Namazın Rükünleri: İftitah Tekbirinden Ka’de-i Ahireye Adım Adım

Hanefî mezhebine göre namazın rükünleri beştir: kıyam (ayakta durmak), kıraat (Kur’an’dan bir miktar okumak), rükû, secde ve ka’de-i ahire (son oturuş). İftitah tekbiri şarttır; bazı mezhepler onu rükün sayar. Rükünlerden biri terk edilirse namaz sahih olmaz ve yeniden kılınır.

Rükün ne demektir?

Rükün, bir ibadetin ayrılmaz temel parçasıdır. Namazın rükünleri, namaz içinde yapılan ve bunlar olmadan namazın var sayılmayacağı eylemlerdir. Rükünlerden biri unutulsa da namaz sahih olmaz; sehiv secdesi bu eksikliği tamamlamaz. Vacip veya sünnetin terki ise farklı hükümlere tabidir. Fıkıhçılar, rükünleri Kur’an ve sahih hadislerden çıkarmış, ayrıntılarını mezhepler farklı şekilde tasnif etmiştir. Namazın dışındaki şartlar için namazın şartları yazısı okunabilir.

İftitah tekbiri

Namaza “Allâhu ekber” diyerek başlanır; buna iftitah (başlangıç) tekbiri denir. Hz. Peygamber, “Namazın anahtarı temizliktir, namaza başlama tekbirdir, namazdan çıkma ise selamdır” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tahâret; Tirmizî, Tahâret). Hanefî mezhebinde iftitah tekbiri namazın şartlarındandır ve rükün gibi namaz içinde sayılmaz; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise rükündür. Tekbir alırken eller kaldırılır, kulaklara veya omuz hizasına getirilir; erkekler kulak hizasına, kadınlar omuz hizasına kaldırır. Tekbirin Arapça ve doğru telaffuzla yapılması esastır.

Kıyam

Kıyam, farz ve vacip namazlarda gücü yeten kişi için ayakta durmaktır. Bakara 238. ayette “Allah için kunût ile (huşu içinde) ayakta durun” buyrulur. Hasta veya güçsüz kişi oturarak, yatarak kılabilir; Hz. Peygamber, İmrân b. Husayn’a “Ayakta kıl; gücün yetmezse oturarak; yetmezse yan yatarak” buyurmuştur (Buhârî, Taksîrü’s-salât). Nafile namazlarda ayakta durma şartı yoktur; oturarak kılınabilir fakat ecir yarıya iner. Kıyamda kıbleye yönelmek, ayakları makul aralıkta tutmak ve secde yerine bakmak edeptendir.

Kıraat

• Hanefî mezhebi: Farz namazların ilk iki rekâtında, nafile ve vitirde her rekâtta Kur’an’dan en az bir uzun ayet veya üç kısa ayet okumak farzdır. Fatiha okumak vaciptir.
• Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî: Fatiha okumak her rekâtta rükündür; Fatiha olmadan namaz sahih olmaz.
• Delil: “Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun” (Müzzemmil, 73/20) ve “Fatiha’sız namaz yoktur” hadisi (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât).
• İmama uyanlar: Hanefîlerde imamın kıraati cemaatin kıraati sayılır; diğer mezheplerde Fatiha okumak gerekir.

Kıraatin ayrıntıları için namazda Kur’an okumak: kıraat miktarı ve hataları ve namazda Fatiha’yı unutmak yazıları okunabilir.

Rükû ve secde

Rükû, ellerin dizlere konarak belden öne eğilmektir; secde ise alın ve burunla birlikte yere kapanmak, eller, dizler ve ayak parmaklarının da yere değmesidir. Hac Suresi 77. ayet, “Rükû edin, secde edin” diye emreder. Hz. Peygamber, secdede yedi organın (alın-burun, iki el, iki diz, iki ayak) yere konmasını bildirmiştir (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât). Her rekâtta bir rükû ve iki secde yapılır. Rükû ve secdede en az üç kez tesbih etmek sünnettir. Doğru yapılışı için namazda rükû ve secdenin doğru yapılışı yazısına bakılabilir.

Ka’de-i ahire

Ka’de-i ahire, namazın son rekâtında teşehhüd (ettehiyyâtü) miktarı oturmaktır. Hanefî mezhebinde bu oturuş farzdır; ettehiyyâtü okumak ise vaciptir. Abdullah b. Mes’ûd’dan rivayet edilen hadise göre, Hz. Peygamber teşehhüdü öğretmiş ve oturuşun namazın bir parçası olduğunu göstermiştir (Buhârî, Ezân; Müslim, Salât). Ka’de-i ahire yapılmadan namaz sona erdirilirse namaz geçersiz olur. Oturuşun şekli konusunda erkekler sol ayağı yatırıp sağ ayağı dikerek oturur; kadınlar ise ayakları sağ yana çıkararak oturur. Bu farklar için ilgili yazı incelenebilir.

Diğer mezheplerdeki rükünler

Şâfiî mezhebinde rükünler 13 veya 17 olarak sayılır: niyet, iftitah tekbiri, kıyam, Fatiha, rükû, i’tidal, secde, iki secde arası oturuş, son teşehhüd, teşehhüd oturuşu, salavat, selam ve tertib gibi. Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde de rükünlerin sayısı farklı hesaplanır. Bu çeşitlilik, aynı eylemlerin farklı tasnif edilmesinden kaynaklanır. Pratikte hepsi aynı hareketleri yerine getirir; farklar, hangi eksikliğin namazı bozacağı konusunda ortaya çıkar. Vacipler için namazın vacipleri ve terk edilmesinin sonucu, sünnetler için namazın sünnetleri ve mekruhları yazıları ilgilidir.

Rükünleri öğrenmenin pratik yolu

Namazın rükünlerini yeni öğrenenler için en iyi yol, namazı bir hocadan veya güvenilir bir kaynaktan adım adım izlemek ve ilk dönemde yavaş kılmaktır. Her rüknü ayrı ayrı düşünmek, sırayı kavramaya yardım eder: kıyam, kıraat, rükû, doğrulma, iki secde, oturuş. Çocuklara da bu sıra oyunlaştırılarak öğretilebilir. Büyükler için tekrar ve gözlem önemlidir; cemaatle kılmak, hareketlerin doğru öğrenilmesini kolaylaştırır. Rükünlerden biri yanlış veya eksik yapılmışsa, o namazın kazası gerekir; bu nedenle ilk öğrenmede dikkatli olmak büyük fayda sağlar.

Sonuç

Rükünler namazın ayrılmaz parçalarıdır; biri eksikse namaz sahih olmaz. Hanefî mezhebinde beş rükün, diğer mezheplerde daha fazla rükün sayılır; ancak hepsinde yapılan hareketler aynıdır. Rükünleri bilinçle ve sükûnetle yerine getirmek, namazın hem sıhhatini hem de manevi değerini artırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hanefî mezhebinde namazın rükünleri nelerdir?

Kıyam, kıraat, rükû, secde ve ka’de-i ahire olmak üzere beş rükündür. İftitah tekbiri ise şarttır.

Rükün unutulursa ne olur?

Namaz sahih olmaz ve yeniden kılınır. Sehiv secdesi rüknün eksikliğini gidermez.

Fatiha okumak farz mı?

Hanefîlerde vaciptir, diğer mezheplerde rükündür. Hanefîlerde farz olan, Kur’an’dan belirli bir miktar okumaktır.

Hasta oturarak namaz kılabilir mi?

Evet. Ayakta durmaya gücü yetmeyen oturarak, o da olmazsa yatarak kılabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Hac Suresi (22/77), Bakara Suresi (2/238), Müzzemmil Suresi (73/20); Buhârî, Ezân; Müslim, Salât; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Namaz" ve "Rükün" maddeleri; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →