Oruçta Kaza, Kefaret ve Fidye

Kaza, Kefaret ve Fidye Arasındaki Fark

Ramazan orucunu tutamayan veya bozan kişinin yükümlülüğü, orucu tutamama sebebine göre değişir:

• Kaza: Tutulamayan veya bozulan her gün yerine bir gün oruç tutmak.
• Kefaret: Ramazan orucunu mazeretsiz ve bilerek bozmanın cezası olarak, kazaya ek olarak yerine getirilen yükümlülük.
• Fidye: Oruç tutmaya hiçbir şekilde gücü yetmeyen kişinin, tutamadığı her gün için bir yoksulu doyurması.

Oruç Kazası

Kimler kaza eder?

• Hastalık, yolculuk, hamilelik, emzirme gibi bir mazeretle oruç tutmayanlar.
• Hayız ve nifas sebebiyle oruç tutamayan kadınlar.
• Orucu yalnızca kaza gerektiren bir sebeple bozanlar.
• Mazeretsiz olarak oruç tutmayanlar (bunlar ayrıca tövbe etmelidir).

Kaza nasıl tutulur?

1. Niyet: Kaza orucuna niyetin imsaktan önce yapılması gerekir. “Niyet ettim Allah rızası için kazaya kalan Ramazan orucumu tutmaya” denilebilir. Birden fazla yılın kazası varsa hangi yılın olduğunu belirtmek güzeldir; ancak Hanefîlere göre şart değildir.
2. Zaman: Kaza orucu, oruç tutulması yasak olan bayram günleri dışında her zaman tutulabilir.
3. Ara vermek: Kaza oruçlarını art arda tutmak şart değildir; ayrı ayrı günlerde de tutulabilir.
4. Acele etmek: Kaza borcunu mümkün olan ilk fırsatta ödemek daha iyidir. Şâfiî mezhebine göre mazeretsiz olarak bir sonraki Ramazan’a kadar kazayı geciktiren kişinin, kazanın yanında her gün için fidye de vermesi gerekir. Hanefîlere göre ise sadece kaza gerekir.

Kefaret

Kefaret ne zaman gerekir?

Hanefî mezhebine göre Ramazan orucuna gece niyet eden kişinin, gündüz meşru bir mazeret olmadan bilerek yiyip içmesi veya cinsel ilişkide bulunması hâlinde hem kaza hem kefaret gerekir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre kefaret yalnızca cinsel ilişki ile gerekir.

Kefaret nasıl ödenir?

Kefaretin dayanağı, Ramazan’da orucunu cinsel ilişkiyle bozan bir sahabinin Hz. Peygamber’e gelmesini anlatan sahih hadistir. Bu hadise göre kefaret şu sırayla ödenir:

1. Bir köle azat etmek. (Günümüzde bu imkân bulunmadığından ikinci seçeneğe geçilir.)
2. Aralıksız altmış gün oruç tutmak. Hastalık dışında bir sebeple, örneğin mazeretsiz olarak bir gün bile ara verilirse, kefarete baştan başlamak gerekir. Kadınların hayız günleri ise süreyi kesmez; hayızdan sonra kaldığı yerden devam ederler. Altmış günün arasına Ramazan veya bayram günleri girmemelidir.
3. Sağlık gibi ciddi bir sebeple oruç tutmaya gücü yetmeyen kişi altmış yoksulu bir gün boyunca iki öğün doyurur veya her birine bir fitre miktarı verir. Bu miktar bir yoksula altmış gün boyunca da verilebilir.

Kefaretten önce veya sonra ayrıca bozulan günün kazası da tutulur. Aynı Ramazan içinde birden fazla gün bozulmuşsa, Hanefîlere göre araya kefaret girmedikçe tek kefaret yeterlidir.

Fidye

Kimler fidye verir?

• Oruç tutamayacak kadar yaşlı olanlar.
• İyileşme ümidi bulunmayan kronik hastalar.

Bakara Suresi’nin 184. ayetinde oruca güç yetiremeyenlerin bir yoksulu doyuracak kadar fidye vermesi bildirilmiştir.

Fidye ne kadardır?

Bir günlük fidye, bir yoksulun bir günlük (iki öğün) yiyecek ihtiyacını karşılayacak miktardır. Hanefî mezhebine göre bu, fitre miktarı kadardır. Diyanet İşleri Başkanlığı her yıl Ramazan ayı öncesinde fitre ve fidye miktarını ilan eder. Güncel miktar için Diyanet’in açıklamasına başvurulmalıdır.

Fidye ne zaman verilir?

Fidye, Ramazan ayının başında toptan veya ay içinde gün gün verilebilir. Fidye verdikten sonra iyileşip oruç tutacak güce kavuşan kişi, tutamadığı oruçları kaza eder; verdiği fidye ise nafile sadaka yerine geçer.

Özel Durumlar

• Hamile ve emzikli kadınlar: Hanefîlere göre yalnızca kaza ederler, fidye vermezler. Şâfiî mezhebine göre sadece çocuğuna zarar gelmesinden korkarak oruç tutmayan kadın, kazaya ek olarak fidye de verir.
• Vefat eden kişinin oruç borcu: Kaza etme imkânı bulduğu hâlde oruç borcunu ödemeden vefat eden kişi fidye verilmesini vasiyet etmişse, mirasının üçte birinden fidye ödenir. Vasiyet etmemişse varislerin kendi rızalarıyla fidye vermeleri güzel bir davranıştır.
• Kaza orucunun bozulması: Kaza orucunu bozan kişi yalnızca o günü tekrar kaza eder; kefaret gerekmez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/184-185); Buhârî, Savm 30; Müslim, Sıyâm 81; Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Kitâbü's-Savm"; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi'; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kefaret" md.; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Fidye" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →