Moro Müslümanları Arasında Dinî Kültür, Gelenek ve Adetler

Moro halklarının dinî kültürü; Şâfiî fıkhı, adat hukuku, kulintang müziği, okir sanatı, madrasa eğitimi ve her topluluğa özgü gelenekleri birleştiren zengin bir yapıdır. Maranao, Maguindanao, Tausug ve Sama topluluklarının her biri bu mirasa kendi dilleri ve ritüelleriyle katkı yapar.

Topluluklar ve Diller

Moro halkları arasında Maranao (Lanao Gölü çevresi), Maguindanao (Cotabato vadisi), Tausug (Sulu, Jolo), Sama (Tawi-Tawi ve Sulu takımadaları), Yakan (Basilan), Iranun, Kalagan ve Sangil toplulukları sayılır. Her biri Austronezya dil ailesine mensup farklı bir dil konuşur. Hepsi İslam’ı benimsemiş olmakla birlikte, yerel örf ve adetler arasında farklılık vardır. Tausug “kaya-lakat” yani “denizin halkı” olarak gurur ve onur (maratabat) kavramına özel önem verir. Sama topluluğu içinde Bajau “deniz göçebeleri” olarak bilinir ve bazıları geleneksel olarak teknelerde yaşar. Tarihî arka plan için Moro Müslümanlarının tarihi yazısı okunabilir.

Din ve Mezhep

Moro Müslümanları Sünnî Şâfiî mezhebine bağlıdır. Tasavvufi etkiler halk dindarlığında görülür ve ulema, imam ve “ustaz” unvanlı din görevlileri toplumda saygı gören kişilerdir. Ramazan orucu, zekât ve namaz uygulamaları genel olarak yerine getirilir; hac için Mekke’ye gitmek büyük bir onurdur. Hacca gidenlere “Hadji” ya da “Hajja” unvanı verilir. Kuzey Mindanao’da ise Tebliğ Cemaati ve Selefî akımlar son kırk yılda etkili olmuştur. Bu farklı akımlar arasında zaman zaman tartışmalar yaşanmaktadır.

Adat Hukuku ve Aile Yapısı

Moro toplumlarında şer’i hukuk ile yerel adat birlikte uygulanır. Datu (yerel önder), aile ve kabile arasında arabulucu rolü oynar. Evlilikler genellikle ailelerin anlaşmasıyla yapılır; başlık (dowry, bigay-kaya) önemli bir yer tutar. Çocukların eğitimi, yaşlıların saygısı ve aile onuru toplumsal normlardandır. Maratabat kavramı, kişisel ve aile onurunun korunmasına dayanır ve zaman zaman rido adı verilen aileler arası kan davalarının nedeni olabilir. Bu anlaşmazlıkların çözümünde ulema ve datuların arabuluculuğu kullanılır. 1977 tarihli Müslüman Kişisel Hukuku Kanunu şer’i mahkemelere evlilik, boşanma ve miras konularında yetki verir.

Bayramlar ve Dinî Günler

Hari Raya Puasa (Ramazan Bayramı) ve Hari Raya Hadji (Kurban Bayramı), Filipinler’de resmî tatildir. Bayramda cemaatle namaz kılınır, akrabalar ziyaret edilir ve geleneksel yemekler (pastil, tiyula itum gibi) hazırlanır. Maulid an-Nabi (Mevlid) ve Şeb-i Kadir de önemlidir. Ramazanda iftar sofraları mahallelerde birlikte kurulur. Hac sonrası dönenler için karşılama törenleri düzenlenir. Bu günler topluluğun dayanışmasını ve kimlik duygusunu güçlendirir.

Müzik, Sanat ve Dokuma

Kulintang, Maguindanao, Maranao ve Tausug topluluklarında farklı biçimlerde çalınan gong müziğidir. Ayrıca agung (büyük gong), dabakan (davul) ve gandingan gibi çalgılar eşlik eder. Maranao okir süslemeleri, ahşap ve metal üzerinde akıcı bitki ve geometrik motifler içeren bir sanat dalıdır. Torogan (Maranao hükümdar evleri) bu sanatın örneğidir. Yakan ve Tausug dokumaları (tennun, pis siyabit) renkli desenleriyle bilinir. Singkil dansı, Maranao’nun klasik saray dansıdır. Bu sanatlar UNESCO ve ulusal miras listelerinde tanıtılmaktadır.

Madrasa Eğitimi ve Cami Yapıları

Moro bölgelerinde madrasa eğitimi geleneksel dinî öğrenimin ana kanalıdır. Çocuklar Kur’an okumayı ve Arapça temellerini madrasalarda öğrenir. Eğitim Bakanlığı, 2000’li yıllardan itibaren Arapça ve İslami değerler dersini (ALIVE programı) devlet okullarına entegre etmeye çalışır. Mindanao Eyalet Üniversitesi ve Cotabato’daki dinî kurumlar yüksek eğitim sağlar. Cotabato’daki Büyük Cami ve Manila’daki Altın Cami (Quiapo) öne çıkan yapılardır. Marawi kuşatmasında birçok cami ve medrese zarar görmüştür.

Kısaca Öne Çıkan Noktalar

• Moro halkları yaklaşık on üç farklı etnik-dilsel topluluktan oluşur.
• Şâfiî mezhebi ve adat hukuku birlikte uygulanır.
• Kulintang ve okir sanatı, Moro kültürünün sembolleridir.
• Maratabat (onur) ve datu otoritesi toplumsal ilişkileri belirler.
• Madrasa eğitimi ve şer’i mahkemeler dinî hayatın kurumsal ayaklarıdır.

Yetişen âlimler için Moro âlimleri, tanışma süreci için İslam’la tanışma yazılarına bakılabilir. Komşu Malay dünyasıyla benzerlikler için Malayların dinî gelenekleri yazısı faydalıdır.

Yemek Kültürü ve Günlük Hayat

Moro mutfağı pirinç, balık, hindistan cevizi ve baharat üzerine kuruludur. Helal ilkesi nedeniyle domuz eti tüketilmez; Filipinler genelinde helal gıda sektörü büyüyen bir alandır. Pastil (pirinç ve etli paket), piaparan (hindistan cevizli tavuk), tiyula itum (kara çorba) ve satti gibi yemekler bölgesel mutfağın örnekleridir. Bayram ve düğünlerde büyük yemek ziyafetleri verilir. Giyimde erkekler kopiah (başlık) ve malong (bel sarığı), kadınlar malong ve başörtüsü giyer. Malong, Maranao ve Maguindanao kültürünün sembollerindendir ve çok yönlü kullanılan renkli bir tüp kumaştır.

Misafirperverlik ve Toplum Yapısı

Moro toplumunda misafirperverlik (kanduli ya da kanduri adı verilen ortak ziyafetler) önemli bir değerdir. Kanduli, doğum, evlilik, hac dönüşü ve anma günlerinde düzenlenen dua ve yemek buluşmasıdır. Toplumda sosyal sınıflandırma (datu, ulema, halk) ve soy (şecere) ilişkileri etkili olmaya devam eder. Bununla birlikte eğitim ve ekonomi alanındaki değişimler, bu yapıda yavaş ama belirgin bir dönüşüm yaratmıştır. Kadınlar eğitimde ve sivil toplumda etkindir; barış sürecine katılım konusunda kadınlar da önemli rol oynamıştır.

Sembol ve Gelenekler: Hac, Zekât ve Hayırseverlik

Moro topluluklarında hac, yoksulluk ve çatışmaya rağmen ekonomik gücü yeten herkesin hedeflediği bir ibadettir. Hacıların ülkeye dönüşü büyük kutlamalarla karşılanır. Zekât ve sadaka toplanması camiler ve yerel hayır dernekleri aracılığıyla yapılır; Ramazan ve Kurban bayramında bu yardımlar artar. Çatışma bölgelerinde yerinden edilmiş kişilere yönelik yardım, yerel cemaatlerin ve uluslararası İslami hayır kuruluşlarının önemli faaliyet alanlarındandır. Bu uygulamalar topluluk dayanışmasının dinî temelini gösterir.

Moro kültürünün genel çerçevesi için Moro Müslümanları bugün yazısı ve komşu Endonezya kültürü için Endonezyalılar arasında dinî kültür yazısı karşılaştırma imkânı sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Kulintang nedir?

Moro topluluklarının geleneksel gong müziğidir. Sırayla dizilmiş küçük gonglardan oluşur; düğünlerde, törenlerde ve ziyafetlerde çalınır. Maranao ve Maguindanao topluluklarında özellikle önemlidir.

Moro halkları kimlerdir?

On üç civarında etnik dilsel topluluğu kapsayan ortak addır: Maranao, Maguindanao, Tausug, Sama, Yakan, Iranun, Kalagan, Jama Mapun, Sangil, Palawani, Molbog ve diğerleri. Her birinin kendi dili ve gelenekleri vardır.

Şer’i mahkemeler Filipinler’de var mı?

1977’de çıkarılan Müslüman Kişisel Hukuku Kanunu (PD 1083) ile Müslümanlar için evlilik, boşanma ve miras konularında şer’i mahkemeler kurulmuştur. Sistem, ülkenin ana hukuk sistemiyle birlikte çalışır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Filipinler" maddesi; Cesar Adib Majul, Muslims in the Philippines; Thomas M. McKenna, Muslim Rulers and Rebels; Filipinler Müslüman Kişisel Hukuku Kanunu (PD 1083)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →