Oturarak Namaz: Sandalye, Yatak ve İşaretle Namaz
Ayakta kılamayanların namazı kademe kademe: oturarak, sandalyede, yatakta, yan yatarak ve işaretle. Rükû-secde farkı, kıble, hasta için sıra ve pratik rehber.
- Kademeli düzen: ayakta, oturarak, yatarak
- Oturarak kılış şekli
- Sandalye ve yatakta kılmak
Ayakta kılamayan kişi namazı önce oturarak, buna da gücü yetmezse yan yatarak veya sırt üstü uzanarak kılar; rükû ve secdeyi gücü yettiği kadar yapar, yapamıyorsa baş ile işaret eder. Sandalye de yerde oturup secde yapamayanlar için bir ruhsattır. Hekim önerisi ve hastalık durumu belirleyicidir.
Kademeli düzen: ayakta, oturarak, yatarak
Buhârî’de İmrân b. Husayn’ın rivayet ettiği hadise göre, basur hastası olan sahabi namazı nasıl kılacağını sorunca Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Ayakta kıl; gücün yetmezse oturarak kıl; buna da gücün yetmezse yan yatarak kıl.” Alimler, bu hadisten namazın şartlarına ve rükünlerine gücü yettiği kadar uymanın esas olduğunu, her zorluğa göre bir basamak inildiğini çıkarmışlardır. Bakara Suresi’nde “Allah kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez” (2/286) buyrulur. Âl-i İmrân Suresi’nde ise Allah’ı ayakta, otururken ve yan yatarken anan müminler övülür (3/191). Bu ayet, hasta ve zorlukta olan kişilerin de ibadetine devam edebileceğine işaret eder.
| Basamak | Kimler için | Nasıl kılınır? |
|---|---|---|
| 1. Ayakta (kıyam, rükû, secde) | Sağlıklı veya hafif rahatsızlığı olanlar | Normal namaz |
| 2. Ayakta kıyam, rükû ve secdeyi işaretle | Ayakta duran ama rükû-secde yapamayanlar | Ayakta durup baş işaretiyle (Hanefî’de ayakta duranın secdeyi yere yapamıyorsa oturarak kılması daha uygun) |
| 3. Oturarak, rükû ve secde yaparak | Ayakta duramayan ama yere secde edebilenler | Yerde oturup rükû ve secdeyi yaparak |
| 4. Oturarak, işaretle | Ayakta duramayan ve secde edemeyenler | Zemin veya sandalyede oturup baş işaretiyle |
| 5. Yan yatarak veya sırt üstü | Oturamayanlar | Yüz kıbleye dönük şekilde, baş ve gözle işaretle |
Hasta namazı konusunun genel çerçevesi hastanın oturarak ve imayla namaz kılması yazısında anlatılmıştır.
Oturarak kılış şekli
Oturarak namaz kılan kişi, kıyam yerine oturur; ellerini bağlar ve Fâtiha ile sureyi okur. Rükûya giderken beli biraz öne eğer; secde için yere kapanır veya baş işareti yapar. İşaretle secdeyi, rükûya göre daha aşağı bir seviyede yapar. Oturuş şekli konusunda mezhepler arasında bağdaş kurma veya tahiyyat oturuşuna benzer bir oturuş önerilebilir; ancak asıl olan kişinin rahat etmesidir. Dizlerinde problem olanlar, ayaklarını uzatabilir veya rahat bir pozisyonda oturabilir. Kıbleye ayak uzatma edebi, zorunlu durumlarda aranmaz. Oturarak kılanlar normal rekâtlar için aynı sayıyı korurlar; yalnız şekil değişir. Rükû ve secdelerin normal yapılışı için namazda rükû ve secdenin doğru yapılışı yazısı okunabilir.
Sandalye ve yatakta kılmak
Sandalye, yerde oturup secde yapamayan kişi için bir kolaylıktır. Sandalyede otururken kıyam için oturuş, rükû için biraz öne eğilme, secde için daha fazla eğilme yeterlidir. Secde için önüne yüksek bir nesne koyup alnını dayamak yerine baş işareti yapılır. Sandalyenin sabit ve kaymayan bir zemin üzerinde olması gerekir. Yatakta kılan kişi için ise başucuna destek koymak, yastıklarla sırtı desteklemek ve kıbleye doğru yönelmek yardımcı olur. Hastanede yatan kişi, yatak başını kaldırarak yarı oturuş pozisyonunda da kılabilir. Sandalyede ve yatakta namaz için sandalyede namaz kılmak: hükmü ve doğru şekli ve hastanede yatan hasta nasıl namaz kılar yazıları ayrıntı sunar.
İşaretle namaz
İşaretle namaz, rükû ve secde için baş eğmeyi ifade eder. Kişi, rükû için başını biraz, secde için daha fazla eğer. Baş işaretini yapamıyorsa göz kapama ve açma ile niyet ederek kılabilir. Baş ve göz işaretine de gücü yetmeyen, ancak aklı yerinde olan kişi, bazı alimlere göre kalben niyet ederek namaz kılar; bu durumun ayrıntıları için hekim ve müftülük görüşü gereklidir. Altı vakit boyunca bilinci kapalı olan hasta için namaz borcu düşer veya kaza hükümleri değişir. İşaret diliyle namaz ve dua konusunda sağır ve dilsiz kişilerin ibadeti işaret diliyle namaz ve dua yazısında anlatılmıştır.
Dikkat edilecek noktalar
- Hekim görüşü alın. Hangi pozisyonun güvenli olduğunu öğrenin.
- Gücünüz yetiyorsa bir üst basamağı deneyin. İyileştikçe normal şekle dönün.
- Kıbleyi ayarlayın. Yatakta veya sandalyede yönünüzü kıbleye çevirmeye çalışın.
- Abdesti ihmal etmeyin. Su zarar veriyorsa teyemmüm yapın.
- Vakit içinde kılın. Hasta olsanız da vaktini kaçırmamaya çalışın.
Örnek senaryolar
Birinci senaryo: Yaşlı bir kişi, dizlerindeki ağrı nedeniyle ayakta duramıyor; yerde oturup secde yapabiliyor. Bu kişi oturarak kılar, rükû ve secdeyi yapar. İkinci senaryo: Bir hasta, ameliyat sonrası yatakta ve oturamıyor. Hekim izin verirse yatağı bir miktar yükseltir ve yarı oturur şekilde baş işaretiyle kılar. Üçüncü senaryo: Bir felçli hasta, ellerini kullanamıyor ve secde yapamıyor; sandalyede oturarak göz ve baş işaretiyle namaz kılıyor. Dördüncü senaryo: Yoğun bakımdaki bir hasta, bilinci açık olduğu kısa sürelerde yatağında göz işaretiyle namaz niyeti yapıyor.
Sık yapılan hatalar
- Ayakta durabilecekken kolaylık için sandalyeyi tercih etmek.
- Yerde oturup secde yapabilecekken sandalye kullanmak.
- Hasta olunca namazın tamamen düşeceğini sanmak.
- Hekim önerisini yok sayıp zorlanarak yeniden hastalanmak.
Hastalık nedeniyle namazın şekli konusunda tereddüt eden kişi, hasta ziyaretine gelen din görevlisine veya il müftülüğüne danışabilir; bu yazı genel bilgi sunmaktadır.
{{SSS}}
Sıkça Sorulan Sorular
Ayakta duramayanlar nasıl kılar?
Önce oturarak kılar; kıyam yerine oturur, rükû için biraz öne eğilir, secdeyi yapabiliyorsa yere secde eder. Yapamıyorsa rükû ve secdeyi baş ile işaret eder; secde işareti rükûdan daha aşağıda olur.
Oturamayan kişi nasıl kılar?
Oturamıyorsa yan yatarak veya sırt üstü uzanarak, yüz kıbleye dönük şekilde, baş ve gözle işaret ederek kılar. Hastalığın şiddetine göre sıra böyle ilerler.
Yerde oturup secde yapabiliyorsam sandalye kullanmalı mıyım?
Hayır. Yerde oturup secde yapabilen kişi için yerde kılmak esastır; sandalye, yerde oturup secde yapamayanlar için bir ruhsattır. Yerde oturabilen kişi sandalyeye geçmemelidir.
Göz işareti ile namaz kılınır mı?
Baş ile işaret edemeyen ve çok ağır hasta olan kişi, gözle işaret edebilir. Bilinci yerinde olmayan veya hiç hareket edemeyen kişi için hükümler farklı değerlendirilir; hekim ve müftü görüşü alınmalıdır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Buhârî, Taksîr (İmrân b. Husayn hadisi); Bakara 2/185, 286; Âl-i İmrân 3/191; Kudûrî, Muhtasar; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr (hasta namazı bahsi); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hasta" ve "Salât" maddeleri
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Buhârî, Taksîr (İmrân b. Husayn hadisi)
- Bakara 2/185, 286; Âl-i İmrân 3/191
- Kudûrî, Muhtasar; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr (hasta namazı bahsi)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hasta" ve "Salât" maddeleri
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.