Moro Müslümanları Bugün: Dinî Hayat, Camiler ve Kurumlar

Moro Müslümanları bugün ağırlıklı olarak Mindanao, Sulu takımadaları ve Palawan’da yaşar. 2019’da kurulan Bangsamoro Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi (BARMM), onlara kendi parlamentosu ve idare yapısını getirmiştir. Dinî hayat; camiler, madrasalar, şer’i mahkemeler ve hac organizasyonları etrafında sürmektedir.

Nüfus ve Dağılım

Filipinler’in nüfusu yüz milyonun üzerindedir ve çoğunluğu Roma Katolik’tir. Müslümanların oranı konusunda farklı tahminler vardır: Ulusal İstatistik Kurumu verileri yaklaşık yüzde 6 düzeyinde bir oran verirken, Müslüman Filipinliler Ulusal Komisyonu (NCMF) daha yüksek bir oran belirtir. Müslüman nüfusun çoğu Maguindanao, Lanao del Sur, Basilan, Sulu ve Tawi-Tawi’de yaşar. Ayrıca Metro Manila, Cebu, Davao ve Zamboanga gibi büyük şehirlerde Müslüman toplulukları bulunur. Tarihî arka plan için Moro Müslümanlarının tarihi yazısına bakılabilir.

BARMM ve Yönetim Yapısı

Bangsamoro Organik Yasası ile kurulan BARMM, 2019 referandumunun ardından geçiş yönetimine geçmiştir. Bölgenin parlamentosu, bakanlıkları ve vergi toplama yetkisi vardır; savunma ve dış politika ise merkezî hükümetin elindedir. Sulu ilinin bölgeye dahil edilmesi Yüksek Mahkeme kararlarıyla tartışılmış ve 2024’te mahkeme Sulu’nun BARMM’den ayrı sayılması gerektiğine hükmetmiştir. Maguindanao ili de iki ile bölünmüştür. İlk seçimlerin ertelenmesi, silahsızlandırma programının ilerleyişi ve yerel hanedan siyaseti, süreçle ilgili başlıca tartışma konularındandır. Gelişmeler hızla değiştiğinden güncel durum için resmî kaynaklara bakılmalıdır.

Şer’i Mahkemeler ve Hukuk Sistemi

1977 tarihli Müslüman Kişisel Hukuku Kanunu (Presidential Decree 1083), Müslümanlar için evlilik, boşanma, miras ve vakıf konularında şer’i hukuku tanır. Şer’i Bölge Mahkemeleri ve Şer’i Daire Mahkemeleri bu konulara bakar. Bangsamoro Organik Yasası bu mahkemelerin yetkisini genişletmeyi ve şer’i hukukun ceza alanına sınırlı biçimde uygulanmasını gündeme getirmiştir; fakat bu yetkiler anayasal sınırlara tabidir. Şer’i hukuk uygulayıcıları için avukatlık ve yargı alanında özel sınavlar yapılır. Yeterli sayıda eğitimli şer’i hakimin bulunmaması, mahkemelerin işleyişinde sık dile getirilen bir sorundur.

Marawi’nin Yeniden İnşası

Mayıs-Ekim 2017 arasında süren Marawi kuşatmasında şehrin merkezi büyük ölçüde yıkıldı ve yüz binlerce kişi yerinden edildi. Yeniden inşa programı (Bangon Marawi) kapsamında altyapı, konut ve camiler onarılmaktadır. Bununla birlikte birçok aile hâlâ geçici barınaklarda yaşamakta, tazminat ve arazi hakları konusunda şikâyetler dile getirmektedir. Yerinden edilmiş kişilerin dönüşü, şehrin kültürel kimliğinin korunması ve gençlerin aşırıcı akımlardan korunması, yeniden inşa sürecinin merkez konularıdır. Marawi’deki Mindanao Eyalet Üniversitesi (1961) bölgenin eğitim merkezlerinden biridir.

Eğitim ve Dinî Kurumlar

Madrasalar Moro bölgelerinde dinî eğitimin temel kurumudur. Devlet okullarına entegre edilmiş Arapça ve İslami Değerler Eğitimi (ALIVE) programı da yürütülmektedir. Müslüman Filipinliler Ulusal Komisyonu hac organizasyonunu, vakıf yönetimini ve helal sertifikasyonunu koordine eder. BARMM bünyesinde Darul Ifta (fetva dairesi) kurulmuştur. Üniversite düzeyinde Mindanao Eyalet Üniversitesi, Notre Dame Üniversitesi (Cotabato) ve Filipinler Üniversitesi’nin İslam çalışmaları programları öne çıkar. Tarihî ilim geleneği için Moro âlimleri yazısına bakılabilir.

Kültür, Helal Sektör ve Turizm

Filipinler hükümeti, helal gıda sektörünü geliştirmek için çeşitli programlar yürütmekte; helal sertifikası uluslararası pazarlara ihracat için önem kazanmaktadır. Moro tekstilleri (malong, tennun), geleneksel müzik (kulintang) ve festivaller (Sulu’da Lami-Lamihan, Zamboanga’da Hermosa Festivali gibi) yerel ekonomiyi ve kimliği destekler. Çatışma sebebiyle turizm gelişimi sınırlı kalmış olsa da, güvenlik durumundaki iyileşmeyle birlikte kültürel ve doğal turizmin artması beklenmektedir. Kültürel boyut için Moro Müslümanlarının dinî kültürü yazısı okunabilir.

Toplumsal Tartışmalar ve Zorluklar

Moro bölgesinde ekonomik kalkınma, yoksulluk, eğitime erişim, aile kan davaları (rido), silahlı grupların silahsızlandırılması, ayrımcılık algısı ve yolsuzluk gibi konular gündemdedir. Hükümet ve MILF, barış sürecinin sürdürülmesi için normalleşme programları yürütmektedir; bunların ilerleyişi konusunda farklı değerlendirmeler vardır. Yerel sivil toplum, kadın örgütleri ve dinî liderler, barış ve uzlaşma çalışmalarında rol alır. Filipinler genelinde Müslümanlara yönelik ön yargılar ve medyadaki temsil de tartışılan konulardır. Güneydoğu Asya’daki diğer Müslüman toplulukların durumu için Malaylar bugün ve Endonezyalılar bugün yazıları karşılaştırma sağlar.

Kısaca Öne Çıkan Noktalar

• BARMM, 2019’da kurulan ve geçiş sürecindeki özerk bölgedir.
• Şer’i mahkemeler yalnızca kişisel hukuk konularında yetkilidir.
• Marawi’nin yeniden inşası ve yerinden edilmiş kişilerin dönüşü önemli bir gündemdir.
• Madrasa eğitimi ve ALIVE programı dinî eğitimin iki ayağıdır.
• Helal sektör ve kültürel miras, bölge için ekonomik fırsat olarak görülür.

Kadınlar, Gençler ve Sivil Toplum

Moro toplumunda kadınlar barış sürecinde aktif rol almış, müzakere masalarında ve geçiş yönetiminde temsil edilmişlerdir. Bangsamoro Kadın Komisyonu gibi kurumlar kadın haklarını ve katılımını desteklemeyi amaçlar. Kadınlar eğitimde yüksek başarı göstermekte; öğretmenlik, sağlık ve girişimcilik alanlarında çalışmaktadır. Gençlerin eğitim ve iş imkânlarına erişimi ise bölgenin başlıca ihtiyaçlarından biridir. Sivil toplum kuruluşları, dinlerarası diyalog ve gençlik programları yoluyla aşırıcı söylemlere karşı alternatif sunmaya çalışır. Bölgedeki hayır kurumları, dinî liderler ve üniversite kulüpleri bu konuda iş birliği yapmaktadır.

Diaspora ve Dış İlişkiler

Moro kökenli birçok kişi Sabah (Malezya), Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerinde çalışır veya yaşar. Bu topluluklar hem ekonomik katkı yapar hem de dinî ve kültürel bağları canlı tutar. Malezya, barış sürecinde arabuluculuk rolünü sürdürmüş; İslam İşbirliği Teşkilatı, Türkiye, Endonezya ve Brunei de çeşitli biçimlerde destek vermiştir. Hac organizasyonu ve burs programları aracılığıyla İslam dünyasıyla bağlar güçlenmektedir. Ayrıca Moro bölgesinde faaliyet gösteren uluslararası insani yardım kuruluşları, yerinden edilmiş kişilere ve eğitim projelerine destek sağlamaktadır.

Sonuç olarak Moro Müslümanlarının bugünkü durumu, barış sürecinin kazanımları ile hâlâ çözüm bekleyen sorunların bir arada yaşandığı bir tablodur. Özerk yönetim, dinî ve kültürel kimliğin kurumsal güvenceye kavuşması bakımından önemli bir adımdır; ancak bu yapının kalıcı ve kapsayıcı olması, bölgedeki bütün toplulukların (Müslümanlar, yerli halklar ve Hristiyan yerleşimciler) güvenini kazanmasına bağlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

BARMM nedir?

Bangsamoro Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi (BARMM), 2019’da kurulan ve kendi parlamentosu ile hükümeti bulunan özerk yönetimdir. Merkezi Cotabato şehridir. Geçiş sürecinin parçası olarak yönetim, MILF liderliğinde bir geçiş otoritesince yürütülür.

Filipinler’de Müslümanların oranı nedir?

Resmî sayımlar yaklaşık yüzde 6 civarında, ilgili kurumların tahminleri daha yüksek rakamlar verir. Çoğunluğu Mindanao, Sulu ve Palawan’da yaşar. Tahminler tanım ve yönteme göre değişir.

Şer’i mahkemeler ne yapar?

Müslümanlar için evlilik, boşanma, miras ve benzeri kişisel hukuk konularına bakan mahkemelerdir. Ceza ve ticaret hukuku genel yasalara tabidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Bangsamoro Organik Yasası (RA 11054); Filipinler Müslüman Kişisel Hukuku Kanunu (PD 1083); Filipinler Müslüman Filipinliler Ulusal Komisyonu (NCMF), ncmf.gov.ph; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Filipinler" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →