Akşam Namazı: Vakti Neden Kısadır? Kılınış Şekli ve Hükümleri
Akşam namazının vakti ne zaman başlar ve biter, neden kısa kabul edilir? Üç rekât farz, sünnet, sesli okuma, iftar sonrası kılma ve mezhep farkları hadislerle anlatılıyor.
- Vakti ve başlangıcı
- Neden kısa kabul edilir?
- Rekât düzeni
Akşam namazı, güneşin batmasıyla başlar ve şafağın kaybolmasına kadar devam eder; vakti diğer namazlara göre kısa kabul edilir, bu yüzden geciktirilmeden kılınması tavsiye edilir. Üç rekât farz ve iki rekât son sünnetten oluşur; ilk iki rekâtta kıraat sesli, üçüncü rekâtta gizlidir.
Vakti ve başlangıcı
Akşam namazının vakti, güneşin ufuktan tamamen kaybolmasıyla (gurûb) başlar. Bu an, aynı zamanda oruç tutan kişi için iftar vaktidir. Vaktin sonu şafağın kaybolmasıdır; şafak, güneş battıktan sonra ufukta kalan kızıllık ve beyazlıktır. Mezhepler arasında şafağın hangi renk olduğu konusunda görüş ayrılığı vardır: Ebû Hanîfe beyaz şafağın, diğer mezhepler ve Hanefîlerden Ebû Yûsuf ile Muhammed kızıl şafağın kaybolmasını esas alır. Bu fark, akşam vaktinin bitişinde ve yatsının başlamasında birkaç on dakikalık değişiklik yaratır. Türkiye’deki Diyanet takvimlerinde yatsının girişi, güneşin ufkun 17 derece altında olması şeklinde hesaplanır.
Neden kısa kabul edilir?
Cebrâil’in Hz. Peygamber’e vakitleri öğrettiği hadiste, akşam namazını her iki gün de güneş battığı anda kıldırdığı rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât). Diğer namazlar için ilk gün ve ikinci gün farklı zamanlar bildirilirken akşam için aynı zamanın gelmesi, bu namazın vaktinin diğerlerine göre dar olduğunu gösterir. Müslim’deki ayrıntılı rivayette ise akşamın şafak kaybolana kadar devam ettiği bildirilir (Mesâcid). Fakihler, bu iki rivayeti birleştirerek akşam vaktinin uzun olduğunu fakat ilk vakitte kılınmasının müstehap olduğunu söylemiştir. Hanefî kaynaklarında akşamı gereksiz yere geciktirmek mekruh görülür. Hz. Peygamber, “Ümmetim akşam namazını yıldızlar belirinceye kadar geciktirmediği sürece hayır üzere olur” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Salât).
Rekât düzeni
- Farz: Üç rekât. İlk iki rekâtta Fatiha ve zamm-ı sure sesli (imam için), üçüncü rekâtta yalnız Fatiha gizli okunur.
- Son sünnet: İki rekât müekked sünnet.
- Nafile: İsteyen akşamdan sonra altı rekâta kadar nafile (evvâbîn namazı) kılabilir. Hz. Peygamber’in akşamdan sonra namaz kılanı övdüğü rivayet edilir (Tirmizî, Salât; zayıf senetlidir).
- İlk sünnet yoktur: Hanefî mezhebinde akşamın farzından önce müekked bir sünnet bulunmaz; ezan ile kamet arasında kısa nafile konusu ise mezhepler arasında farklıdır.
Hanefî mezhebinde ezan ile kamet arasında nafile kılmak, vakit dar olduğu için tavsiye edilmez; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise Enes b. Mâlik’ten gelen rivayetlere dayanarak iki rekât nafile caiz görülmüştür (Buhârî, Ezân).
Kılınış şekli
Akşam namazı, niyet ve iftitah tekbiriyle başlar. İlk rekâtta sübhaneke, eûzü-besmele, Fatiha ve bir sure; ikinci rekâtta Fatiha ve sure okunur; ardından ka’de-i ûlâya oturulup ettehiyyâtü okunur. Üçüncü rekâta kalkılır, yalnızca Fatiha okunur, rükû ve secdeler yapılır, son oturuşta ettehiyyâtü, salli-barik ve rabbenâ duaları okunup selam verilir. Cemaatle kılınırken imam ilk iki rekâtta sesli okur, cemaat dinler. Münferit kılan kişi sesli veya gizli okuyabilir. Namazın rükünleri ve vacipleri için namazın rükünleri ve namazın vacipleri yazıları okunabilir.
İftar ve akşam namazı
Ramazan’da iftar vakti akşam ezanıyla birlikte başlar. Oruç açıldıktan sonra akşam namazını kılmak sünnete uygun olan sıradır: Hz. Peygamber, akşam namazından önce birkaç hurma veya su ile iftar eder, sonra namaza kalkardı (Ebû Dâvûd, Savm; Tirmizî, Savm). Yemeği çok uzatmadan namaza yönelmek tavsiye edilir; yemek hazır olduğunda namaz vakti de dar ise önce yemek yenmesi huşu bakımından uygun görülmüştür (Müslim, Mesâcid). Akşam namazı vaktinin kısa olması, iftar sofrasında oyalanıp namazı geciktirmemek gerektiğini de hatırlatır. Namaz vakitlerinin hesabı için namaz vakitleri nasıl hesaplanır yazısına bakılabilir.
Cemaat, kaza ve özel durumlar
Akşam namazı cemaatle kılındığında kıraat, imam arkasında Hanefîlerde cemaat adına sayılır. Namazı kaçıran kişi, vakit çıktıktan sonra kaza eder; kaza namazında da üç rekât olarak kılınır. Yolcu için akşam namazı kısaltılmaz; üç rekât kılınır, çünkü tek rekâtlık veya iki rekâtlık düşüş yoktur. Cem (birleştirme) konusunda Hanefî mezhebi, Arafat ve Müzdelife dışında yolculukta namazları birleştirmeyi caiz görmez; diğer mezhepler ise yolculuk ve zaruret hâlinde akşam ile yatsıyı birleştirmeye izin verir. Bu konuda yatsı namazı ile ilgili hükümler için yatsı namazının son vakti ve geciktirmenin hükmü yazısı faydalıdır. Namazda okunacak dualar için namazda okunan sureler ve dualar yazısı okunabilir. Kerahat konusu için kerahat vakitlerinde kaza namazı yazısı ek bilgi verir.
Sonuç
Akşam namazı kısa vakitli, üç rekâtlık ve günün sonunu işaret eden bir ibadettir. İlk vaktinde, iftar ve akşam yemeği aceleciliğine kapılmadan kılmak, hem sünnete uygun hem manevi açıdan huzur vericidir. Mezhepler arası şafak ve nafile farkları ise hoşgörüyle karşılanmalıdır.
Akşam namazı sonrası hayır ve sofra adabı
Akşam namazından sonra yenen yemek, ibadet ile günlük hayatı birleştirir. Yemeğe besmeleyle başlamak, israftan kaçınmak ve ardından hamd ve dua etmek sünnettir. Hz. Peygamber’in yemekten sonra “Bizi yediren, içiren ve Müslüman kılan Allah’a hamdolsun” dediği rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Et’ime; Tirmizî, Deavât). Akşam vakti aileyle birlikte oturmak, çocuklara namaz ve dua öğretmek için de güzel bir fırsattır.
Sıkça Sorulan Sorular
Akşam namazı kaç rekâttır?
Üç rekât farz ve iki rekât son sünnettir. İsteyen ek nafile kılabilir.
Akşam namazının vakti ne zaman biter?
Şafağın kaybolmasıyla biter; mezhepler arasında kızıl veya beyaz şafak ayrımı vardır.
Akşam namazını geciktirmek caiz mi?
Sebepsiz geciktirmek mekruhtur. Vaktin başında kılmak müstehaptır; vakit içinde kılınırsa namaz sahih olur.
İftardan sonra mı namaz kılınır?
Evet. Hz. Peygamber hurma veya su ile iftar edip namaza kalkardı. Yemeği uzatmamak tavsiye edilir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Müslim, Mesâcid; Buhârî, Mevâkît; Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Akşam Namazı" maddesi; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Müslim, Mesâcid; Buhârî, Mevâkît
- Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Akşam Namazı" maddesi
- el-Mevsılî, el-İhtiyâr
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.