüsünde (1912): Camide yapılan bir vaaz biçimindeki şiir.
Hakkın Sesleri (1913), Fatih Kürsüsünde (1914), Hatıralar (1917), Asım (1924), Gölgeler (1933): Toplum, eğitim, savaş ve gelecek üzerine uzun manzum eserler.

Bu şiirler hem edebî hem toplumsal belge değeri taşır. Âkif, serbest nazım ve konuşma dili kullanarak şiirde yeni bir tarz geliştirdi.

Fikirleri

Mehmet Âkif, toplumun gerilemesinin sebeplerini cehalet, bölünmüşlük, tembellik ve dinin yanlış anlaşılmasında görür. Çözüm olarak ilim ve çalışmayı, Batı’nın teknik ve bilimsel yönünü alıp ahlaki değerlerden taviz vermemeyi önerir. Şiirinde taklitçiliğe ve körü körüne Batıcılığa karşı çıkarken, bilimi ve çalışmayı över. İslam’ın akla ve ilme önem verdiğini vurgular. Bu yaklaşım, Cemâleddîn Efgânî ve Muhammed Abduh gibi ıslahçıların etkisini taşır; özellikle Abduh’un düşünceleriyle ilgisi bilinir.

Kur’an Meali ve Diğer Çalışmaları

Mehmet Âkif, Kur’an tercümesi için hükümet tarafından görevlendirildi (1925-26). Elmalılı Hamdi Yazır tefsir yazarken Âkif de meal hazırladı. Ancak çevirinin yayımlanması durumunda sorun çıkabileceği ya da çeviri yetersizliği duygusu nedeniyle meali yaktığı rivayet edilir; bu anlatı farklı biçimlerde aktarılır. Bu nedenle olay hakkında kesin yargıdan kaçınmak gerekir. Âkif ayrıca Fransızca ve Arapçadan çeviriler yaptı.

Mirası

İstiklâl Marşı, milli bir sembol olarak Türkiye’de her yıl anılır. Âkif’in şiirleri okullarda okutulur ve hakkında çok sayıda araştırma yapılmıştır. Daha geniş değerlendirme için Mehmet Âkif Ersoy’un katkıları yazısına, aynı dönemde eser veren başka bir düşünür için Ahmed Cevdet Paşa maddesine bakılabilir.

Safahat’ın Karakterleri ve Üslubu

Safahat’ta Mehmet Âkif, günlük hayattan çok sayıda karakter yaratır: Köy hocası, çiftçi, mahalle imamı, Batıcı genç, yoksul aile babası. Bu karakterler konuşmalarıyla toplumun farklı kesimlerini temsil eder. Şiirde diyalog ve hikâye anlatımı öne çıkar; bu da Âkif’in şiirini bir tür manzum roman ve sahne gibi okutur. Özellikle Fatih Kürsüsünde ve Hatıralar’da bu teknik belirgindir.

Âkif’in dili, aruzun sıkı kalıplarını konuşma diline yaklaştırarak esnetir. Bu nedenle dizeler ağır bir edebi dil yerine canlı bir sohbet havası taşır. Bazı eleştirmenler aruz kullanımını bu esneklik nedeniyle kusurlu bulurken, bazıları bunu yenilikçi bir tercih sayar. Her iki görüş de Âkif’in Türk şiirindeki özgün yerini vurgular.

Kişiliği ve Ahlakı

Âkif’in çağdaşları ve yakınları onu çok mütevazı, dürüst ve çıkar peşinde olmayan biri olarak anlatır. Maddi imkânsızlıklara rağmen ilkelerinden taviz vermediği, İstiklâl Marşı’nın ödülünü almayı reddettiği aktarılır. Hastalığı sırasında ve Mısır’da kaldığı yıllarda sade bir hayat sürdü. Bu özellikleri, onu hem edebiyat hem ahlak bakımından örnek bir figür olarak anılmasına yol açtı. Ancak her biyografik anlatıda olduğu gibi, bu anlatılar da dönemin yazarlarının övgü eğiliminden etkilenmiş olabilir.

Âkif’in vefatından sonra eserleri çeşitli baskılarla yayımlandı. Safahat’ın tam metni, Latin harfleriyle ve açıklamalarla sunulan baskılarda okuyuculara ulaştı. Şiirleri okullarda, törenlerde ve edebiyat derslerinde yer aldı. Hakkında yazılan biyografik çalışmalar arasında Eşref Edib’in “Mehmed Âkif” kitabı ilk ve en yaygın olanlardandır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mehmet Âkif Ersoy kimdir?

1873’te İstanbul’da doğan, İstiklâl Marşı’nın şairi, Safahat’ın yazarı ve Sırât-ı Müstakîm dergisi yazarlarından olan şair ve düşünürdür.

İstiklâl Marşı ne zaman kabul edildi?

12 Mart 1921’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde millî marş olarak kabul edildi.

Mehmet Âkif Mısır’a neden gitti?

1925’ten itibaren Mısır’da yaşadı; orada Kahire’de üniversitede Türkçe dersleri verdi ve eserlerini sürdürdü. Sebepler arasında sağlık ve çalışma imkânları anılır.

Safahat nedir?

Mehmet Âkif’in yedi kitaptan oluşan manzum eser külliyatıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mehmed Âkif Ersoy" maddesi; Mehmet Âkif Ersoy, Safahat; Eşref Edib, Mehmed Âkif: Hayatı, Eserleri, Seciyesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →