Maldivliler Tarihi: Müslüman Kimliğinin Oluşumu ve Gelişimi

Maldivlilerin tarihi; XII. yüzyıldan itibaren Müslüman sultanlar tarafından yönetilen bir adalar devletinin, XVI. yüzyılda Portekiz işgaline direnişinin, XIX. yüzyılın sonunda İngiliz himayesine girişinin ve 1965’te bağımsızlığın hikâyesidir. İslam, bu uzun süreçte devletin ve kimliğin temel unsuru olmuştur.

Sultanlık Dönemi

Dhovemi’nin İslam’ı kabulünden itibaren Maldivler, farklı hanedanların yönettiği sultanlıklar hâlinde varlığını sürdürdü. Önde gelen hanedanlar arasında Lunar (Dhiyamigili), Hilali ve Utheem hanedanları sayılır. Sultanlar adaların başkenti Malé’den yönetim sağladı; atoller yerel valiler (atholhu veriyaa) aracılığıyla idare edildi. Ekonomi balıkçılığa, kauri ticaretine ve hindistan cevizi ürünlerine dayanıyordu. Kadınlar da zaman zaman tahta çıktı: XIV. yüzyılda Sultana Khadija ve Raadhafathi gibi isimler anılır. İslami dönüşüm hakkında ayrıntılar için Maldivlilerin İslam’la tanışması yazısına bakılabilir.

Portekiz Dönemi ve Thakurufaanu

1558’de Portekizliler Malé’yi ele geçirerek bir garnizon kurdu ve yaklaşık on beş yıl hüküm sürdü. Hıristiyanlığa geçiş baskısı ve ağır vergiler halkı rahatsız etti. Rivayete göre Sultan Ali VI Portekiz tarafından zorla Hıristiyanlaştırıldı. 1573’te Utimu bölgesinden Muhammed Thakurufaanu (Mohamed Thakurufaanu al-Auzam) kardeşleriyle birlikte gece baskınıyla Malé’deki Portekiz garnizonunu yenerek sultanlığı yeniden kurdu ve hanedan olarak Utheemu Hanedanı’nı başlattı. Bu olay her yıl Ulusal Gün olarak kutlanır. Thakurufaanu’nun mücadelesi, Maldiv hafızasında İslam ve bağımsızlık bağını güçlendiren bir destan olarak anılır.

Hollanda ve İngiliz Himayesi

XVII. yüzyılda Hollandalılar Seylan’daki varlıkları nedeniyle Maldivler’le ilişki kurdu ve adalar Hollanda’ya haraç ödemek yerine bağımsız yönetimini korudu. 1796’dan itibaren Seylan’daki İngiliz hâkimiyeti, Maldivler üzerinde de nüfuz sağladı. 1887’de imzalanan antlaşmayla Maldivler İngiliz himayesindeki bir sultanlık oldu; İç işlerde özerklik sürerken dış ilişkiler ve savunma İngiltere’ye aitti. Bu dönemde modern eğitim sınırlıydı ve ada halkı büyük ölçüde geleneksel ekonomiye bağlı kaldı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Gan Adası’nda İngiliz hava üssü kuruldu ve 1976’ya kadar işletildi.

Bağımsızlık ve Cumhuriyet

26 Temmuz 1965’te Maldivler bağımsızlığını kazandı. 1968’de yapılan bir referandum sonrasında sultanlık kaldırıldı ve cumhuriyet ilan edildi. 1960’lardan sonra turizmin gelişmesi ekonomiyi dönüştürdü; 1970’lerde ilk resort adaları açıldı. Bu dönemde modern eğitim yaygınlaştı, Dhivehi dilinde eğitim ve resmî dil olarak Dhivehi güçlendirildi. Cumhurbaşkanlığı sistemi 2008’e kadar tek parti ve merkezî yönetim özellikleri taşıdı. Çok partili sisteme geçiş, 2005’te yasal olarak başladı ve 2008’de yeni anayasa kabul edildi.

2008 Anayasası ve İslam

2008 Anayasası, İslam’ı devlet dini olarak belirler, Sünnî İslam’ı resmî mezhep olarak kabul eder ve yasaların İslam’a aykırı olamayacağını belirtir. Maldiv vatandaşlığı için Müslüman olma şartı vardır; yabancılar Müslüman olmadan vatandaş olamaz. Ülkede gayrimüslim yerleşimi ve kamusal ibadet yasaktır. Bu hükümler, birçok insan hakları kuruluşunca din özgürlüğü bağlamında eleştirilmiştir; Maldiv hükümeti ve dinî çevreler ise bunun ulusal kimliğin ve dinî birliğin korunması amacıyla olduğunu savunur. 2010’larda ülkede dinî muhafazakârlığın arttığı ve bazı Maldivlilerin yurtdışındaki çatışmalara katıldığına dair haberler yayımlandı; bu konular farklı çevrelerce farklı değerlendirilmektedir.

Kısaca Kronoloji

• 1153 (rivayet): Dhovemi’nin Müslüman olması.
• 1343-1345: İbn Battûta’nın Maldivler’de kalışı.
• 1558-1573: Portekiz egemenliği.
• 1573: Thakurufaanu’nun kurtuluşu.
• 1887: İngiliz himayesi.
• 1965: Bağımsızlık.
• 1968: Cumhuriyet.
• 2008: Yeni anayasa.

Dinî kültür için Maldivlilerin dinî kültürü, bugünkü durum için Maldivliler bugün yazıları incelenebilir. Hint Okyanusu bağlamı için Hindistan Müslümanlarının tarihi yazısı faydalıdır.

Ekonomi ve Toplum: Kauri, Balık ve Ticaret

Maldivler’in tarihsel ekonomisi kauri (Cypraea moneta) kabuklarının ihracatına dayanıyordu. Bu kabuklar Hindistan, Bengal ve Batı Afrika’da para olarak kullanılıyordu ve Maldivler dünyanın en önemli kauri tedarikçisiydi. Kurutulmuş ton balığı (Maldive fish) Seylan ve Güneydoğu Asya’ya ihraç edilirdi. Hindistan cevizi lifinden yapılan halat, gemicilikte aranan bir üründü. Adalar, bu mallar karşılığında pirinç ve kumaş alırdı. Ekonomik hayatın bu yapısı, sultanlığın dış dünya ile bağını ve Müslüman tüccar ağlarıyla ilişkisini belirlemiştir.

Toplumsal yapıda sultan ailesi ve vezirler en üst düzeydeydi; ardından atol yöneticileri, kadılar, tüccarlar ve balıkçılar gelirdi. Kadınlar mirasta ve ticarette önemli haklara sahipti; bu durum Maldivler’i çevre toplumlardan ayıran özelliklerden biri olarak anılır. Köleler ve borçlular da toplumsal tabakalanmanın bir parçasıydı. İslam hukuku bu yapıyı düzenlemiş, ancak yerel adetler de varlığını korumuştur.

Sultanlıkta Hanedan Çekişmeleri

Maldiv tarihinin önemli bir kısmı hanedan içi çekişmelerle doludur. Sultanlar, vezirler ve devlet adamları arasındaki iktidar mücadeleleri, bazen sürgün ve suikastlarla sonuçlandı. XVIII. yüzyılda Malabar’daki Mapila korsanlarının ve Hindistan’daki Kannur Aliraja’nın saldırıları adaları tehdit etti. 1750’li yılların başında Malabar kuvvetlerinin adaları kısa süreliğine işgal ettiği ve yerel halkın direnişiyle bu işgale son verildiği anlatılır; bu olay ulusal anlatılarda yer alır. Bu mücadeleler, Maldivler’in küçük bir ada devleti olmasına rağmen yüzyıllar boyunca bağımsızlığını korumak için verdiği çabayı gösterir.

Modern Dönem: Demokrasiye Geçiş ve Sonrası

1978-2008 arasında süren uzun cumhurbaşkanlığı döneminin ardından 2008’de ilk çok adaylı cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı. Sonraki yıllarda siyasi kutuplaşma, yargı reformu, yolsuzluk iddiaları ve cumhurbaşkanlarının sık değişimi gibi konular ülke gündemini meşgul etti. Tsunami (2004) adalara büyük zarar verdi; yaklaşık yüz kişi öldü ve ekonomik kayıplar yaşandı. 2010’lardan itibaren Çin ve Hindistan arasındaki bölgesel rekabet Maldivler’in dış politikasını etkiledi. Bu siyasi gelişmelerin dinî boyutu, camilerin ve din adamlarının toplumsal görüşler üzerindeki etkisiyle ilişkilidir. Yaşayan siyasi şahsiyetler ve parti tartışmalarına bu yazıda girilmemiştir.

Maldiv tarihini bütün olarak değerlendirdiğimizde, küçük bir ada ülkesinin hem dış baskılara karşı bağımsızlığını koruma hem de Müslüman kimliğini sürdürme çabası öne çıkar. Bu çabanın kurumsal ifadesi sultanlık, kadılık ve vakıf sistemleri; kültürel ifadesi ise Dhivehi dili, Thaana yazısı ve dinî törenler olmuştur.

Daha ayrıntılı okuma için Clarence Maloney’in People of the Maldive Islands adlı eseri ile yerel kroniklerin yayımlanmış çevirileri temel başvuru kaynaklarıdır. Tarihî rakam ve tarihler konusunda kaynaklar arasında farklılıklar bulunduğundan, burada verilen tarihlerin çoğu yaklaşık olarak değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Muhammed Thakurufaanu kimdir?

1573’te Portekizlilerin Maldivler’deki yönetimine son veren ve Maldiv ulusal kahramanı kabul edilen kişidir. Kardeşleriyle birlikte direniş örgütlemiştir; Malé’de Portekiz garnizonunu yenerek bağımsızlığı yeniden sağladı.

Maldivler ne zaman bağımsız oldu?

26 Temmuz 1965’te İngiltere’den bağımsızlığını kazandı. 1968’de sultanlık kaldırılarak cumhuriyet ilan edildi.

Maldivler Anayasası İslam’ı nasıl tanımlar?

2008 Anayasası İslam’ı devlet dini olarak belirler, hukukun kaynağı sayar ve vatandaşlığı Müslümanlarla sınırlar. Bu hükümler uluslararası insan hakları kuruluşlarınca eleştirilmektedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Maldivler" maddesi; Clarence Maloney, People of the Maldive Islands; Maldivler Anayasası (2008); Michael O'Shea, Maldives: Culture, History, Politics (genel okuma)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →