Oruç Nedir ve Kimlere Farzdır?

Oruç Nedir?

Oruç, Arapçada “savm” veya “sıyâm” olarak ifade edilir ve sözlükte “bir şeyden uzak durmak” anlamına gelir. Dinî bir terim olarak oruç, imsak vaktinden (tan yerinin ağarmasından) güneşin batışına kadar, ibadet niyetiyle yemekten, içmekten ve cinsel ilişkiden uzak durmaktır.

Ramazan orucu, hicretin ikinci yılında farz kılınmıştır. Bakara Suresi’nde şöyle buyrulur: “Ey iman edenler! Oruç sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı. Umulur ki korunursunuz.” Aynı surede Ramazan ayının, insanlara yol gösterici olarak Kur’an’ın indirildiği ay olduğu ve bu aya ulaşanın oruç tutması gerektiği bildirilir.

Ramazan Orucu Kimlere Farzdır?

Ramazan orucunun bir kimseye farz olması için şu şartların bulunması gerekir:

1. Müslüman olmak.
2. Akıllı olmak. Akıl hastalarına oruç farz değildir.
3. Ergenlik çağına girmiş olmak. Çocuklara oruç farz değildir; ancak alışmaları için güçleri yettiğince tutmaya teşvik edilirler.

Orucun edâsının, yani o ay içinde tutulmasının gerekli olması için ise ayrıca şu şartlar aranır:

• Sağlıklı olmak.
• Mukim olmak, yani yolcu olmamak.
• Kadınların hayız ve nifas hâlinde olmaması.

Orucun Farzları

1. Niyet: Oruç tutmaya kalben karar vermektir. Dil ile söylemek şart değildir; sahura kalkmak da niyet yerine geçer.
2. İmsak: İmsak vaktinden güneşin batışına kadar orucu bozan şeylerden uzak durmaktır.

Niyetin Vakti

Hanefî mezhebine göre Ramazan orucu, belirli bir günün adak orucu ve nafile oruç için niyet; bir önceki günün akşamından itibaren, o günün “dahve-i kübrâ” vaktine (imsak ile akşam arasındaki sürenin yarısına) kadar yapılabilir. Kaza, kefaret ve belirsiz adak oruçları için ise niyetin imsaktan önce yapılması gerekir. Şâfiî mezhebinde farz oruçlar için niyetin her gece imsaktan önce yapılması şarttır.

Niyet örneği: “Niyet ettim Allah rızası için yarınki Ramazan orucunu tutmaya.”

Oruç Tutmama Ruhsatı Olanlar

İslam, kolaylık dinidir. Bakara Suresi’nde “Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez” buyrulur. Şu kimseler oruç tutmayabilir:

• Hastalar: Oruç tutması hastalığını artıracak veya iyileşmesini geciktirecek kimseler. İyileştikten sonra kaza ederler.
• Yolcular: Hanefîlere göre yaklaşık 90 km’lik bir yolculuğa çıkan kişi. Yolcu için oruç tutmak zor değilse tutması daha faziletlidir. Tutmadığı günleri sonra kaza eder.
• Hamile ve emzikli kadınlar: Kendilerine veya çocuklarına zarar gelmesinden korkarlarsa oruç tutmayabilirler; sonra kaza ederler.
• Hayız ve nifas hâlindeki kadınlar: Bu dönemde oruç tutmaları caiz değildir. Tutamadıkları günleri sonra kaza ederler.
• Yaşlılar ve iyileşme ümidi olmayan hastalar: Oruç tutamayacak kadar yaşlı olanlar ve iyileşme ümidi bulunmayan hastalar, her gün için bir fidye verirler.
• Ağır işlerde çalışanlar: Oruç tutması hayati tehlike doğuracak ağır işlerde çalışan ve başka geçim imkânı bulunmayan kişiler, zaruret hâlinde orucu bozabilir; sonra kaza ederler.

Mazeretle oruç tutmayan kişilerin bile toplum içinde açıktan yiyip içmemeleri, Ramazan’ın saygınlığına riayet etmeleri uygun olur.

Sahur ve İftar

Sahur

Sahur, oruç tutmak için imsak vaktinden önce yenen yemektir. Hz. Peygamber, “Sahura kalkın; çünkü sahurda bereket vardır” buyurmuştur. Sahuru imsak vaktine yakın bir zamana kadar geciktirmek sünnettir; ancak imsak vaktine dikkat edilmelidir.

İftar

İftar, güneş battıktan sonra orucu açmaktır. Güneşin battığından emin olunca iftarı geciktirmemek sünnettir. Hz. Peygamber’in hurma ile, hurma bulamazsa su ile iftar ettiği rivayet edilir. İftar sırasında dua etmek tavsiye edilmiştir.

Oruç Çeşitleri

• Farz oruçlar: Ramazan orucu, Ramazan orucunun kazası ve kefaret oruçları.
• Vacip oruçlar: Adak oruçları ve başlanıp bozulan nafile orucun kazası (Hanefî).
• Sünnet ve müstehap oruçlar: Muharrem ayının dokuzuncu ve onuncu günleri (Âşûrâ), her ayın 13, 14 ve 15. günleri, pazartesi ve perşembe günleri, Şevval ayında altı gün, arefe günü orucu.
• Mekruh ve haram oruçlar: Ramazan ve Kurban bayramlarının ilk günlerinde ve Kurban Bayramı’nın diğer günlerinde oruç tutmak tahrîmen mekruhtur (haram hükmündedir). Yalnızca cuma veya cumartesi gününü oruç için ayırmak ve aralıksız oruç tutmak (savm-ı visâl) mekruhtur.

Orucun Hikmetleri

Oruç, insanın nefsine hâkim olmasını, sabrı, şükrü ve iradeyi güçlendirmesini sağlar. Aç kalan insan, yoksulların hâlini daha iyi anlar. Oruç sadece yeme içmeden değil, yalan, gıybet ve kötü sözden de uzak durmayı gerektirir. Hz. Peygamber, yalan sözü ve onunla amel etmeyi bırakmayan kişinin yemesini ve içmesini bırakmasına Allah’ın ihtiyacı olmadığını bildirmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/183-187); Buhârî, Savm 20; Müslim, Sıyâm 45; Buhârî, Savm 8; Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Kitâbü's-Savm"; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi', "Kitâbü's-Savm"; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Oruç" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →