Maldivliler İslam’la Nasıl Tanıştı? Tarihî Süreç ve Kaynaklar

Maldivler, geleneksel anlatıya göre hicrî 548 (1153) yılında hükümdar Dhovemi’nin Müslüman olmasıyla İslam’la tanıştı. Ada halkı büyük ölçüde Budist idi; İslam hükümdarın tercihi ve gelen Müslüman âlimlerin etkisiyle yayıldı. XIV. yüzyılda İbn Battûta’nın ziyareti bu İslamlaşmanın izlerini belgeler.

İslam Öncesi Maldivler

Maldivler, Hint Okyanusu’nda Hindistan ve Sri Lanka’nın güneybatısındaki mercan adaları zinciridir. İslam öncesinde adalarda Budizm ve Hindu etkili kültürler hâkimdi; arkeolojik kalıntılar özellikle güney atollerde Budist yapıların varlığını gösterir. Adalar, Hint Okyanusu ticaret yolunda kauri kabukları (para olarak kullanılan deniz kabuğu), hindistan cevizi lifi ve kurutulmuş balık ticareti nedeniyle önemliydi. Arap, Fars ve Hint tüccarlar adalara uğrar, rüzgâr mevsimlerine göre bekler ve alışveriş yapardı. Bu temaslar İslam’ın erken izlerinin tanıtımını sağladı; fakat kayıtlar sınırlıdır.

Dhovemi’nin İslam’ı Kabulü

Maldiv geleneğine göre Faslı (kimi kaynaklara göre Tebrizli) Yusuf Şemseddin ya da Ebü’l-Berekât Yusuf el-Berberî adlı bir âlim adalara geldi. Yerel anlatıya göre adalarda “Rannamari” adlı bir deniz cinini anlatan inanış vardı ve her ay bir bakire kurban ediliyordu; âlim, bir gece o kızın yerine geçerek Kur’an okudu ve cin bir daha görünmedi. Bu olay üzerine hükümdar Dhovemi (Kalaminja) İslam’ı kabul etti ve Sultan Muhammed el-Âdil adını aldı. Bu anlatı büyük ölçüde menkıbevî bir yapıya sahiptir; tarihçiler ayrıntıların kesinliği konusunda temkinlidir, ancak hükümdarın XII. yüzyıl ortasında Müslüman olması genel olarak kabul edilir. Hükümdarlık sonrasında Maldivler bir “sultanlık” hâline geldi ve adalar Sünnî Şâfiî çizgide kurumsallaştı. Bölgesel bağlam için Malayların İslam’la tanışması yazısı okunabilir.

Loamaafaanu Bakır Levhaları

Maldivler’in en eski yazılı belgeleri arasında XII. yüzyıla tarihlenen Loamaafaanu (bakır levha) belgeleri yer alır. Bu levhalar, camilerin ve vakıfların bağışlarını, din görevlilerinin atamasını ve Budist yapılara dair düzenlemeleri kaydeder. Levhalar eski Dhivehi yazısıyla (Evela Akuru) yazılmıştır. Belgeler, İslam’ın kabulünden sonra eski kurumların yeni İslami kurumlara dönüştürüldüğünü, camilerin eski Budist ibadet yerlerinin üzerinde veya yakınında inşa edildiğini gösterir. Bu belgeler, ilk İslamlaşma sürecini belgeleyen en önemli yazılı kaynak olarak değerlendirilir.

İbn Battûta ve XIV. Yüzyıl

Faslı seyyah İbn Battûta, 1343-1345 yılları arasında Maldivler’de yaklaşık bir buçuk yıl kaldı. Hükümdar kadın sultan Hadice (Khadija) döneminde kadılık görevi üstlendi; yerel kadınlarla evlendi ve şer’i hukuku uygulamaya çalıştı. Rıhle’sinde adalardaki bazı yerel adetleri sert yöntemlerle değiştirmeye çalıştığını anlatır; bu da yerel halkın bazı uygulamalarının şeriat çerçevesine tam olarak oturmadığını gösterir. Kadınların başlarını açık bırakması, tarım ürünleri, balıkçılık ve balık kurutma, adaların ekonomisi ve kauri ticareti hakkında ayrıntılı bilgiler sunar. Rıhle’si, Maldivler’in dinî ve toplumsal tarihinin en önemli dış kaynağıdır.

Hukuku Muhammed Sultanlığı’nın İslami Kurumları

Maldiv Sultanlığı’nda kadılar, hatipler ve müftüler devlet görevlileri olarak çalıştı. Mescit ve vakıf gelirleri düzenli bir şekilde yönetildi. Hükümdarlar kendilerini “Sultan” ve “Rasgefaanu” gibi unvanlarla anar ve İslam hukuku ile yerel örfü birlikte uygular. Malé’deki Hukuru Miskiy (Cuma Camii), 1656’da mercan taşından yapılmış, ahşap oymalarıyla zenginleştirilmiş tarihî bir yapıdır ve ülkenin en eski camisi sayılır. Camiler, mezar taşları ve ahşap oymacılığı Maldivler’in İslami sanatının özgün örneklerini oluşturur. Sonraki dönem için Maldivlilerin tarihi yazısına bakılabilir.

Kısaca Öne Çıkan Noktalar

• Geleneksel tarihe göre hükümdar Dhovemi, hicrî 548’de (1153) Müslüman oldu.
• Âlimin kimliği (Berberî ya da Tebrizî) kaynaklarda farklı anlatılır.
• Loamaafaanu bakır levhaları, ilk İslami düzenlemeleri belgeleyen birincil kaynaklardır.
• İbn Battûta, 1343-1345 arasında adalarda kadılık yaptı ve değerli gözlemler bıraktı.
• Şâfiî mezhebi ve Sünnî akaid adalarda kurumsallaştı.

Maldiv Müslümanlarının kültürü için Maldivlilerin dinî kültürü ve ilim geleneği için Maldiv âlimleri yazılarına bakılabilir.

Tarihî Kaynakların Değerlendirilmesi

Maldivler’in İslamlaşması için kullanılan kaynaklar farklı türdedir. Loamaafaanu levhaları ve camilerin üzerindeki yazıtlar doğrudan belgelerdir. İbn Battûta’nın anlatısı yabancı bir gözlemcinin kaydıdır. Ebü’l-Berekât Yusuf’un hikâyesi ise sonraki dönemde yazılmış yerel kroniklerde yer alır. Bu kaynaklar arasındaki farklar, tarihçilerin olayların sırası ve nitelikleri hakkında farklı sonuçlara varmasına yol açar. Örneğin bazı araştırmacılar Dhovemi’nin dönüşümünü tek seferlik bir olay yerine, birkaç on yıla yayılan siyasi ve dinî bir süreç olarak yorumlar. Başka araştırmacılar, Arap tüccarların etkisinin kroniklerde sunulandan daha eski olabileceğini belirtir.

Budist Mirasın Akıbeti

İslam’a geçişten sonra Maldivler’deki Budist yapıların akıbeti dikkat çekicidir. Arkeolojik kazılar (özellikle Thor Heyerdahl’ın 1980’lerde yaptığı çalışmalar ve sonraki araştırmalar), adalarda stupa ve Budist heykel kalıntıları buldu. Bu kalıntılar, İslam öncesi toplumun yoğun bir Budist kültür ortamı olduğunu gösterir. Ancak Müslüman yönetim döneminde bu kalıntıların bir kısmı tahrip edilmiş ya da camilerin yapımında malzeme olarak kullanılmıştır. Günümüzde bu miras ulusal kimlik tartışmalarında zaman zaman gündeme gelir. Müze koleksiyonlarında yer alan bu eserlerin bazıları hakkında dinî ve kültürel hassasiyetler nedeniyle tartışmalar yaşanmıştır.

Hint Okyanusu Bağlamında Maldivler

Maldivler’in İslam’a girişi Hint Okyanusu dünyasının geniş bir dönüşümünün parçasıdır. Aynı dönemde Malabar, Gucerat, Bengal ve Doğu Afrika kıyılarında da Müslüman ticaret toplulukları güç kazandı. Maldivler, Arap yarımadası ile Güneydoğu Asya arasındaki rotada bir durak olduğu için bu bağlantıların hepsiyle ilişkilendirilebilir. Hindistan Müslümanlarının İslam’la tanışması ve Svahililerin İslam’la tanışması yazıları bu geniş okyanus bağlamını tamamlayan örnekler sunar.

Bu nedenle Maldivler’in İslam’la tanışma hikâyesini okurken menkıbeyi tarihten ayırmak, fakat menkıbenin toplumsal hafızadaki yerini de küçümsememek gerekir. Rannamari anlatısı gibi hikâyeler, Maldivlilerin İslam’ı kabul etmeyi nasıl yorumladığını ve yerel inanışlarla İslam’ın nasıl buluştuğunu gösteren kültürel belgelerdir.

Maldivler hakkında araştırma yapmak isteyenler için Malé’deki Ulusal Müze, Maldiv Ulusal Arşivi ve Loamaafaanu levhalarının yayımlanmış çalışmaları ilk başvuru kaynaklarıdır. Ayrıca Hint Okyanusu’nun diğer ada toplumlarıyla karşılaştırmalı çalışmalar, Maldiv örneğinin özgün yönlerini daha net göstermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Maldivler İslam’ı ne zaman kabul etti?

Geleneksel anlatıya göre hicrî 548 (miladî 1153) yılında Budist hükümdar Dhovemi Müslüman oldu ve Sultan Muhammed el-Âdil adını aldı. Tarih bazı kaynaklarda farklı verilir; kitlesel kabul sonraki yıllara yayılmış olabilir.

Yusuf el-Berberî kimdir?

Rivayete göre Maldivler’e gelip hükümdarı İslam’a davet eden Faslı ya da Tebrizli bir Müslüman âlimdir. Kimliği ve memleketi kaynaklarda farklı anlatılır.

İbn Battûta Maldivler’de ne yaptı?

1343-1345 yıllarında Maldivler’de kaldı, kadılık yaptı, evlendi ve yerel düzeni anlatan değerli gözlemler bıraktı. Rıhle’si adaların XIV. yüzyıl tarihi için önemli bir kaynaktır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Maldivler" maddesi; İbn Battûta, Rıhle; Clarence Maloney, People of the Maldive Islands; Hasan Tâcüddin, Târîh-i Dîvehi (yerel kroniğe dair literatür)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →